Lazca

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Bazı içeriklerin kaynağı belirtilmemiş Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir.
Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz.
Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.
Lazca
Lazuri-ლაზური
Konuşulduğu ülkeler Türkiye, Gürcistan, Almanya, Avrupa
Konuşan kişi sayısı 150.000[1][2] - 250.000[3]
Dil grubu sınıflandırması Kafkas dilleri[4]
Güney Kafkas dilleri
Kolhisçe
Lazca
Resmî durum
Alfabe Laz alfabesi, Gürcü alfabesi
Dil kodları
ISO 639-1 yok
ISO 639-2 yok
ISO 639-3 lzz[5]
Not: Bu sayfa Unicode ile kodlanmış UFA fonetik sembolleri kullanıyor olabilir.
Yardım için VP:UFA sayfasına bakınız.
Ayrıca bakınız: Dil – Dil aileleri

Lazca (Lazca: Lazuri / ლაზური), Türkiye'nin Doğu Karadeniz kıyı şeridinde yer alan Rize'nin Pazar ilçesinde bulunan Melyat Deresinden itibaren ve Gürcistan'ın Türkiye ile paylaştığı Batum'daki Sarp köyüne dek yaşayan Lazlar tarafından konuşulan ve eski Kolhis dilinin (veya Zan dili) devamı olduğu sanılan, Güney Kafkas dilidir.

Konu başlıkları

[değiştir] Coğrafi dağılım

Laz halkının otokton olarak yaşadığı Hopa (Xopa), Borçka (sadece 3 köyde), Arhavi (Arǩabi), Ardeşen (Art'aşeni), Fındıklı (Viǯe), Pazar (Atina), İkizdere (Xuras) ilçelerindeki birkaç köyün yanı sıra 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ertesinde göç edilen Marmara Bölgesinde Akçakoca, Sapanca, Yalova, Maşukiye ve Karamürsel gibi ilçeler ile Gölcük, Düzce, İzmit ve Bursa kent merkezinde yer alan bazı köylerde de konuşulmaktadır.

Bunun yanı sıra Gürcistan’ın Batum kentinin 5 köyünde ve şehir merkezinde, Osmanlı ve Sovyetler Birliği’nin sürgün politikaları neticesinde Lazların sürgüne gittiği; Rusya, Kazakistan, Kırgızistan, Estonya gibi ülkelerde sağ kalan ve aslını korumayı başarabilen Lazlar tarafından konuşulduğu tahmin edilmektedir. Maddî sebepler sonucu göç edilen; Almanya, Hollanda, Fransa gibi Avrupa ülkelerinde yaşayan Lazlarca da konuşulmaktadır.[6]

[değiştir] Sınıflandırma

Lazca; Kafkas dilleri ailesinden olup, Gürcüce, Megrelce ve Svanca ile birlikte Güney Kafkas dilleri koluna ait bir dildir. Bazı dil bilimciler birbirine çok yakın olan Megrelce ve Lazca'yı, Zan dili ya da Kolhis dili olarak tanımlamaktadırlar. Bu iki dili konuşan insanlar arasında karşılıklı anlaşılabilirlik mümkündür.

Tüm Kafkas dilleri gibi Lazca da bol miktarda sessiz harfe (consonant) sahip olup, diğer Güney Kafkas dillerinde bulunmayan /f/, /y/ ve /h/ gibi sessizleri ile Hopa ve Borçka (Çxala) dialektinde kullanılan uvular (küçük dil) sessizi (consonat) /q/ harfini de barındırdığından ait olduğu dil ailesinin, sessiz harf sayısı bakımından en zengin dilidir. Lazca, özellikle büyük kentlere göçen genç nüfusun hızlı asimilasyonu sonucu yok olmak tehlikesiyle karşı karşıyadır.

[değiştir] Tarihçe

1929 yılında Abhazya'da Lazca olarak basılmış ilk Lazca gazete "Mç'it'a Murutsxi" (Kızıl Yıldız)

20.yüzyıla kadar Lazlar ve Megreller bağlı bulundukları ülkeler doğrultusunda; Kiril, Gürcü ve Arap alfabelerini kullanılmışlardır. Lazların M.Ö. 6-7 yy ve sonrasında Helen kolonizasyonu ile başlayan Laz-Yunan ticari ve kültürel ilişki döneminde Yunanca yazı yazdıkları, tapınaklarına Yunanca harflerle yazılar yazdıklarını biliyoruz. Hatta Lazların Kudüs’te kendilerine ait bir kiliselerinin olduğunu, Lazca yazılmış İncillerinin olduğunu da biliyoruz. Yunan kaynaklarına göre Kolhis'de bugünkü Poti çevresinde bir retorik eğitim merkezi bulunuyordu. Bu merkezde aynı zamanda felsefe dersleri de veriliyordu ve kolonicilerin çocukları olan Yunan öğrenciler de eğitimlerine burada devam ediyordu. Bu merkezde Kolhisce (Lazca ve Megrelce'nin ayrılmadan önceki hali) ve Eski Yunanca dillerinde eğitim veriliyordu. Alman araştırmacı Rosen tarafından 1843'te yayınlanan çalışma, Lazca üzerine yapılan ilk bilimsel çalışmalardan birisidir.[kaynak belirtilmeli]

Yakın tarihte ilk Lazca çalışmalarını, İlk Lazca grameri yazan Rus filolog Niko Marr'a göre , Hopalı Faik Efendi’nin başlatmıştır. 1920’lerde İskenderi Ǯit'aşi(ისენდერი წიტაში) Sohum’da direktörlüğünü yaptığı Laz okullarında "Alboni" adlı alfabeyle kendisine ait "OǨİTXUŞİ SUPARA"(Okuma Kitabı) adlı ders kitapıyla Lazca eğitim verdi. Sonra yine Abhazya’da "Mç'it'a Murutsxi" (Kızıl Yıldız) gazetesi yayımlanıp, Lazca tiyatro eserleri sergilendi, Lazca broşürler basıldı. 1930’larda Atatürk’ün aracılığı ile Türkiye’ye getirilen Fransız dilbilimci Prof. Georges Dumézil de Arhavili Lazlar arasından derlediği masalları "Contes Lazes" ismini verdiği kitapta Paris’te yayımladı.[kaynak belirtilmeli]

İlk defa 1984’te Almanya’da edebiyat öğretmeni Fahri Kahraman’ın alfabesi Laz alfabesi olarak kabul gördü. Alfabe Latin kökenliydi. Mevcut Türk alfabesine Lazca sesler eklenerek yeni alfabe oluşturuldu. 1991’de Osman Tamtruli’ye ait "Nana Nena" isimli Lazca ders kitabı Almanya’da yayımlandı. 1992'de "Lazuri Ambarepe" (Lazca Haberler) adlı bir dergi yine Almanya’da yayına başladı. Ardından "Parpali" (Kelebek) dergisi geldi. Ardından alfabe "Ogni Sk'ani Nena" adlı Türkiyeli Lazlara ait ilk Lazca dergiyle Türkiye’de kullanıldı. "Mjora" ve "Sima" gibi Lazca dergiler bu alfabe ile birkaç sayı çıkardılar. Günümüzde kabul gören alfabe budur. Lazcanın yakın bir zamana kadar hiç yazılamamış olmasından dolayı standart bir yazım dili oluşturulamamıştır.

[değiştir] Alfabe (Alboni)

Ana madde: Laz alfabesi

1984 yılında Fahri Kahraman'ın, 1920-30'lu yıllarda Abhazya SSC'de kullanılan Laz Alfabesi temelli alfabesi Laz dilinin günümüzde yazımı için kullanılan alfabedir.

A B C Ç Ç̌ D E F G Ğ H X I J K Ǩ Q L M N O P P̌ R S Ş T Ť U V Y Z Ž Ʒ Ǯ
a b c ç ç̌ d e f g ğ h x i j k ǩ q l m n o p p̌ r s ş t t̆ u v y z ž ʒ ǯ

Lazca'da "Q" ünsüzü sadece Hopa, Batum ve Borçka'da kullanılır.

[değiştir] Yazılış şekilleri

Lazca 2 şekil ile yazılır: biri Gürcü alfabesi ile, digeri Türk alfabesi ile (Türkçede olmayan sesler için özel harfleri vardır).

Gürcüce (Mxedruli) Latince (ortak) Latince (nadir) IPA
Alfabetik sıralama Uyarlama
ა a a ɑ
ბ b b b
გ g g ɡ
დ d d d
ე e e ɛ
ვ v v v
ზ z z z
თ t t t
ი i i i
კ k’ ḳ kʼ
ლ l l l
მ m m m
ნ n n n
ჲ y y j
ო o o ɔ
პ p’ ṗ pʼ
ჟ j ž ʒ
რ r r r
ს s s s
ტ t’ ṭ tʼ
უ u u u
ფ p p p
ქ k k k
ღ ǧ ɣ ɣ
ყ q q’ qʼ
შ ş š ʃ
ჩ ç č t͡ʃ
ც ts, or з [7] c t͡s
ძ z’ ʒ d͡z
წ ts’, or з’ [7] ċ t͡sʼ
ჭ ç’ č’ t͡ʃʼ
ხ x x x
ჯ c ǯ d͡ʒ
ჰ h h h
ჶ f f f

[değiştir] Okunuş Kuralları

Laz alfabesinde yer alan bazı harfler (a, b, d, e, f, h, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, u, v) telâffuz edilirken Türkçe karşılıklar bulunabilir. Yalnız diğer harflerin Türk alfabesinde karşılıkları yoktur. Harflerin telâffuzları şu şekildedir:

  • İstisnalar:
  1. Lazca'da -â, -ö ve -ü sesleri aslında vardır.Ancak bunlar Türkçe'deki gibi belirgin değildir.Bu yüzden bunların Laz alfabesine alınmasına gereksinim duyulmamıştır.Bu seslilerin olduğu kelimeleri yazmak için başlarına -y sessizi koyulup yazılır.Örneğin: gölapi(batır) kelimesi gyolapi şeklinde; gâri(ekmek) kelimesi de gyari biçiminde yazılır.
  1. R r sessizi Hopa ve Arhavi lehçelerinde kaybolmuşçasına okunur. Bazen y sesine dönüşür, bazen de tamamen kaybolur. Bu yönüyle de Çekçe'deki Ř - ř sessizlerine benzer.
  1. Laz alfabesinde ikişer harf ile yazılan /ky/, /üy/ ve /gy/ fonemlerinin boğumlanma bölgeleri, ortadamak artdamak sınırı ile dil sırtının orta kısmı arasıdır.
  • ç̌ sesi Türkçe'de yoktur. Arka-öndamaksıl kapantılı fırlatmalı konson fonemini gösterir. Uluslararası Fonetik Alfabesi'nde t∫’ şeklinde yazılır.
  • ğ sesi Türkçe'den farklıdır. Lazca'da daha sert olup gırtlağın art damağa yakın bir yerde oluşur, hırıltılıdır.
  • ž, dz seslerinin birleşiminden oluşur.

[değiştir] Lehçeler

Niko Marr (1910) ve Chikobava (1936), Bucaklişi (2000, Mjora I 48), Lazca’nın, Xopa (Hopa’da konuşulur), Viǯe-Arkabi (Fındıklı ve Arhavi’de konuşulur) ve Atina (Pazar ve Ardeşen’de konuşulur) olmak üzere üç lehçeden oluştuğunu ileri sürmüşlerse de Goichi Kojima ile Bucaklişi'nin Lazca Gramer adlı çaşılmasında lehçe sayısı beşe çıkarılmıştır.Ama esasında Lazca'yı iki grupta: 1.Doğu (Hopa-Arhavi) ve 2.Batı(Pazar, Ardeşen) olarak incelemek daha doğrudur.Uluslarası dilbilimcilerin kabûl ettiği anlamdaki "lehçe" tanımlamasıyla Lazca'nın lehçeleri şunlardır.

Lazca'nın Lehçelerinin Dağılımı
  • Xopuri, (Xopa-ხოფა); Hopa ve Batum'da konuşulur.
  • Arkabuli, (Arkabi-არქაბი ; Viǯe-ვიწე) Arhavi ve Fındıklı'da konuşulur.
  • Çxaluri, Borçka ilçesi Çxala(Düzköy) köyünde konuşulur.
  • Atinuri, (Atina-ათინა) Pazar'da konuşulur.
  • Art'aşenuri, (Art'aşeni-არტაშენი) Ardeşen ve Çamlıhemşin'de konuşulur.

Lazcanın Atina (Pazar) lehçesi Türkçe ve Pontusçadan fazlaca etkilenmiştir. Ardeşen ve Çamlıhemşin lehçesi; Atina lehçesine parallellik gösterir. Fındıklı ve Arhavi lehçesi ise Atina’ya nazaran Türkçeden daha az etkilenmiştir. Hopa lehçesi ise gerek diğer akraba dil Gürcüce, gerekse Megrelceye en fazla benzeyen lehçedir. Borçka’nın Düzköy (Çxala) köyünde konuşulan Lazca ise hiçbir lehçeye benzemeyecek kadar farklıdır.

Örneklerle Lazcayı lehçeleriyle karşılaştırmak gerekirse:

Türkçe Pazar Ardeşen Arhavi Hopa
seviyorum malimben maoropen p’orom p’qorop
seviyorsun galimben gaoropen orom qorop
seviyor alimben aropen oroms qorops
seviyoruz malimberan maoropenan p’oromt p’qorot
seviyorsunuz galimberan gaoropenan oromt qoropt
seviyorlar alimberan aoropenan oroman qoropan

[değiştir] Gramer

Lazca fiillerin ağırlıkta olduğu dilidir. Fiillerin başına konan 50`ye yakın fiil önek/öntakısı (prefix) vardır.Bazı fiil önekleri çok işlevli olmakla beraber bazılarının kullanım alanları oldukça azdır. Lazca`da; eylemin kendisi, eylemi yapan kişi eylemin kim ya da kimler için yapıldığı, eylemin zamanı ,başladığı yer (sağ,sol,üst,alt vs.) ve eylemin yönü tek bir fiil yapısı içinde ifade edilir. Fiil kökü hiçbir şekilde değişmez. Eylem, üstünde cereyan ettiği yerin şekline göre biçim almakta ve buna göre şekillenmektedir.

Lazca isimler, durum ve sayıya göre ayrı biçim almaktadır. Lazca fiiller, kip, aspekt, zaman, şahıs ve sayıya göre ayrı biçimler göstermektedir. Bunlar fiilin çeşidine (Hareket fiili, Hal değişme fiili, Hal fiili, Başkalaşma fiili vs.) göre sınıflandırılmıştır.Ayrıca, çok sayıda dilde bulunan Bildirme kipi, Emir kipi ve İstek kipi gibi kipler dışında Lazca'da Tecrube kipi, Yeterlik kipi vs. bulunmaktadır.[8]

Lazca, tüm diğer Kafkas dilleri ve İrani Dillerde görüldüğü gibi ergatiflik hâl ekine sâhiptir.Anlam olarak; "kimin tarafından = mik" ve "neyin tarafından = muk" şeklinde algılandığı gibi, bu sorulara cevap teşkil ederler.İsmin bu hâli lehçesel farklılıklar dolayı Ardeşen, Pazar ve Çamlıhemşin yörelerinde kullanılmamaktadır.Lazca'da ergatifliği -k sesi yapar.Örneklersek;

Selmak bere dobaxu (Selma çocuğu dövdü.)

Bu cümledeki "bere" yani çocuk kelimesi yalın hâldeymiş gibi görünmesine rağmen, aslında ismin “İ” hâlindedir yani yükleme eki görevindedir ve cümlede tümleç görevi görmektedir.”Kim “ sorusunun cevâbı ise, ”ismin “K” hâlindeki “Selmak” kelimesidir.Bu cümlenin diğer bir karşılığı ise; "Çocuk, Selma tarafından dövüldü." şeklindedir.

[değiştir] Sözcük Dağarcığı

Lazca'nın erken dönemlerinde kelimelerin büyük çoğunluğu Kolhisçe'dir. Yani, Lazların atalarından yâdigâr olan dil. Dilbilimciler bu dile Zanca da demektedir. Lazca ve Megrelce, bu dilin günümüzdeki iki lehçesi diyen görüşler de vardır. 6. yüzyıldan îtibâren Lazların Ortodoks Hıristiyanlaşmalarıyla birlikte dile ilk defâ yabancı kelimeler girmiş olacaktı. Bu ilki de dinî terimler oluşturacaktı. Meselâ; Yunanca'dan Εκκλησία(kilise) kelimesi Lazca'ya eǩlesia olarak girecekti. Ya da λιβάδι(tarla) kelimesi Lazcaya da livadi (Lazcası; Ont'ule) şeklinde girecekti.

Ancak bu süreçten Lazca asgarî oranda yabancı kelimeyle tanışmış olarak çıkacaktı.[kaynak belirtilmeli] Daha sonraki yıllarda Osmanlı Devleti'nin hakimiyetine giren Lazlar İslamiyet'in de kabulu sebebiyle Osmanlıca'dan (Türkçe, Arapça ve Farsça kelimeler aldı. Örneğin; boyi(boy), ǩalemi(kalem), ç'uvali(çuval) v.b.

Türkçe Lazca
Selam, merhaba Xelaǩaoba
İyi günler Ǩai ndğalepe
İyi akşamlar Ǩai serepe
Hoşgeldiniz Ǩai moxtit
Adın nedir ? Mu gcoxons? / Skani coxo muren?
Benim adım...dır Çkimi coxo...ren
Tanıştığımıza memnun oldum Skani oçinu dido ǩai maǯonu
Ne iş yapıyorsun? Mu dulya ikip? (Hopa ağzı) / Mu dulya ikom?
Ben avukatım Ma advoǩati vore
Nerelisin ? Sonuri re?
Trabzon Ťrap'uzani / Ťamt’ra
Kaç yaşındasın ) Muǩo ǯaneri re?
Yirmi yaşımdayım Ma eçi ǯaneri vore
Evet Ho
Hayır Va, Var
Ben Ma
Sen Si
Teşekkürler Didi Mardi
Seni seviyorum Ma si maoropen / Ma si p'orom / Ma si p'qorop

[değiştir] Meslekler (Sakvarepe)

Öğrenci Mamgure
Öğretmen Mamgurale
Avukat Advoǩati
Hâkim Hakimi
Doktor Ťoxto(r)i
Gazeteci Magazete
Şarkıcı Mabirale / Mabire
İmam Xoca
Râhip P'ap'a
Sporcu Maspore

[değiştir] Eşyâlar (Ondepe)

Eşarp Şarba
Halı Noxame
Çanta ʒanʒa
Telefon Tilifoni
Kitap Supara
Yorgan Motvale
Kalem Oç'araşe

[değiştir] Günler (Ndğalepe)

Pazartesi Tutaçxa
Salı İǩinaçxa
Çarşamba Cumaçxa
Perşembe Çaçxa
Cuma P'araske / Obişxa
Cumartesi Sapat'oni / Şurişxa
Pazar Mjaçxa

[değiştir] Kartvel dillerinde sayılar

  Lazca Megrelce Gürcüce Svanca
1 ar(t) arti erti ešxu
2 žur/ǯur žiri/žəri ori yori
3 sum sumi sami semi
4 otxo otxi otxi oštxw
5 xut xuti xuti woxušd
6 anši amšvi ekvsi usgwa
7 škvit škviti švidi išgwid
8 ovro ruo rva ara
9 čxoro čxoro cxra čxara
10 vit viti ati ešd
11 vitoar vitaarti tertmeṭi ešdešxu
12 vitožur vitožiri tormeṭi ešdori
13 vitosum vitosumi cameṭi ešdsemi
14 vitotxo vitaantxi totxmeṭi ešdoštx
15 vitoxut vitoxuti txutmeṭi ešdoxušd
20 eči eči oci yerwešd
21 ečidoar ečdoarti ocdaerti yerwešdiešxu
30 ečidovit ečdoviti ocdaati semešd
40 žurneči žaarneči ormoci woštxuešd
50 žurnečidovit žaarnečdoviti ormocdaati woxušdešd
60 sumeneči sumoneči samoci usgwašd
70 sumenečidovit sumonečdoviti samocdaati išgvidašd
80 otxoneči otxoneči otxmoci arašd
90 otxonečidovit otxonečdoviti otxmocdaati chxarašd
100 oši oši asi ašir
101 oši do ar ošarti aserti ašir i ešxu
102 oši do žur ošžiri asori ašir i yori
110 oši do vit ošviti asati ašir i ešd
200 žuroši žiroši orasi yori ašir
500 xutoši xutoši xutasi woxušd aršir
1000 šilya/vitoši antasi atasi atas
1999 šilya čxoroš

otxonečdoviṭočxoro

 antas čxoroš

otxonečdovitočxoro

 atas cxraas

otxmocdacxrameṭi

 atas čxara ašir

chxarašd chxara
2000 žuršilya žiri antasi ori atasi yori atas
10000 vit šilya viti antasi ati atasi ešd atas

[değiştir] Ülke ve Diller (Dobadonape do Nenape)

Gürcistan Okortura
Türkiye Turkiya
Rusya Ruseti
Lazistan Lazona
Abhazya Abxazeti
Yunanistan Yunanist'ani
İran İrani
Megrelce Margaluri
Gürcüce Kortuli
Abhazca Apxazuri
Yunanca Xorumuri
Ermenice Sumexuri
Çeçence Çaçanuri

[değiştir] Diğer Sözcükler

Kedi:ǩatu

Ev:Oxori

Adam:ǩoçi

Kadın:Oxorca

Erkek çocuğu:Biç'i

Kız çocuğu:ǩulani, bozo

Kapı:Neǩna

Göl:Ťoba

bal:Nciri

Bayrak:Bandara

Sıcak:Ťuʒa / Mçxvapa

Soğuk:Qini, ini

Amca:Cimadi

[değiştir] Sayılar (Ǩoreʒxalepe)

0 : Sifiri (Sıfır Arapça'dır)

1 : Ar

2 : Jur

3 : Sum

4 : Otxo

5 : Xut

6 : Aşi

7 : Şkvit

8 : Ovro

9 : Nçxoro

10 : Vit

11 : Vit'ar

12 : Vit'ojur

13 : Vit'osum

20 : Eç

50 : Jureneçi do vit

100 : Oşi

1000: Şilya

[değiştir] Lazca bir metin örneği

Artvin'in Hopa, Borçka ve Acaristan'ın başkenti Batum'da konuşulan lehçesi ile örnek bir Lazca metin:

“ Kianaşi didi zoğapeşa gonǯǩimeri irişen didi doloxeni zoğa na ren Uçazoğaşi yulvaşǩele na golažin Lazona, ist’oriaş morgvalis zoğaluri ticaret’i dido na ixvenet’u limanepe muşiten işinu. Uçazoğaşi xalǩepeş oşkendas na iǯopxinu megabroba, ǩult’ura do ticaret’işi xinciş ar ǩuçxe na rt’es Lazonaşi limanepe, ist’oriuli Met’aksişgzaşi Evrop’aşa gonǯǩimeri neǩna rt’u. Dido skele na uğun Lazonaşi didi limanepe ren, Ťamt’ra, Rizini do Xopa.[9] ”

Dünyanın büyük denizlerle bağlantısı bulunan en büyük iç denizi Karadeniz'in doğu kıyılarında yer alan Lazistan, tarih boyunca yoğun deniz ticaretinin yaşandığı limanları ile anılmıştır. Karadeniz halkları arasında kurulan dostluk, kültür ve ticaret köprüsünün bir ayağını oluşturan Lazistan limanları, tarihi İpek Yolunun Avrupa’ya açılan kapısı olmuşlardır. Birçok iskeleye sahip Lazistan’nın başlıca limanları Trabzon, Rize ve Hopa limanlarıdır.

[değiştir] Notlar

  1. ^ joshuaproject.com
  2. ^ eurac.edu
  3. ^ Feurstein Marmara Bölgesindeki Laz köylerini de ekleyerek 1992 yılında yaptığı projeksiyonla 250.000 civarında Lazca konuşan nüfusun varlığını bildirmiştir.
  4. ^ "nvtc.gov World Languages"
  5. ^ sil.org
  6. ^ http://uk.youtube.com/watch?v=hAn3G5Jetxg
  7. ^ a b Latin alfabesi için Lazca kullaniran (3) tipi yokdur, o yüzden Unicode numarasi hâla yokdur o yüzden soru isareti ile yazilidir "?". ama Sovyetler döneminden bir çare bulundu, ve ze (З/з) için TS/ts digrafi bulundu З/з için, ve Ts’/ts’ З’/з’ için
  8. ^ http://www.lazuri.com/lazuri_grameri_onsoz.html : Lazuri Grameri - Lazca Gramer - İsmail Avcı Bucak'lişi ve Gôichi Kojima
  9. ^ http://www.kolkhoba.org/ha457.htm

[değiştir] İlgili kitaplar ve makaleler

[değiştir] Ayrıca bakınız

[değiştir] Dış bağlantılar

"http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Lazca&oldid=10754463" adresinden alındı.
Kişisel araçlar
Ad alanları
Türevler
Eylemler
Gezinti
Katılım
Yazdır/dışa aktar
Araçlar
Diğer diller