Turgut Özal
Vikipedi, özgür ansiklopedi
 |
|
| Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı | |
|---|---|
| Görev aralığı 9 Kasım 1989 – 17 Nisan 1993 |
|
| Önce gelen | Ahmet Kenan Evren |
| Sonra gelen | Sami Süleyman Demirel |
Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı |
|
| Görevde kalış süresi 13 Aralık 1983 – 31 Ekim 1989 |
|
| Önce gelen | Saim Bülent Ulusu |
| Sonra gelen | Yıldırım Akbulut |
|
Doğum |
13 Ekim 1927 Malatya, Türkiye |
| Ölüm | 17 Nisan 1993 (65 yaşında) Ankara, Türkiye |
| Siyasi parti | Milli Selamet Partisi Anavatan Partisi |
| Eşi | Semra Özal |
Halil Turgut Özal (d. 13 Ekim 1927, Malatya, Türkiye - ö. 17 Nisan 1993, Ankara, Türkiye), Türkiye Cumhuriyeti'nin 45. ve 46. dönem hükümetlerinde başbakanlık yapmış ve ardından sekizinci cumhurbaşkanı seçilerek, görevi başında hayatını kaybetmiş olan kısmen Kürt asıllı[1][2][3][4] Türk siyasetçi ve devlet adamıdır. İktidarda bulunduğu 1983-1991 döneminde Türkiye ekonomisi ortalama yıllık %5.2 oranında büyümüş ve Türkiye'nin GSMH'si Dünya toplamının binde 9.68'inden binde 11.21'ine yükselerek Osmanlı Devleti'nin 1908'deki seviyesine gelmiştir.[5]
Konu başlıkları |
[değiştir] İlk yılları
Babası Malatya/Çırmıktı'lı Ünlüoğulları'ndan[kaynak belirtilmeli] Mehmed Sıddık banka memuru, annesi Tunceli/Çemişkezek[kaynak belirtilmeli] yerli Kürtlerden Hafize Hanım ilkokul öğretmeniydi.[6] Bir dönem sonra Silifke'ye taşındıktan sonra, pilot olmayı isteyen Özal eşeğin üzerinden düşerek kolundan sakatlanınca bir kolu biraz daha kısa kalmış ve pilotluk hevesi de böylelikle sona ermiştir.[7]
[değiştir] Eğitimi
4 yaşındayken Bilecik'in Söğüt ilçesine taşınan Özal, ilköğrenim hayatına burada başladı. Babasının görevi nedeniyle sık sık il değiştiren Özal, ortaokulu Mardin'de bitirir. Mardin'de lise olmaması nedeniyle, Konya Lisesi'nde eğitimine devam eden Turgut Özal bu dönem içerisinde kardeşi Korkut Özal da ona eşlik etmiştir. Son olarak Kayseri Lisesi'nde lise eğitimini bitiren Özal, İstanbul Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği'ni burslu olarak okur. 1950 yılında mezun olur. Mühendislik yapar ve sonra siyasete girer.
[değiştir] Aile Hayatı
Turgut Özal, ailesinin isteğiyle evlendiği Ayhan İnal'la 1952 yılında kısa süreli bir birliktelik yaşadı.[8] Bu evlilikten sonra çalıştığı kurum Elektrik İşleri Etüd İdaresi'nde sekreter olarak görev yapan Semra Özal ile evlendi. Bu evlilikten Ahmet, Zeynep ve Efe adlı üç çocuk sahibi oldu.
[değiştir] Kariyeri
Evlendikten sonra, Amerika'da ihtisas yapmaya giden Özal ekonomi branşında eğitim alır.
Geri döndüğünde EİEİ Genel Müdür Yardımcısı (ya da Genel Direktör Teknik Müşaviri; kayıtlar arasında ikilem mevcut) olur ve Türkiye'de elektrifikasyon üzerine projelerde çalışır.
1958 yılında Planlama Komisyonu'nda sekreterya görevini yaptıktan sonra 1959 yılında Ankara Ordanat Okulu'nda yedek subay olur. Dönemin Devlet Su İşleri Genel Müdürü (ve 33 sene sonra 9. Cumhurbaşkanı seçilecek olan) Süleyman Demirel de, 27 Mayıs darbesinden hemen sonra askere alınır ve yedek subay öğrencisi olarak aynı kurumda çalışır. ANAP kayıtlarına göz gezdirecek olursak, Özal'ın ona komutanlık ve öğretmenlik yaptığını görebiliriz. Askerliği sonrasında Devlet Planlama Teşkilatı'nın kuruluşunda çalışan Özal, 1965 seçimlerinden sonra Süleyman Demirel'in danışmanı olarak görev yapar. 1967 yılında DPT Müsteşarı olan, 12 Mart 1971 darbesinden sonra 1973 yılına kadar Dünya Bankası Sanayi Dairesi'nde danışman olarak çalışan Özal yurda döndükten sonra başta Sabancı Holding olmak üzere birçok sektördeki, birçok şirket için yönetici olarak çalışır. (Sabancı Holding'deki görevinin Genel Koordinatörlük olduğu ileri sürülmektedir)
1977 Genel Seçimleri'nde Milli Selamet Partisi'nden İzmir milletvekili adayı oldu; ancak seçilemedi[9]. 43. Hükümet döneminde Başbakanlık Müsteşarlığı ile DPT Müsteşar vekilliği görevlerine getirildi. 24 Ocak Kararları'nın mimarı olarak görev yaptı. 12 Eylül 1980 askeri darbesinden sonra, bu politikaları devam ettirmek amacıyla Bülend Ulusu Hükümeti'nde ekonomiden sorumlu Başbakan yardımcılığı görevine getirilir. Bu göreve getirildikten 22 ay sonra, 14 Temmuz 1982 yılında istifa etti.
[değiştir] I.Özal Hükümeti
20 Mayıs 1983'de Anavatan Partisi'ni kuran Özal 6 Kasım 1983'deki seçimlerde 400 kişiden oluşan parlamentoda 211 milletvekili çıkararak tek başına iktidar ve 45. Hükümet'in Başbakanı oldu.[10] 1984 yerel seçimlerinden de başarıyla çıkan Özal, 13 Nisan 1985'de yapılan ilk kongrede tekrar genel başkanlığa seçildi.
Türkiye'de artık olağan hale gelmiş olan her on yılda bir askeri darbe yapılmasını engellemek için, bu darbeleri hükümet'e önceden haber vermeyen MİT'e alternatif olacak şekilde, Polis Vazife ve Selahiyetleri Kanunu'nu değiştirerek "Emniyet İstihbarat Daire Başkanlığı"nı kurdu. Nitekim, bu kurumun edindiği istihbarat sayesinde 28 Şubat sürecinde kurulan cuntalarla ilgili bilgiler dönemin İçişleri Bakanı'na, dönemin Başbakanı'na ve Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel'e iletildi[11]. Ergenekon davası ile açığa çıkan bilgilere göre 2002-2005 yılları arasında planlanan Sarıkız, Ayışığı, Yakamoz ve Eldiven darbe teşebbüsü iddiaları de bu birim sayesinde yakından takip edilebildi[12][13].
[değiştir] II.Özal Hükümeti
1987 yılında yapılan genel seçimlerde, 292 milletvekili çıkartarak tekrar çoğunluğu sağladı ve 46. Hükümet'in Başbakanı oldu.
[değiştir] Özal Suikastı
- Ana madde: Turgut Özal Suikastı
18 Haziran 1988 Cumartesi günü Ankara Atatürk Spor Salonu'nda Anavatan Partisi'nin 2. Olağan Kongresi'nin düzenlendiği sırada, sonradan kontrgerilla olduğu ortaya çıkan Kartal Demirağ, kendisine suikast girişiminde bulunmuştur. Foto muhabirleri ve televizyon kameraları için hazırlanmış olan platformun önünden ve Özal'a 12 metre öteden saat 12.15'te iki el ateş eden Demirağ, Turgut Özal'ı sağ elinden yaralamıştır. Saldırı sonrası etrafa rastgele ateş açan korumalar ise 18 kişinin yaralanmasına sebep olmuştur. Yaralananlar arasında Bakan İmren Aykut da vardır.
Önce ölüm cezasına çarptırılan, ardından cezası 20 yıla indirilen Kartal Demirağ'ı cumhurbaşkanlığı döneminde affetmiştir. Dönemin Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri olan Orgeneral Sabri Yirmibeşoğlu'nu ise olayın detayları açığa çıkınca re'sen emekliye sevketmiştir.
[değiştir] Özal ve Güneydoğu Sorunu
Barzani'ye uluslararası alanda rahat seyahat edebilsin diye Türk Pasaportu yani kırmızı pasaport vermiştir. Yıllar sonra Barzani bu pasaportu 2007 yılında Türkiye'ye iade etmiştir...
[değiştir] Cumhurbaşkanlığı
Cumhurbaşkanlığı seçiminde, 11. Cumhurbaşkanı Abdullah Gül'ün seçimine benzer durum yaşanmış ve SHP ve DYP seçimlere katılmamıştır. İlk turda Turgut Özal 247, ANAP Burdur Milletvekili Fethi Çelikbaş 18 oy aldı. 17 oy boş çıkarken 3 oy geçersiz sayıldı. İkinci turunda 284 milletvekilinin katıldığı oylamada adaylardan Başbakan Turgut Özal 256 oy alırken, Fethi Çelikbaş 17 oy aldı. 2 oy geçersiz sayılırken 9 oy boş çıktı. 31 Ekim 1989 tarihinde gene muhalefetin katılmadığı 3'üncü tur oylamasında Turgut Özal 263 oy alarak Türkiye Cumhuriyeti'nin 8'inci Cumhurbaşkanı oldu. 9 Kasım 1989 tarihinde resmi olarak görevine başladı. Bu seçimden akılda kalan ise alışamadık diyenlere, alışırsınız, alışırsınız demesidir.
Cumhurbaşkanlığı döneminin en önemli olayı 1. Körfez Savaşı'dır (Kuveyt'in Irak tarafından işgali). Bu olayda çok aktif rol almıştır. Petrol kaynaklarının kontrolunu elinde tutan Saddam Hüseyin'in Türkiye için büyük bir tehlike teşkil ettiğine inanıyordu. Saddam’ın bölgeyi hakimiyeti altında tutmasına izin verilemeyeceğini düşünüyordu. Saddam’ın uzaklaştırılması için mümkün olan herşeyin yapılması konusunda fikren ve siyasi açıdan son derece istekliydi. Bu nedenle A.B.D.'ye bu konuda açık destek verdi.[14] Harekata Türk Ordusunun da katılıp, Misak-ı Milli sınırları içinde olan Musul ve Kerkük'e girilmesini isteyince, zamanın Genelkurmay Başkanı Necip Torumtay görev süresi sona ermeden 3 Aralık 1990 tarihinde kendi isteği ile Genelkurmay Başkanlığı görevinden emekliye ayrıldı; görevden ayrılmasına sebep olarak da 1. Körfez Savaşı'nda hükümetin tutumuna tepki olduğu öne sürüldü.
[değiştir] Ölümü ve Cenazesi..
Turgut Özal'ın ölüm tarihi, Süleyman Demirel'in 21 Ekim seçimlerinde "500 günde herkese 2 anahtar" (biri ev, biri araba için) vaadiyle iktidara gelmesinden 533 gün sonra gerçekleşmiştir. 5 ülkeyi kapsayan 12 günlük Orta Asya gezisinden sonra ölümü gerçekleşmiştir.
Turgut Özal'ın cenazesine Türkiye'nin dört bir yanından yüzbinlerce kişi akın etmiş, televizyonlardan canlı yayımlanmış; ülkede bayraklar yarıya indirilmiştir. Dönemin Amerika Birleşik Devletleri Başkanı, Turgut Özal ile de yakın dost olan George H. W. Bush beklentilerin aksine cenaze törenine katılmamıştır. “Öldükten sonra beni İstanbul’a defnedin, kıyamete kadar Fatih Sultan Mehmed’in manevi ruhaniyeti altında bulunmak istiyorum” şeklindeki vasiyetine uyularak Adnan Menderes’in anıtmezarının bulunduğu Topkapı'da kendisi için hazırlanan alana defnedildi.2
Bir suikasta kurban gitmiş olabileceği de yıllardır tartışılmaktadır. Özellikle karısı Semra Özal bu konuyu dile getirmektedir.[15] Sayın Özal ile ilgili zaten eşi Semra Hanım limonatasına katılan arsenikle zehirlendi iddiasını ortaya atmış ve saç örneğini elinde bulundurmakta.[16] [2]
[değiştir] Kaynakça
- ^ ABD Büyükelçiliği resmî sitesi, erişim tarihi: 26 Aralık 2008 (ABD Savunma Bakanı Yardımcısı ve Eski Türkiye Büyükelçisi Eric Edelman’ın Washington Enstitüsü’nde gerçekleştirilen Sekizinci Turgut Özal Konferansı’ndaki resmî açıklamaları, Washington DC, 19 Haziran 2006)
- ^ Emre Kızılkaya, "Obama, Turgut Özal ve Ahmet Türk: Militan siyasete karşı birleştirici liderlik" erişim tarihi: 26 Aralık 2008 13 Kasım tarihli Hürriyet gazetesi
- ^ toplumsalhaber.net Necdet Pekimezcioğlu, "Kürt Kürtlüğünü..." (27 Kasım 2008); erişim tarihi: 26 Aralık 2008
- ^ Howard Eissenstat, "Kürt sorununun çözümü içeride", erişim tarihi: 26 Aralık 2008 15 Ağustos 2007 tarihli Radikal gazetesi
- ^ [1]
- ^ Tarihten bir yaprak
- ^ Malatya Valiliği
- ^ http://www.haftasonu.com.tr/ask_hikayeleri/04487/
- ^ http://www.kenthaber.com/dogu-anadolu/malatya/Kimdir/iz-birakan/turgut-ozal
- ^ http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/ardic/2009/05/09/ilerici_esekler
- ^ http://www.atin.org/detail.asp?cmd=articledetail&articleid=452
- ^ http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&ArticleID=939666&Date=08.06.2009&CategoryID=77
- ^ http://www.sabah.com.tr/Yazarlar/akoz/2009/07/01/karizmayi_cizdirme_riski
- ^ Abramowitz: Türkiye Destekleyecek
- ^ Büyük Türkiye Cumhuriyeti’ni kuracaktı
- ^ http://kurtlar-vadisi-gladioo.blogspot.com/2009/06/ozal-musul-ve-kerkuke-girecek-diyemi.html
- Turgut Özal'ın konuşmalarının yer aldığı Özal sitesi
- [http://kurtlar-vadisi-gladioo.blogspot.com/2009/06/ozal-musul-ve-kerkuke-girecek-diyemi.html Turgut Özal Musul ve Kerkük'e girecek diyemi zehirlendi?
- Anavatan Partisi Özal Albümü
- Dışişleri Bakanlığı Turgut Özal Bölümü (Diğer tüm biyografilerinden değişik bilgiler içermektedir.)
- Biyografi.Net Turgut Özal Bölümü
- Turgut Özal'ın Değişim Modeli ve Değişime Karşı Direnen Güçlerin Tahlili - Prof. Dr. Coşkun
| Siyasi durumu | ||
|---|---|---|
| Önce gelen: Kenan Evren |
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanları 9 Kasım 1989 - 17 Nisan 1993 |
Sonra gelen: Süleyman Demirel |
| Önce gelen: Bülent Ulusu |
Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı 13 Aralık 1983 - 31 Ekim 1989 |
Sonra gelen: Yıldırım Akbulut |
| Önce gelen: Orhan Ferruh Eyüpoğlu Hikmet Çetin |
Türkiye Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı 20 Eylül 1980 - 14 Temmuz 1982 |
Sonra gelen: Kaya Erdem |
| Siyasi parti durumu | ||
| Önce gelen: Adalet Partisi adına Süleyman Demirel |
Anavatan Partisi Genel Başkanı 20 Mayıs 1983 - 31 Ekim 1989 |
Sonra gelen: Yıldırım Akbulut |
 |
Kurtuluş Savaşı Dönemi Cumhuriyet Dönemi |
Başbakan: Bülent Ulusu
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Turgut Özal · Zeyyat Baykara
Devlet Bakanı: Sermet Refik Pasin · Mehmet Özgüneş · Mehmet Nimet Özdaş · İlhan Öztrak
Gençlik ve Spor Bakanı: Vecdi Özgül · Gümrük ve Tekel Bakanı: Recai Baturalp · İlhan Evliyaoğlu · Ali Bozer · Cafer Tayyar Sadıklar · Adalet Bakanı: Cevdet Menteş · Rıfat Bayazıt · Mustafa Kazım Akdoğan · İlhan Öztrak · Ali Bozer · Milli Savunma Bakanı: Haluk Bayülken · İçişleri Bakanı: Selahattin Çetiner · Dışişleri Bakanı: İlter Türkmen · Maliye Bakanı: Kaya Erdem · Adnan Başer Kafaoğlu · Milli Eğitim Bakanı: Hasan Sağlam · İmar ve İskan Bakanı: Ahmet Samsunlu · Şerif Tüten · Bayındırlık Bakanı: Tahsin Önalp · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Necmi Ayanoğlu · Kaya Kılıçturgay · Ulaştırma Bakanı: Necmi Özgür · Mustafa Aysan · Tarım ve Orman Bakanı: Sabahattin Özbek · Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı: Münir Raif Güney · Çalışma Bakanı: Turhan Esener · Sosyal Güvenlik Bakanı: Sadık Şide · Sanayi ve Teknoloji Bakanı: Şahap Kocatopçu · Mehmet Turgut · Ticaret Bakanı: Hurşit Kemal Cantürk · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Serbülent Bingöl · Fahir İlker · Kültür Bakanı: Cihat Baban · İlhan Evliyaoğlu · Turizm ve Tanıtma Bakanı: İlhan Evliyaoğlu ·
Başbakan: Turgut Özal
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Kaya Erdem
Devlet Bakanı: Vehbi Dinçerler · Sudi Türel · İsmail Özdağlar · Kazım Oksay · Ahmet Kurtcebe Alptemoçin · Abdullah Tenekeci · Hasan Celal Güzel · Ahmet Karaevli · Tınaz Titiz · Cemal Büyükbaş · Ali Bozer · Mesut Yılmaz
Gençlik ve Spor Bakanı: Abdullah Tenekeci · Gümrük ve Tekel Bakanı: Mesut Yılmaz · Adalet Bakanı: Oltan Sungurlu · Halil Ertem · Necat Eldem · Milli Savunma Bakanı: Zeki Yavuztürk · İçişleri Bakanı: Ali Tanrıyar · Yıldırım Akbulut · Ahmet Selçuk · Dışişleri Bakanı: Vahit Halefoğlu · Maliye Bakanı: Vural Arıkan · Maliye ve Gümrük Bakanı: Ahmet Kurtcebe Alptemoçin · Vural Arıkan · Milli Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanı: Metin Emiroğlu · Vehbi Dinçerler · İmar ve İskan Bakanı: Sudi Türel · Bayındırlık Bakanı: Safa Giray · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Mustafa Kalemli · Mehmet Aydın · Ulaştırma Bakanı: İhsan Pekel · Veysel Atasoy · Tarım, Orman ve Köy İşleri Bakanı: Hüsnü Doğan · Köyişleri ve Kooperatifler Bakanı: İsmail Özdağlar · Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı: Mustafa Kalemli · Sanayi ve Teknoloji Bakanı: Cahit Aral · Ticaret Bakanı: Kazım Oksay · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Sudi Türel · Cemal Büyükbaş · Kültür ve Turizm Bakanı: Mesut Yılmaz · Mükerrem Taşçıoğlu ·
Başbakan: Turgut Özal
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Kaya Erdem · Ali Bozer
Devlet Bakanı: İlhan Aşkın · Güneş Taner · Cemil Çiçek · Işın Çelebi · Abdullah Tenekeci · Kamran İnan · Saffet Sert · Adnan Kahveci · Mehmet Yazar · Kazım Oksay · Recep Ercüment Konukman · Veysel Atasoy · Nihat Kitapçı · İsmet Özarslan · Yusuf Bozkurt Özal
Adalet Bakanı: Oltan Sungurlu · Mehmet Topaç · Milli Savunma Bakanı: Safa Giray · Ercan Vuralhan · İçişleri Bakanı: Mustafa Kalemli · Abdülkadir Aksu · Dışişleri Bakanı: Mesut Yılmaz · Maliye ve Gümrük Bakanı: Ahmet Kurtcebe Alptemoçin · Ekrem Pakdemirli · Milli Eğitim, Gençlik ve Spor Bakanı: Hasan Celal Güzel · Avni Akyol · Bayındırlık ve İskan Bakanı: Safa Giray · Cengiz Altınkaya · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Halil Şıvgın · Nihat Kitapçı · Bülent Akarcalı · Ulaştırma Bakanı: Ekrem Pakdemirli · Cengiz Tuncer · Tarım, Orman ve Köy İşleri Bakanı: Hüsnü Doğan · Lütfullah Kayalar · Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı: İmren Aykut · Sanayi ve Ticaret Bakanı: Şükrü Yürür · Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı: Fahrettin Kurt · Kültür Bakanı: Namık Kemal Zeybek · Tınaz Titiz · Turizm Bakanı: İlhan Aküzüm · Kültür ve Turizm Bakanı: Tınaz Titiz ·
|
Turgut Özal • Yıldırım Akbulut • Mesut Yılmaz • Ali Talip Özdemir • Nesrin Nas • Erkan Mumcu • Salih Uzun |
