Irak ve Şam İslam Devleti

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Irak ve Şam İslam Devleti
الدولة الإسلامية في العراق والشام  (Arapça)
Ed-devlet'ül İslâmiyyetü fi'l Iraki ve'ş Şam[1]
Flag of Islamic State of Iraq.svg
Irak ve Şam İslâm Devleti bayrağı
Aktif 2003-günümüz
İdeoloji Sünnî İslâm
Selefiyye
Selefi cihat
Anti-Şiilik
Pan-İslâmizm
Vahhabilik
Liderler Ebu Bekir Bağdâdî (2010–günümüz)
Ebu Eyüp Masrî (2006–2010)
Ebu Ömer Bağdâdî (2006–2010)
Ebu Musab Zerkāvî (2003–2006)
Merkezleri Bakuba (Irak)
Rakka (Suriye)
Operasyon
sahası

 Irak
 Suriye
 Lübnan[2][3]

Territorial control of the ISIS.svg
Kuvveti 15.000 den fazla[4]
Bölümleri El Kaide (2003'ten beri)
Kökeni Cemaat el-Tevhid vel-Cihad
Irak El Kaidesi
Mücahidîn Şûrâ Konseyi
Müttefikler Şam el-İslâm Hareketi
Rakipler Irak Irak Silahlı Kuvvetleri
Çok Uluslu Güç - Irak
Irak Irak Uyanış Konseyi
Türkiye Türk Silahlı Kuvvetleri (sınır çatışmaları)[5][6]
Suriye Özgür Suriye Ordusu
Suriye Suriye Devrimciler Cephesi
Fransa Fransa[7]
Irak Irak Şii Milisleri
Hizbullah
Lübnan Lübnan
El Nusra Cephesi
Ensar el İslâm
Peşmerge
Halk Savunma Birlikleri (PYD)
Irak Türkmen Cephesi
Suriye Suriye Silahlı Kuvvetleri
İran İran[8]
 ABD
Suriye Ulusal Savunma Güçleri
PKK
Savaşlar(ı) Irak Savaşı
Irak Direnişi
Suriye İç Savaşı
Kürt İsyanı
2014 Kuzey Irak Taarruzu

Irak ve Şam İslâm Devleti ya da Irak ve Levant İslâm Devleti, kısaca IŞİD ya da ILİD (Arapça: الدولة الاسلامية في العراق والشام‎, Devlet'ül İslâmiyye fi'l Irak ve'ş Şam[1]), Irak ve Suriye'de etkinlik gösteren radikal İslâmcı aktif bir grup. Petrol kaynaklarına yakınlığı nedeniyle dünyanın en zengin terör grupları arasında sayılmaktadır.[9][10] Irak Savaşı'nın ilk yıllarında kurulan ve 2004 yılında El Kaide'ye bağlılığını ilan eden grup bir süre sonra Irak El-Kaidesi adını aldı. Grup genelde Sünnî topluluklar olmak üzere Mücahidîn Şûra Konseyi, el-Kaide, Jaysh el-Fatiheen, Jund el-Sahaba, Katbiyan Ansar el-Tevhid vel Sunnah, Jeish el-Taiifa el-Mansoura gibi farklı isyancı gruplardan oluşur ve onların desteğini alır. Irak ve Levant'te Sünnî nüfusun yoğun olduğu bölgelerde halifeliği kurma hedefi vardır. Şubat 2014'te, sekiz aylık uzun bir güç mücadelesinden sonra, el-Kaide IŞİD ile bütün bağlarını kestiğini duyurdu.

Irak Savaşı'nın yoğun olarak yaşandığı dönemlerde Irak'ın Anbar, Nineve, Diyala, Babil, Kerkük ve Selahaddin illerinde çok büyük etkinlik gösterdi. Bakuba'yı başkent ilan etti. Halen devam eden Suriye İç Savaşı'nda Suriye'nin İdlip, Rakka ve Halep bölgelerinde varlık göstermektedir.

IŞİD, binlerce sivil Iraklı, Irak hükümet üyeleri ve onların uluslararası müttefiklerinin ölümlerinden sorumlu tutulmaktadır. Irak Savaşı'nın son evrelerine doğru grup gerilemeye başladıysa da, ABD'nin Irak'tan çekilmesiyle 2012'de gücünü tekrar yenilediği ve üye sayısını iki katından fazla arttırdığı öne sürülür.

2013 yılında El-Cezire'ye sızdırılan bir mektup ve ses kaydıyla El-Kaide lideri Aymen el Zevâhiri, bu grubun Suriye kanadını tasfiye ettiğini açıkladıysa da IŞİD emiri Ebu Bekir Bağdâdî, bu tasfiye kararını reddetiğini ve grubun Suriye'deki operasyonlarına devam edeceğini açıkladı. Nisan 2013 ile birlikte IŞİD, Suriye'nin kuzeyinde hızlı bir şekilde askerî güç kazanmaya başladı. Suriye'nin kuzeyindeki en güçlü gruplardan biri oldu. Grup Suriye'de etkin olduğu bölgelerde şeriat kanunlarını icraya başladı ve rakip gördükleri askerleri, yabancı gazetecileri, yardım kuruluşlarına üye insanları sürgüne gönderdiler veya hapsettiler.

Suriye İnsan Hakları Gözleme örgütünün raporuna göre Ağustos 2014'te grubun Suriye'deki savaşçı sayısının 50.000, Irak'ta ise 30.000 olduğu bildirildi. CIA ise Eylül 2014'te örgütün Suriye ve Irak'ta toplam 20.000 ile 31.500 arasında savaşçıya sahip olduğunu açıkladı.

Türk istihbarat birimlerinin son değerlendirme raporlarına göre, şu an IŞİD'in içinde 600-700 Türk olduğu tahmin edilmektedir.[11]

İsim ve isim değişiklikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Grup kuruluşundan itibaren pek çok kez ismini değiştirdi. İlk kurulduğu yıllarda ismi "Cemaat el-Tevhid vel-Cihad" idi. Ekim 2004'te "Tanzim Kāidāt el-Cihād fî Bilâd el-Rafidayn" ya da daha çok bilinen "Irak el-Kaidesi" adını aldı. Ocak 2006'da birkaç küçük grupla birleşerek "Mücahidîn Şûrâ Konseyi" adını, Ekim 2006'da da "Irak İslâm Devleti" adını aldı. Nisan 2013'te adı "Irak ve Şam İslâm Devleti" olarak değiştirildi. Temmuz 2014'ten bu yana Ebu Bekir el-Bağdadi'nin sözcüsü Adnani'nin Hilafeti ilan etmesi ile ismi "İslâm Devleti" olarak kaldı.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Cema'at el-Tevhid vel-Cihad Dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Köken[değiştir | kaynağı değiştir]

Cema'at el-Tevhid vel-Cihad (Arapça: جمعة التوحيد والجهاد ) Ebu Musab Zerkāvî tarafından kuruldu. Yerli ve yabancı İslâmcılardan oluşuyordu. Ürdünlü bir selefî olan Zerkāvî, Sovyet-Afgan Savaşı'na katılmak için Afganistan'a seyahat etmiş, fakat Sovyetlerin askerlerini çekmesiyle o da ülkesine geri dönmüştü. Daha sonra tekrar Afganistan'a geri dönen Zerkāvî, Herat yakınlarında İslâmî militan bir kamp kurarak eğitim vermeye başladı. Başlangıçta gerçek anlamda Müslüman olmadığını düşündüğü Ürdün Krallığı'nı yıkma amaçlı çıktığı yolda başka ülkelere de yayılan bütün bir ağını bu düşünce ve ideal üzerine kurdu. İçinde bulunduğu şebekenin 1999 yılında milenyum saldırılarının da sorumlusu olduğu iddia edilmekte. 2002 yılında Ürdün'de öldürülen ABD'li bir diplomatın da sorumluluğunu örgütü üstlendi.

ABD'nin Afganistan'ı işgaliyle Zerkāvî Irak'a gitti. Burada yara aldığı ayağı için tıbbi destek aldı. Irak'ın kuzeydoğusunda etkin Kürt İslâmcı militan bir grup olan Ansar al-İslâm ile geniş bir ilişki ağı kurdu. Ansar örgütünün Irak istihbaratı ile birlikte çalıştığı, Saddam Hüseyin'in bu grubu Kürdistan'ın bağımsızlığı için savaşan seküler Kürt gruplara karşı kullandığı da iddia edilir. Ocak 2003'te Ansar'ın kurucusu Molla Krekar Saddam Hüseyin rejimiyle herhangi bir bağlantıları olmadığını açıkladı. İstihbarat birimlerinin raporlarına göre Zerkāvî ve Saddam arasında herhangi bir bağlantı bulunmadığı, Saddam'ın Ansar grubunu rejime bir tehdit olarak gördüğü ve bu yüzden örgüt içine istihbaratın sızmış olabileceği öne sürüldü. ABD senatosunun 2006 yılında hazırladığı Irak raporunda "savaş sonrası edinilen bilgiye göre Saddam Hüseyin Zerkāvî'yi yakalamaya çalıştı, fakat bunda başarısız oldu" denildi.

ABD'nin Irak'ı işgalinden sonra Cema'at el-Tevhid vel-Cihad al-Ansar ve diğer yabancı örgüt üyelerini de içine katarak ağın daha da genişletti ve Irak işgaline katılan güçlere karşı mücadeleye girişti. Irak'a savaşmak için giden pek çok savaşçı bir şekilde Zerkāvî grubunun içinde kendini buldu. Mayıs 2004'te Cema'at el-Tevhid vel-Cihad bir başka aşırı İslâmist militan grup olan Salafiah al-Mujahidiah ile birleşti.

Hedef ve taktikler[değiştir | kaynağı değiştir]

22 Ağustos 2003'te Bağdat'ta meydana gelen patlamadan sonra Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nden bir görüntü.

Cema'at el-Tevhid vel-Cihad grubunun amacı Irak'taki koalisyon güçlerinin geri çekilmesini sağlamak, Irak hükumetini düşürmek, işgal kuvvetleriyle birlikte çalışanları öldürmek, Şia nüfusu marjinalize edip askerî gücünü kırmak ve tamamen şeriat kanunlarıyla yönetilen bir İslâm devleti kurmak.

Cema'at el-Tevhid vel-Cihad'ı Irak'taki diğer isyancı gruplardan ayıran en önemli özellik taktikleriydi. ABD ve koalisyon güçlerine karşı alışılagelmiş silahlarla ve gerilla taktikleriyle saldırmak yerine daha çok bomba yüklü araçlar kullanılarak gerçekleştirilen intihar bombası eylemlerini yaptılar.

Grubun ruhânî önder kabul ettiği ve genel başkan yardımcılığı da yapmış olan Filistinli imam Ebu Enes el-Şâmî taktiklerinin ve yöntemlerinin Kur'an ve sünnet kaynaklı olduğunu yine bu kaynaklardan verdiği örneklerle açıklamıştır. İslâm peygamberi Muhammed'in "Her kim Allah yolunda bir Gayrimüslimi öldürürse Allah ona Cehennem'i yasak eder" sözünü ve Enfâl Suresi 12. ayette geçen "O anda Rabbin meleklere şu vahyi veriyordu: Ben sizinle beraberim. Haydi imanı sağlamlaştırın! Kâfirlerin yüreklerine dehşet bırakacağım, hemen boyunlarının üstüne vurun, vurun onların parmaklarına![12] benzeri vahiyleri temel prensiplerden biri edindi.

Tanzim Kaidat el-Cihad fi Bilâd el-Rafidayn dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

(Şatt-ül Arab Topraklarında Cihad Organizasyonunun Tanzim ve Kaidesi)

Hedef ve şemsiye organizasyonları[değiştir | kaynağı değiştir]

Temmuz 2005'te Ebu Musab Zerkāvî, Aymen el Zevâhirî'ye yazdığı mektupta Irak Savaşı'nı genişletmek için ABD'nin Irak'tan çıkarılması, halifeliğin kurulması, çatışmaların Irak'ın seküler bölgelerine yayılması ve Arap-İsrail çatışmasında etkin rol alınmasını da kapsayan dört aşamalı bir plândan bahseder. Irak'ın dışındaki bağlantılı gruplar da bu planın uygulanmasında rol aldı, örneğin 2005'te Mısır'da meydana gelen ve çoğu turist olan 88 kişinin öldüğü patlama gibi.

Ocak 2006'da Irak el-Kaidesi Irak'ta savaşmakta olan Sünnî grupları bir çatı altında toplamak için Mücahidîn Şûrâ Konseyi adı altında şemsiye bir organizasyon kurdu. Sivillere karşı acımasız şiddet uygulamalarından ve radikal İslâmî doktrinlerinden dolayı Iraklı Sünnî milliyetçilerin ve seküler grupların bu şemsiye organizasyona katılımı zayıf kaldı. Bu sebeplerden ötürü bu çaba başarısızlıkla sonuçlandı.

Irak el-Kaidesi saldırılarını ve eylemlerini Ekim 2006'ya kadar Mücahidîn Şûrâ Konseyi'ne atfetti. Ebu Eyüp el Masrî'nin Irak İslâm Devleti'ni ilan etmesiyle bu son bulmuş oldu. Bu tarihten itibaren örgüt eylemlerini Irak İslâm Devleti'ne atfetmeye başladı. Amerikan istihbaratına göre Irak İslâm Devleti'nin ülkeyi Sünnî bir halife devletine dönüştürme hedefi vardır.

Saldırı ve eylemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Örgütün gücü tam olarak bilinmemekle birlikte binlerce savaşçıya sahip olduğu tahmin edilmekte. 2006'da ABD istihbaratının hazırladığı raporda Irak El Kaidesi'nin kurucu ve üst düzey üye sayısının 1.000'den fazla olduğu belirtildi. Grubunun intihar saldırılarından dolayı çok sayıda üyesini kaybettiği bildirildi fakat bunun grubun gücü üzerinde çok az etkisi olduğu belirtildi. ABD'nin Irak'tan çekilmesiyle örgütün üye sayısı ikiye katlanarak 1.000'den 2500'e çıktı.

El Kaide'nin Irak'ta yükselişi ve gerilemesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Terörizme mezhep kavgasının katılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Irak dışındaki operasyon ve eylemleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer gruplarla çatışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Dönüşümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Zaman çizelgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

2003-2006[değiştir | kaynağı değiştir]

Grup 2003 yılında Ebu Musab Zerkāvî tarafından ABD'nin Irak'ı işgaline bir tepki olarak kuruldu ve daha sonra 17 Ekim 2004'te el-Kaide'ye bağlılığını ilan etti. Irak'ın dışından gelen yabancı savaşçılar örgüt ağının genişlemesinde büyük rol oynadı. IŞİD, Irak hükümetinin ve onun yabancı destekçilerinin ana hedefi haline geldi ve 2004 ile 2010 yılları arasında bu gruplar arasında gerçekleşen çatışmalarda 6.000'e yakın insan öldü.[kaynak belirtilmeli]

IŞİD sivil halka karşı yapılan saldırıların tamamen kabul edilebilir bir strateji olduğuna dair inançlarını açıkça dile getirdi ve 2004'ten bu yana binlerce sivilin ölümüne sebep oldu. Eylül 2005'te örgüt lideri Ebu Musab Zerkāvî Şia Müslümanlarına karşı savaş ilan etti ve bu tarihten itibaren örgütün Şia yoğunluklu bölgelere saldırıları arttı.

2007 olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

2006-2007 Mayıs'ı arasında örgüt Bağdat yakınlarındaki Dora'nın kontrolünü ele geçirdi. Pek çok Hıristiyan aile cizye ödememek için bölgeyi terk etmek zorunda kaldı. ABD'nin de yoğun çabalarıyla Ekim 2007'de örgüt Dora'dan çıkarıldı ve Süryânî kiliseleri yeniden açıldı. Sadece 2007 yılında örgüt yaklaşık 2.000 sivil öldürerek Irak'ta büyük bir katliam gerçekleştirdi ve 9 Mart 2007'de Irak içişleri Bakanı örgüt lideri Ebu Ömer el-Bağdâdî'nin Bağdat'ta yakalandığını açıkladı fakat sonrasında yakalanan kişinin o olmadığı söylendi.

19 Nisan 2007'de örgüt bölgesel yönetim kurduğunu ve ilk İslâmî yönetimin temellerinin atıldığını duyurdu. Kurulan emirliğin Ebu Ömer el-Bağdâdî ve 10 Bakanı tarafından yönetileceği ilan edildi.

Kurulan emirlikte görev alan isimler: Ebu Ömer el-Bağdâdî (Emir), Abu Abdullah al-Hussainî al-Quraishi al-Bağdâdî (Emir yardımcısı), Abu Abdul Rahman al-Falahî (Başbakan), Abu Ayyub al-Masrî (Savaş Bakanı), Abu Uthman al-Tamîmî (Şeriat kanunları), Abu Bakr al-Jabourî (Halkla İlişkiler), Abu Abdul Jabar al-Janabî (Millî Güvenlik bakanı), Abu Muhammad al-Mashadani (Bilgi dairesi), Abu Abdul Qadir al-Eissâwî (Şehit ve mahkûmlardan sorumlu bakan), Abu Ahmed al-Janabî (Petrol bakanı), Mustafa al-A'arajî (Tarım ve balıkçılık bakanı), Abu Abdullah al-Zabadî (Sağlık bakanı), Mohammed Khalil al-Badrîa (Eğitim bakanı) şeklinde oldu.

3 Mayıs'ta Irak hükumet kaynakları Ebu Ömer el-Bağdâdî ve Ebu Ayyub el-Masrî'nin öldürüldüğünü açıkladı, fakat herhangi bir kanıt ortaya konmadı. Örgüt, bunun üzerine yayınladığı bir açıklamayla bu haberi yalanladı. Daha sonra Taji yakınlarında Irak devlet güçleri ile örgüt arasında çatışma yaşandığı ve örgütün halkla ilişkiler bakanı al-Jabourî'nin öldürüldüğü ortaya çıktı.

Örgüt 12 Mayıs'ta Babil yakınlarında bir Iraklı asker ve dört ABD'li askerin ölümüyle sonuçlanan, üç ABD'li askerin de canlı ele geçirildiği saldırıyı üstlendi. Askerlerden biri 11 gün sonra Fırat nehri yakınlarında ölü bulundu. Diğer iki ABD askerininse örgüt tarafından yayınlanan bir videoda infaz edildiği görüntüleri ortaya çıktı. ABD bu askerleri bulmak için 4.000'den fazla asker ile arama yapmıştı. Askerlerin cesetleri bir yıl sonra bulundu.

ABD el-Kaide'yi Irak'tan silmek için 18 Haziran'da örgütün başkenti Bakuba'da bir operasyon başlattı.

25 Haziran'da örgüt, Bağdat'ta Mansur otelinde al-Anbar örgüt liderleriyle bir araya gelen resmî yetkililere karşı bir intihar saldırısı gerçekleştirdi. Saldırıda altısı Sünnî şeyhi olmak üzere 13 kişi öldü. Örgüt, saldırıyı Iraklı bir asker tarafından tecavüz edilen Sünnî bir kadının intikamını almak için gerçekleştirdiğini açıkladı.

Temmuz ayında Ebu Ömer el-Bağdâdî, yayınladığı ses kaydıyla İran'a ültimatom verdi. Ses kaydında "İran'a ve onun yöneticilerine Irak Şia hükümetine destek olmayı bırakmaları için iki ay süre veriyoruz" dendi. Ayrıca Arap ülkelerini İran'la iş yapmamaları konusunda uyardı. İran'ın anti-Sünnî gözüken Irak Hükümeti'ni desteklediği, hatta Sünnî örgütlerle çarpışan Şia grupları eğittiği iddia edildi.

ABD'nin Bakuba'ya başlattığı operasyon neticesinde örgütün pek çok kadrosu başka bölgelere kaçmak zorunda kaldı.

2009-2010 olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

25 Ekim 2009'da Bağdat'ta gerçekleştirilen bombalı saldırıda 155 kişi öldü, 721 kişi yaralandı. 8 Aralık 2009'da yine Bağdat'ta gerçekleştirilen bombalı saldırıda 127 kişi öldü, 448 kişi yaralandı. Her iki saldırıyı da örgüt üstlendi ve örgüt 25 Ocak 2010'da Bağdat'ta meydana gelen ve 41 kişinin ölümüne sebep olan saldırıları ve 4 Nisan 2010'da yine Bağdat'ta meydana gelen ve 42 kişinin ölümü, 224 kişinin de yaralanmasına sebep olan saldırıları da üstlendi.

17 Haziran 2010'da Irak Merkez Bankası'na yapılan saldırıda 18 kişi öldü, 55 kişi yaralandı. 31 Ekim 2010'da Bağdat kilise saldırısını da grup üstlendi.

2012 olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

23 Temmuz 2012'de Irak'ın farklı bölgelerinde yaklaşık 32 saldırı gerçekleşti ve neticesinde 116 kişi öldü, 299 kişi yaralandı. IŞİD saldırıları üstlendi.

2013 olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

Nisan 2013'de örgüt lideri Ebu Bekr el-Bağdâdî, yayınladığı bir ses kaydında El Nusra Cephesi'nin Irak İslâm Devleti tarafından kurulduğunu, finanse edildiğini ve desteklendiğini açıkladı. El-Bağdâdî bu iki grubun resmî olarak Irak ve Şam İslâm Devleti adı altında birleştiğini duyurdu. Bunun üzerine El Nusra Cephesi lideri Ebu Muhammad al-Jawlânî, böyle bir birleşmenin söz konusu olmadığını ve kendileriyle bu konunun istişare edilmediğini yaptığı açıklamayla duyurdu. Haziran 2013'te el-Kaide lideri Aymen el Zevâhirî, yazılı bir açıklamayla her iki lidere hitap ederek birleşmenin karşısında olduğunu ve iki grup arasındaki tansiyonu düşürmek ve sorunu çözmek için bir elçi tayin ettiğini duyurdu. Aynı ay içerisinde Ebu Bekr el-Bağdâdî, sesli bir mesaj yayınlayarak Zevâhirî'nin emrine karşı çıktığını ve birleşmenin gerçekleşeceğini ilan etti.

Gazeteci Sarah Birke göre El Nusra Cephesi ile Irak ve Şam İslâm Devleti örgütleri arasında çok büyük farklılıklar var. IŞİD, Beşar Esad güçleriyle savaşmak yerine daha çok kendi kontrolüne geçirdiği bölgelerde kendi kanunlarıyla bir devlet kurma eğiliminde. IŞİD, İslâmî bir devlet kurup şeriatı tatbik etme yolunda çok daha fazla acımasız yöntemler kullanmakta. El Nusra Cephesi ise çok fazla yabancı savaşçıya sahip olsa bile Suriyeli mülteciler tarafından gerçek Suriyeli bir örgüt olarak görülürken IŞİD, "yabancı işgalciler" olarak görülmektedir.

Temmuz 2013'te Özgür Suriye Ordusu komutanlarından Ebu Bassir El-Ceblâvî, IŞİD tarafından Lazkiye'de konvoyu durdurulup öldürüldü.

30 Eylül 2013'te bâzı İnternet sitelerinde yayınlanan açıklamalarda IŞİD, Reyhanlı'daki saldırıyı üstlendiğini ve ilerde de devam edeceğini duyurdu. Yine Temmuz 2013'te grup, Irak'taki Ebu Gureyb Hapishanesi'ne bir operasyon düzenleyerek burada yatmakta olan çok sayıda örgüt üyesi mahkûmu serbest bıraktı. Raporlara göre grubun üst düzey kadroları da dahil olmak üzere 500'den fazla mahkûm kaçtı. Grup, yaptığı açıklamada operasyonu üstlendi. Operasyonun bir yıl öncesinden Ebu Bekir Bağdâdî tarafından "Duvarları yıkmak" kod adıyla düzenlendiği ve planlandığı açıklandı.

Ağustos 2013'te örgüt, Halep'in kuzeyindeki Menagh Hava Üssü'ne saldırdı.

Eylül 2013'te Ahrar el Şam komutanı Ebu Übeyde el Binnişi, Malezya'lı İslâmi bir derneğe üye elemanların korunması olayına karıştığı için kaçırılıp öldürüldü. Örgüt üyelerinin Malezya bayrağı ile ABD bayrağını karıştırdığı açıklandı.

Eylül 2013'te örgüt, Halep'e bağlı A'zâz'ı Özgür Suriye Ordusu güçlerinden aldı. A'zâz'da görev yapan bir Alman doktoru kaçırmaya çalıştılar.

Ekim 2013'te Türk istihbaratının örgütün Türkiye'de büyük şehirlerde intihar saldırısı yapacağına dair edindiği bilgilerden dolayı yüksek alarmda olduğu rapor edildi.

Ekim 2013'te Suriye İnsan Hakları Örgütü, "IŞİD Kuzey Suriye'deki en güçlü gruptur ve size bunun dışından bir şey söyleyen yalan söylüyordur" şeklinde bir açıklama yaptı.

Aralık 2013'te Halep'in Maskana kasabasında IŞİD ve başka bir İslâmî örgüt olan Ahrar el Şam arasında çatışmaların yaşandığı rapor edildi.

Reyhanlı saldırısı[değiştir | kaynağı değiştir]

11 Mayıs 2013'te Hatay'ın Reyhanlı kentinde iki bomba yüklü araç patladı. Saldırıda 51 kişi öldü, 140 kişi yaralandı. Saldırı, Türkiye topraklarında gerçekleştirilmiş tarihinin en ölümcül terör saldırısı olmuş, 12 Mayıs 2013'te Suriye istihbaratıyla bağlantıları olduğu iddia edilen dokuz Türk vatandaşı gözaltına alındı. Tutuklananların Suriye rejimi destekli olduğu iddia edildi.

Mısır protestolarına destek[değiştir | kaynağı değiştir]

2011 Arap Baharı hareketiyle Mısır'da 2013 Mısır Askerî Darbesi'ne karşı protestolara el-Kaide bağlantılı örgütler arasından ilk destek IŞİD'den geldi. Bir internet sitesinde yayınlanan mesajda protestoculara seslenen IŞİD; Mısır'da cihat marketi ve şehadet kapılarının açıldığını ve imkânı olan herkesin bu savaşa katılması gerektiği bildirildi. Ayrıca Mısırlıların sekülerizm, demokrasi ve milliyetçilik gibi cehalet yollarını reddetmeleri gerektiği mesajı iletildi.

Suriye'deki varlığı[değiştir | kaynağı değiştir]

Raporlarda IŞİD'in Suriye'de devam edegelen iç şavaşın yönünü Nisan 2013'ten itibaren değiştirdiği yazıldı. Örgüt, şeriat kanunlarını da tatbik ettiği Kuzey Suriye'de güçlü bir varlık göstermekte. Amnesty International'ın raporlarına göre örgütün gizli işkence merkezleri bu bölgelerde bulunuyor. Örgüt, güçlü olduğu bölgelerdeki Suriye halkını sigara içme, zina, örgüt kanunlarına karşı gelme veya düşman birliklerine mensup olma gibi suçlamalarla alıkoyuyor, hapsedip işkence ediyor ya da öldürüyor. Yine raporlara göre düzinelerce yabancı gazeteci ve gönüllüler esir tutuldu. Aralık 2013 itibariyle örgüt Atmeh, al-Bab, Azaz ve Jarablus sınır kentlerini kontrolü altında tutarak Türkiye'den Suriye'ye ve Suriye'den Türkiye'ye çıkışları sağlamaktadır.

Ayrıca Suriye'de savaşan bâzı diğer isyancı gruplar IŞİD'in karşısında yer aldı.

2014 olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

Haziran 2014 itibariyle IŞİD kontrolündeki bölgeler

Ocak 2014'te Anbar'daki çatışmalarda örgüt Felluce'yi ve Ramâdî'nin bir kısmını kontrolü altında aldı. 3 Ocak 2014'te IŞİD Felluce'de bağımsız bir İslâm devleti ilan etti.

Halep'te ise İslâmi Cephe ve Özgür Suriye Ordusu, IŞİD'e karşı birlikte bir saldırı başlattı. 25 Ocak 2014'te IŞİD, Lübnan'da Şii Hizbullah'a karşı savaşmak üzere yeni bir milis kanat kurulduğunu açıkladı. 29 Ocak 2014'te ise Türk Ordusu'nun Suriye sınırına yakın bir yerdeki IŞİD konvoyunu vurduğu açıklandı.

18 Şubat 2014'te Irak Süleymanbeg'de polis merkezine düzenlenen IŞİD saldırısında üç kişi ölmüş, 11 kişi de yaralanmıştır.[13]

1 Mart 2014'te örgüt, hakim olduğu Türkiye sınırındaki A'zâz kasabasını Özgür Suriye Ordusu güçleriyle yapılan yoğun çatışmalar sonucunda terk etti.

17 Mart 2014'te Halep'in Sarin kasabasında YPG'yle çıkan çatışmalar sonucu bölgeyi kontrol altına aldı. Bölgede Süleyman Şah Türbesi de bulunuyor. Bu bölge Türk toprağı sayılıyor ve IŞİD, bir video yayınlayarak Türk Ordusu'na bölgeden çekilmesi için üç gün süre tanıdı. 20 Mart 2014'te Niğde'nin Ulukışla ilçesinde uygulama yapan güvenlik güçlerine ateş açılması sonucu ilk belirlemelere göre iki asker ve bir polis öldü, saldırıyı yapanların IŞİD üyesi olduğu bildirildi. Saldırganlar yakalandı.

27 Nisan 2014'te Irak ordusuna ait helikopterler, Suriye sınırları içindeki sekiz araçlık bir IŞİD konvoyuna saldırdı. Bu Irak ordusunun Körfez Savaşı'ndan sonraki ilk yurtdışı operasyonu oldu.

10 Haziran 2014'te IŞİD, Irak'ın ikinci büyük kenti Musul'da ve Musul'un başkenti olduğu Ninova vilayetinde kontrolü tamamen ele geçirdi.[14]

11 Haziran 2014'te IŞİD, Türkiye'nin Musul Başkonsolosluğu'nu ele geçirdi. Başkonsolos ile birlikte 49 kişinin alıkonduğu bildirildi.[15]

Musul’da IŞİD’in Başkonsolosluk ve elektrik santrali baskınlarında toplam 80 Türk vatandaşı rehin alındı. Türkiye, Birleşmiş Milletler ve NATO nezdinde girişimde bulunurken Güvenlik Zirvesi Çankaya Köşkü’nde toplandı.[16]

11 Haziran 2014'te Musul Valisi, IŞİD’in Musul’daki Merkez Bankası şubesini yağmaladığını doğruladı. Örgütün buradan 420.000.000 dolar aldığı söyleniyor. IŞİD, kendisini âit twitter hesabından merkez bankası şubesindeki para ve altına el koyduğunu doğruladı. Bu, IŞİD’i Dünya'nın en zengin terör örgütlerinden biri haline getirmektedir.[9] Bu durum aynı zamanda, IŞİD’in artık uluslararası kamuoyu tarafından illegal kabul edilen örgütlerin hepsinden daha fazla paraya hükmettiği anlamına gelmektedir.[17]

7 Ağustos 2014'te ABD başkanı Barack Obama IŞİD'e karşı bir hava saldırısı emri verdi. Pentagon, uçakların Erbil'i savunan Kürt güçlere saldıran IŞİD topçusunu hedef aldığını duyurdu.[18]

20 Eylül 2014'de, 11 Haziran'da kaçırılan 49 Türk vatandaşı MİT ve yerel aşiretlerin de katıldığı bir operasyonla kurtarılarak Türkiye'ye getirildi.[19]

Finansal gücü[değiştir | kaynağı değiştir]

RAND araştırma şirketi tarafından Irak el-Kaidesi ve Irak İslâm Devleti'ne ait ele geçirilen 200'den fazla belge, harcama raporu ve benzeri döküman analiz edilerek bir araştırma yapıldı. Araştırma sonuçlarına göre 2005 ile 2010 arası örgüte dışarıdan yağılan bağış oranı sadece %5 idi. Geri kalan operasyonel bütçe açığı Irak içinde karşılandı. Örgüte bağlı birimlerin kaçırma, alıkoyma, rehin alma ve diğer aktivitelerden elde ettikleri gelirin %20'sini grup merkezine göndermek zorunda olduğu belirlendi. Yüksek rütbeli komutanlar bu gelirleri yeni saldırılar gerçekleştirilebilmesi için yerel veya bölgesel birimlere aktarır. Kayıtlar Irak İslâm Devleti'nin nakit para açısından Musul'daki üyelerine bağımlı olduğunu gösterir.

2014'ün ortalarında, Irak istihbarat birimlerinin bir IŞİD ajanından edindiği bilgiye göre örgütün 2.000.000.000 dolarlık finansal gücü var. Bu servetin büyük çoğunluğunun Musul Merkez Bankası'ndan çalınan paralar ve altınlar olduğu belirtilir.

IŞİD rutin olarak rehin alma eylemleri gerçekleştirir. Bunların çoğunluğunu tır şoförleri oluşturur. Banka soygunu başka bir gelir kaynağıdır. Örgütün Körfez ülkelerinden yüksek miktarlarda bağış topladığı da iddia edilir. Hem İran hem de Irak, Suudi Arabistan ve Katar'ı IŞİD'i finanse etmekle suçladı.

Örgütün ayrıca Doğu Suriye'deki petrol kaynaklarından da gelir elde ettiği iddia edilir. Yine Suriye'nin kuzeyinde elektrik satarak da gelir sağladığı öne sürülür.

Suriye ve Irak'a gönderilen uluslararası yardımların IŞİD tarafından kullanıldığı rapor edildi.[20]

Ekipmanları[değiştir | kaynağı değiştir]

IŞİD FIM-92 Stinger tipi alçak irtifadaki düşman uçak ve helikopterlerine karşı kullanılan füze sistemlerini ele geçirip kullanmaya başladı. Bunun yanısıra M198 tipi havantopu, araçlara monte edilebilen DŞK ağır makinalı tüfeklere ve en az bir adet Scud füzesine sahiptir.[21]

Örgüt Haziran 2014'te Musul Havalimanını ele geçirdiği zaman, Sikorsky UH-60 Black Hawk askeri taşıma ve saldırı helikopterleri ve kargo uçaklarını ele geçirdi. Fakat uzmanlar IŞİD'in bu araçları kullanabilme gücünün henüz olmadığını bildirdi.

IŞİD Temmuz 2014'te Musul Üniversitesi'ne ait nükleer materyalleri ele geçirdi. Irak'ın BM Büyükelçisi tarafından Ban Ki-Moon'a yazılan mektupta, IŞİD'in bu materyalleri nükleer silah yapımında kullanabileceği bilgisi iletildi. Uzmanlar nükleer tehdidin çok küçük olduğu yönünde görüş bildirdi.

Tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağustos 2014 itibariyle IŞİD'i terörist organizasyon olarak ilan eden ülkeler listesi:

Ülke Tarih Kaynak
Endonezya Endonezya 1 Ağustos 2014 [22]
Amerika Birleşik Devletleri ABD 17 Aralık 2004 [23]
Birleşik Krallık Birleşik Krallık 20 Haziran 2014 [24]
Avustralya Avusturalya 2 Mart 2005 [25]
Kanada Kanada 20 Ağustos 2012 [26]
Suudi Arabistan Suudi Arabistan 7 Mart 2014 [27]

Önemli üyeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Liderler
Diğer personel

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Acun, Can (Haziran 2014). "Neo el-Kaide: Irak ve Şam İslâm Devleti (IŞİD)". setav.org. 22 Ağustos 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6S1WZOa1R. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014. 
  2. ^ "Ve IŞİD Lübnan'da". radikal.com.tr. 30 Haziran 2014. 22 Ağustos 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6S1ZUOhCc. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014. 
  3. ^ "IŞİD: Lübnan ordusuna ait askeri mühimmat ele geçirdik". zaman.com.tr. 6 Ağustos 2014. 22 Ağustos 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6S1ZUbhal. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014. 
  4. ^ ROGGIO, BILL (2014-06-11). "ISIS takes control of Bayji, Tikrit in lightning southward advance [IŞİD, Bayji, Tikrit'i güneye doğru ilerlerken kontrolü altına alıyor]" (İngilizce) (HTML). The Long War Journal. 2014-06-11 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.longwarjournal.org/archives/2014/06/isis_take_control_of_1.php#. Erişim tarihi: 2014-07-01. 
  5. ^ "TSK, IŞİD konvoyunu vurdu". milliyet.com.tr. 30 Ocak 2014. 22 Ağustos 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6S1ZTWyJw. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014. 
  6. ^ "Türkiye IŞİD konvoyunu vurdu". dw.de. 30 Ocak 2014. 22 Ağustos 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6S1ZTmTZN. Erişim tarihi: 22 Ağustos 2014. 
  7. ^ http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2014/09/140919_fransa_isid_saldiri.shtml
  8. ^ http://www.gundem-turkiye.com/gndem/369025/devrim-muhafzlar-id-e-kar-rak-ta.html
  9. ^ a b "Iraq crisis: The rise of ISIS, the 'world's richest terror group' in 60 seconds". The Telegraph. 16 Haziran 2014. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iraq/10903079/Iraq-crisis-The-rise-of-ISIS-the-worlds-richest-terror-group-in-60-seconds.html. 
  10. ^ "Dünya'nın en zengin terör örgütü IŞİD" (Türkçe) (HTML). Milliyet Gazetesi. 2014-06-11. http://m.milliyet.com.tr/News/Article?ID=1895787. Erişim tarihi: 2014-07-01. 
  11. ^ Kızılkaya, Fevzi (27 Haziran 2014). "Aileler IŞİD'e katılan çocuklarının peşinde". Hurriyet.com.tr. http://www.hurriyet.com.tr/gundem/26695861.aspl. 
  12. ^ "Kur'ân-ı Kerim » 8 / ENFÂL - 12" (Türkçe) (HTML). Kur'an Meâli.org. http://www.kuranmeali.org/8/enfal_suresi/12.ayet/kurani_kerim_mealleri.aspx. Erişim tarihi: 2014-07-01. 
  13. ^ "IŞİD Selahaddin kentinde saldırdı" (Türkçe) (HTML). Aljazeera Turk. 2014-02-18. 2014-02-18 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://aljazeera.com.tr/haber/isid-selahaddin-kentinde-saldirdi. Erişim tarihi: 2014-07-01. 
  14. ^ "IŞİD Musul'da kontrolü ele geçirdi" (Türkçe) (HTML). Hürriyet. 2014-06-10. 2014-06-10 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.hurriyet.com.tr/dunya/26581252.asp. Erişim tarihi: 2014-07-01. 
  15. ^ "IŞİD Türk Konsolosluğu'na saldırıp çalışanları kaçırdı" (Türkçe) (HTML). Hürriyet. 2014-06-11. 2014-06-11 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.hurriyet.com.tr/dunya/26591687.asp. Erişim tarihi: 2014-07-01. 
  16. ^ "Dünya: Musul’da 80 Türk rehine" (Türkçe) (HTML). Deutsche Welle. 2014-06-11. 2014-06-11 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.dw.de/musulda-80-t%C3%BCrk-rehine/a-17700875. Erişim tarihi: 2014-07-01. 
  17. ^ http://www.milliyet.com.tr/News/Article?ID=1895787
  18. ^ http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2014/08/140808_abd_saldiri.shtml
  19. ^ http://www.aa.com.tr/tr/s/392086--isidin-elindeki-turk-rehineler-kurtarildi
  20. ^ "Independent: Batı IŞİD'i nasıl finanse ediyor?" (Türkçe) (HTML). BBC Türkçe. 2014-07-17. 2014-07-17 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2014/07/140717_independent_bati_yardim.shtml. Erişim tarihi: 2014-09-13. 
  21. ^ "IŞİD’den Scud füzeli tören" (Türkçe) (HTML). Hürriyet. 2014-07-02. 2014-07-02 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.hurriyet.com.tr/dunya/26724138.asp. Erişim tarihi: 2014-09-13. 
  22. ^ Soares, Singgih (2014-08-02). "BNPT Declares ISIS a Terrorist Organization [BNPT IŞİD'i bir terör organizasyonu ilan etti]" (İngilizce) (HTML). Hürriyet. 2014-08-02 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://en.tempo.co/read/news/2014/08/02/055596766/BNPT-Declares-ISIS-a-Terrorist-Organization. Erişim tarihi: 2014-09-13. 
  23. ^ "Foreign Terrorist Organizations [Yabancı terör organizasyonları]" (İngilizce) (HTML). U.S. Department of State. http://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/123085.htm. Erişim tarihi: 2014-09-13. 
  24. ^ https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/324603/20140627-List_of_Proscribed_organisations_WEBSITE_final.pdf
  25. ^ "Listed terrorist organisations". Australian National Security. http://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/default.aspx. Erişim tarihi: 31 July 2014. 
  26. ^ "Currently listed entities". Public Safety Canada. http://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-eng.aspx. Erişim tarihi: 31 July 2014. 
  27. ^ Dalsh, Amr Abdallah (2014-03-07). "Saudi Arabia designates Muslim Brotherhood terrorist group [Suudi Arabistan, Müslüman Kardeşler'i terörist grup ilan etti]" (İngilizce) (HTML). Reuters. 2014-03-07 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.reuters.com/article/2014/03/07/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307. Erişim tarihi: 2014-09-13. 

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]