Arap Baharı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Arap Baharı'nda halk hareketleri: Sol üstte Mısır, sağ üstte Tunus; Sol ortada Libya, sağ ortada Yemen; Sağ alt Bahreyn, sol alt Suriye görünmektedir
██ Devrilen hükümetler ██ Silahlı çatışmalar ██ Değişen Hükümetler ██ İsyanlar/Büyük çapta protestolar ██ Küçük çapta protesto ve gösteriler ██ Arap Dünyası dışında olup, sorunları olanlar (etkilenenler)

Arap Baharı, (Arapça: الثورات العربية‎, - al-Thawrāt al-ʻArabiyyah), 21.yüzyılın en büyük olaylarındandır. Arap Dünyasında yaşanan en büyük harekettir. 2010 yılında başlayan ve günümüzde de süren, Arap coğrafyasında yaşanan halk hareketlerine verilen ortak addır.

Arap Baharı; Arap halklarının demokrasi, özgürlük ve insan hakları taleplerinden ortaya çıkmış; bölgesel, toplumsal bir siyasi-silahlı harekettir. Protestolar, mitingler, gösteriler ve iç çatışmalar yaşanmıştır. Halklar, özgürlük mücadelesi adı altında birçok Arap diktatörünü resmen devirmiştir.

Tunus, Mısır, Libya, Suriye, Bahreyn, Cezayir, Ürdün ve Yemen'de büyük çapta; Moritanya, Suudi Arabistan, Umman, Irak, Lübnan ve Fas'ta küçük çapta olmak üzere tüm Arap Dünyasında başgösteren mitingler, protestolar, halk ayaklanmaları ve silahlı çatışmalardır.

İslami demokrasi talepleri artmıştır. Birçok uzman bu eşi görülmemiş halk hareketini, Arap dünyasında yaşanan en büyük değişim olarak yorumlamaktadır.

Adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Birçok ülke, kuruluş ve alanda uzman kimseler, hareketlerin farklılığı ve sürekli sancılı, çalkantılı değişimi bahar olarak benimsemişlerdir ve bu halk hareketine Arap Baharı demişlerdir.

Arkaplan[değiştir | kaynağı değiştir]

Nedenler[değiştir | kaynağı değiştir]

Protestolar, Arap Dünyası'nda başta gelen işsizlik, gıda enflasyonu, siyasi yozlaşma, ifade özgürlüğü, usulsuzlükler ve kötü yaşam koşulları gibi pek çok sorun sonucunda önce Tunus'ta Muhammed Buazizi'nin kendini yakmasıyla başlamıştır. Ardından benzer sorunlar yaşayan ülkelerde domino etkisi göstererek yayılmıştır.

Protestolar, ilk olarak 18 Aralık 2010 tarihinde Tunus'da başlamış daha sonra Mısır, Yemen, Cezayir ve Ürdün'e sıçramıştır. Bu ayaklanmalar Tunus ve Mısır'da başarı göstermiş olup, 23 yıldır yönetimde olan Zeynel Abidin Bin Ali ile 30 yıllık yönetici Hüsnü Mübarek'in görevlerini bırakmasıyla sonuçlanmıştır.

Ardından bir domino etkisiyle Orta Doğu ve Kuzey Afrika'nın tamamına yayılmıştır. Ayrıca arap ülkeleri olmayan İran, Arnavutluk ve Ermenistan'da bile, Arap Baharı'nın etkisiyle küçük çapta olaylar gözlenmiştir.

Genel bakış[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke Başlangıç tarihi Olay şekli Değişimler Ölü sayısı Sonuç
Tunus Tunus 02010-12-17 17 Aralık 2010 Muhammed Buazizi'nin kendini yakması,
Ülke çapında protesto, kamu alanlarının işgali
 •Zeynel Abidin Bin Ali ve Muhammed Gannuşi ülkeyi terketti

 •Politik polis dağıtıldı[1]
 •RCD yani eski iktidar partisi dağıtıldı[2]
 •Siyasi suçlular serbest bırakıldı

223+[3][4] Devrilen hükümet
Cezayir Cezayir 02010-12-28 28 Aralık 2010 Büyük protestolar, mitingler  •19 yıllık olağanüstü halin kaldırılması[5][6] 8[7] Küçük çapta protestolar
Lübnan Lübnan 02011-1-12 12 Ocak 2011 Protestolar, isyancılarla polis arasında çatışmalar 17[8] Küçük çapta protesto
Ürdün Ürdün 02011-1-14 14 Ocak 2011 Protesto ve gösteriler  •Kral Abdullah bin Abdül Aziz, başbakan Rifai ve kabinesini dağıttı.[9] 1[10] Yenilenen hükümet
Moritanya Moritanya 02011-1-17 17 Ocak 2011 Protestolar[11] 1[12] Küçük çapta protesto
Sudan Sudan 02011-1-17 17 Ocak 2011 Protestolar  •Başkan Bashir 2015 seçimlerine aday olmayacağını açıkladı.[13] 1[14] Küçük çapta protesto
Umman Umman 02011-1-17 17 Ocak 2011 Protestolar  •Sultan Kâbus bin Seyd El Ebu Seyd tarafından ekonomik imtiyazlar verildi;[15][16][17][18]

 •Bazı başkanlar kovuldu;[19][20]

 •Umman'ın meclisine yasama yetkisi verildi[21]

2–6[22][23][24] Yenilenen hükümet
Yemen Yemen 02011-1-18 18 Ocak 2011 Ülke çapında protesto ve gösteriler  • İktidar partisinden bazı milletvekilleri istifa etti;[25]

 • Devlet başkanı Salih 23 Mayıs'ta dokunulmazlık verilmesi şartı ile istifa etmeyi kabul etti.

2,000 [5] Yenilenen hükümet
Suudi Arabistan Suudi Arabistan 02011-1-21 21 Ocak 2011 Küçük çapta gösteri ve protestolar  •Kral Abdullah tarfından ekonomik imtiyazlar verildi;[26][27]

 •2011 yerel seçimlerine sadece erkekler kabul edilecek

2[kaynak belirtilmeli] Küçük çapta protestolar, reformlar
Mısır Mısır 02011-1-25 25 Ocak 2011 Ülke çapında protestolar, kamu alanlarının işgali, devlet ve polis binalarının yakılması, hapishane baskınları gerçekleşti. En son Mısır ordusu, hükümeti devirerek halka iki kez silahlı saldırı düzenledi.  •Hüsnü Mübarek ve Ahmet Şefik'in istifası;[28]

 •Silahlı kuvvetler gücü ele aldı;[29]

 •Parlemento dağıtıldı ve konsey askıya alındı;[30]

 •Devlet Güvenlik Soruşturma Servisi kapatıldı;[31]

 •İktidar partisi dağıtıldı[32]

875 [33] Devrilen hükümet
Suriye Suriye 02011-1-26 26 Ocak 2011 Ülke çapında protestolar, devlet binalarına saldırı  •Siyasi suçlular serbest bırakıldı;[34][35]
 • End of Emergency Law;

 •Bölgesel valiler kovuldu;[36][37]
 •İsyan bölgelerine askeri müdahale yapıldı;[38]
 •Parlementodan bazı vekiller istifa etti;[39]
 •Hükümetten istifalar[40]

90,000-100,000[41] İç Savaş
Cibuti Cibuti 02011-1-28 28 Ocak 2011 Küçük protestolar, kamu alanı işgalleri  •Muhalif liderler tutuklandı

 •Uluslararası gözlemciler sınır dışı edildi[42]

2[43] Küçük çaplı protestolar
Fas Fas 02011-1-30 30 Ocak 2011 Protestolar,[44] mülkiyete zararlar[45]  •Kral Muhammet VI tarafından ekonomik imtiyazlar verildi;[46]

 •Referandum kararlaştırıldı;
 •Yolsuzluğu önlemek için adımlar atıldı[47][48]

7[49] (2 kişi ölümüne dövüldü)[50] Büyük çapta protestolar
Irak Irak 02011-2-10 10 Şubat 2011 Büyük protestolar; isyanlar; devlet binalarına saldırı[51]  •Başbakan Maliki seçimlere aday olmayacağını açıkladı;[52]

 •Valiler ve yerel yöneticiler istifa etti[53]

35[54] Büyük çapta protestolar
Bahreyn Bahreyn 02011-2-14 14 Şubat 2011 Büyük protestolar, kamu alanlarının işgali  •Kral Hamad ibn Isa Al Khalifa tarafından ekonomik imtiyazlar verildi;[55]

 •Politik suçlular serbest bırakıldı;[56]

 •Bazı başkanlar kovuldu;[57]

51 [58] Büyük çapta protestolar
İran İran 02011-2-14 14 Şubat 2011 Büyük protestolar  •Muhalif liderler tutuklandı 3[59][60][61] Büyük çapta protestolar
Libya Libya 02011-2-17 17 Şubat 2011 Ülke çapında protestolar, silahlı çatışmalar, şehirlerin işgali  • Muhalifler ülkenin yönetimini ele geçirdi [62][63][64]

 • Geçici Ulusal Konsey kuruldu[65][66]
 • NATO askerleri Libya üzerinde operasyonlar düzenledi[67]

25,000–30,000[68][69][70][71]


 • Libya'nın devrik lideri Muammer Kaddafi, memleketi Sirte'de yakalanarak öldürüldü.

Devrilen hükümet
Kuveyt Kuveyt 02011-2-18 18 Şubat 2011 Protestolar, polis ve Bedeviler arasında çatışmalar  •Kabine istifa etti [72] 0[73] Yenilenen hükümet
Batı Sahra Batı Sahra 02011-2-20 20 Şubat 2011 Protestolar[74][75][76] 1[77] Küçük çaplı protestolar
Toplam ölüm: +150,000 (devam ediyor)

Büyük Çaplı Olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tunus[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Yasemin Devrimi

Yasemin Devrimi Tunus'un birçok şehrinde gerçekleşen protestolardır. Protestocuların hedef aldığı başlıca konular işsizlik, gıda enflasyonu, siyasi yozlaşma,[78] ifade özgürlüğü[79] ve kötü yaşam koşulları olmakla beraber 23 yıldır ülkeyi yöneten Zeynel Abidin Bin Alinin başkanlığı bırakıp 14 Ocak 2011'de ülkeden kaçmasıyla sonuçlanan olaylar bütünüdür.[24] Kasım 2010'da, meyve sebze satıcısı olan işsiz bir üniversite mezununun, satış arabasına polisin el koymasından sonra kendini ateşe vermesi ile başlayan protestolar [80] Tunus'ta son 30 yıldır yaşanan sosyal ve siyasal olayların en dramatik dalgalarından biriydi [81][82] ve yaralanmalar ve hayat kayıpları ile sonuçlandı.

Mısır[değiştir | kaynağı değiştir]

2010-2011 Yasemin Devrimi'nin öncülüğünde 25 Ocak 2011'den beri Mısır'da devam eden, halkı mevcut yönetime karşı seferber olmaya çağıran sokak gösterileri, protestolar ve sivil itaatsizliklerin bütünüdür. Gösteriler ve isyanların polis şiddeti, olağanüstü hâl, işsizlik, asgari ücretleri azaltma isteği, barınma eksikliği, yiyecek sıkıntısı , yolsuzluklar, ifade özgürlüğünün kısıtlanması ve kötü hayat koşulları üzerine başladığı rapor edildi.[83] 11 Şubat 2011 tarihinde Mısır cumhurbaşkanı Hüsnü Mübarek gösteriler nedeniyle istifa etti.

2012 Mısır Cumhurbaşkanlığı Seçimi'nden galip çıkan Muhammed Mursi, ülkede tekrar diktatörlük sağlamakla suçlandı. Halk kendi arasında ona Yeni Firavun şeklinde hitap etmeye başladı. Mısır'da Mursi karşıtı gösteriler başladı. Mısır ordusu ise müdahale sinyali verdi.

Libya[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir Kuzey Afrika ülkesi olan Libya'da hükümet ve Muammer Kaddafi karşıtı gösterilerle başlamış ve daha sonrasında gerçek anlamıyla bir iç savaşa dönüşmüş ayaklanmalar bütünüdür. Protestolar 15 Şubat 2011 tarihinde başlamış, iç savaş Sirte'nin düşmesi ve Muammer Kaddafi'nin öldürülmesiyle 20 Ekim 2011 tarihinde sona ermiştir. Medyaya göre olaylar halkın 2010-2011 yılı boyunca Arap dünyasını saran protestoların bir ayağı olan 2011 Mısır Devrimi'nden esinlenmesi sonucu başlamıştır.[84]

18 Şubat 2011 tarihinde göstericiler, Libya'nın ikinci büyük şehri Bingazi'nin kontrolünü bazı polis ve askerlerin de desteğiyle ele geçirmişlerdir. Bunun üzerine hükümet Bingazi'de yaşayan ve rejimin destekçisi seçilmiş askeri birlikleri yollamıştır.[85] Ülke, Ulusal Geçici Konsey (UGK) ve Libya Sosyalist Halk Cemahiriyesi olarak ikiye ayrılmıştır. 20-28 Ağustos tarihlerinde Trablus Muharebesi sonucu başkent Trablus UGK kontrolüne geçmiş, UGK yüzden fazla ülke tarafından tanınmıştır. 20 Ekim 2011 günü Muammer Kaddafi'nin memleketi Sirte'nin düşmesiyle Muammer Kaddafi öldürülmüş, iç savaş kesin UGK zaferiyle sona ermiştir.

Yemen[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayaklanmada yüzbinlerce insan sokaklara dökülmüştür. Ülke genelindeki silahlı gruplar, iç savaşı andırırcasına hükümet güçleri ile çatışmaktadır. Halk Mısır Devrimi ve Tunus'ta gerçekleşen Yasemin Devrimi'nden esinlenerek yaptığı isyanda bazı adımlar ve ilerlemeler atılmıştır. Ülke genelindeki aşiretlerin oluşturduğu Yemen Aşiretleri İttifakı'na bağlı militanlar bazı kasaba ve semtleri kontrolü altına almıştır. Şii ve Sünni gerilimi, Güney Yemen Hareketi'nin bu ayaklanmadan fırsat sağlayarak saldırılar yapması ülkeyi kaosa sürüklemiştir.

Suriye[değiştir | kaynağı değiştir]

Suriye'deki olaylar, ilk olarak Dera'da, 15 Mart 2011 tarihinde başlamıştır. Arap Baharı'nın etkisiyle devrilen diktatörlerin ülkelerinden ilham alan Beşşar Esed karşıtı muhalifler, silahlanarak topyekün çatışmaya girmiştir. Olayların 15 Mart 2011 tarihinde başladığı kabul edilir. Suriye muhalefeti, devlet başkanı Beşşar Esed rejimini devirmek ve kendi ifadeleriyle Özgür Suriye devletini kurmak için silahlı isyana başlamışlardır. Her iki taraf da dışarıdan askeri ve ekonomik destek almaktadır. Çatışmaların sürmesinin yanında günümüzde ülkede kontrol önemli ölçüde Beşşar Esed'in elinden çıkmıştır.

Bahreyn[değiştir | kaynağı değiştir]

14 Şubat 2011'de Arap Baharı'nın etkisiyle patlak veren halk isyanıdır. Halk, özgürlük ve eşitlik talebiyle sokaklarda protestolara başlamıştır. Hükümet güçleri olaylara müdehale etmiştir. Körfez İşbirliği Konseyi'de Bahreyn'e Yarımada Kalkan Gücü adlı güvenlik kuvvetinden göndermiştir. Bazı çevreler, protestoların daha çok Şii-Sünni çatışmalarına döndüğünü belirtmiştir. Ülkede İran - Suudi Arabistan, nüfuz çakışması yaşanmaktadır.

Küçük Çaplı Olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Cezayir[değiştir | kaynağı değiştir]

Cezayir'de 2010'un aralık ayından beridir devam eden protesto gösterileridir. Göstericiler tarafından gösterilen sebepler, işsizlik, gıda enflasyonu, evsizlik, usulsuzlük, ifade özgürlüğü ve kötü yaşam koşullarıdır. Daha önceki yıllarda yerel gösteriler sıkça yapılmış olsa da, tüm ülke çapında eşzamanlı gösteriler 2011'in ocak ayında patlak verdi. Bunlar hükümetin gıda fiyatlarını düşürmesiyle bastırıldı; fakat daha sonra çoğunlukla hükümet binalarının önünde gerçekleşen kendini yakma eylemleri başladı. Muhalefet partileri 1992'deki darbeden beridir olağanüstü hal bulunan Cezayir'in hükümetinden izin almadan yasadışı nitelikte gösteriler düzenlemeye başladı. Gösterilerde üç kişi öldü, 420 kişi yaralandı.[86]

Fas[değiştir | kaynağı değiştir]

Huzistan Eyaleti[değiştir | kaynağı değiştir]

Irak[değiştir | kaynağı değiştir]

Irak'ta Irak Savaşı'nın başladığı 2003 yılından beridir süren şiddetin ortasında gerçekleşen 2010-2011 Arap dünyası protestolarının bir parçası olan protesto gösterileri. Gösterilerde 6 kişi öldü, 140 kişi yaralandı.

İsrail Sınırı[değiştir | kaynağı değiştir]

İsrail sınırında olan protestolardır. Hem müslüman araplar, hem de işsizliği bahane eden yahudi israilliler gösteriler düzenlemiştir.

Kuveyt[değiştir | kaynağı değiştir]

Lübnan[değiştir | kaynağı değiştir]

Sudan[değiştir | kaynağı değiştir]

Suudi Arabistan[değiştir | kaynağı değiştir]

2011 yılında başlamış protestolardır. Göstericiler, reform talebiyle protesto yürüyüşleri ve mitingleri düzenlemiştir. Kadınlar ise yine reform talebiyle "sürücülük" istemişlerdir.

Umman[değiştir | kaynağı değiştir]

Ürdün[değiştir | kaynağı değiştir]

16 Aralık'ta başlayan Tunus ayaklanmasından sonra Ürdün'de düzenlenen protesto gösterileri. Ürdün'ün bütçe açığı bu yıl içinde 2 milyar Dolara yükselmiş durumda. 2010 Aralık ayında enflasyon 1.5'den 6.1'e yükseldi ve işsizlik seviyesi %25 ile %30 arasında değişmekte. Halk ayrıca devleti işçi sınıfını ağır vergiler yoluyla fakirleştirmekle suçluyor. Bunun dışında parlamentonun göstermelik olduğu halk tarafından savunulmakta.[87]

Etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

██ Devrilen hükümet ██ İç savaş ██ İç karışıklık ve hükümet değişimi ██ Protesto ve hükümet değişimi ██ Büyük protestolar ██ Küçük protestolar

Arap Bahar'nın etkisi, Büyük Arap Baharı veya Genişlemiş Arap Baharı. 2010 yılında Tunus'ta çıkan olaylar sonrası tüm Arap dünyasına yayılan Arap Baharı'nın, Arap ülkesi olmayan ülker (ya da dünya genelindeki ülkeler) üzerindeki siyasi ve toplumsal etkisi.

Arap Baharı; Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Yakın Doğu'yu etkisi altına almıştır. Ancak diğer ülkelerdeki halklar bu olaylardan ilham alarak benzer eylemlere soyunmuşlardır. Birçok ülkede halk yönetimi bu bahardan ilham alarak protesto etmiştir. Bunun sonucunda Arap Baharı'nın etkisi, Avrupa, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Afrika ve Asya kıtasına yayılmıştır.

Arap Baharı'nın etkisi, diğer ülkelerdeki var olan protestolar ile birleşmiş ve küresel bir alana yayılarak etkisini toplumsal ve siyasi olarak hissettirmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Tunisia forms national unity government amid unrest". BBC News. 17 January 2011. http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12209621. 
  2. ^ Al-Jazeera English (9 March 2011). "Tunisia dissolves Ben Ali party". http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/03/20113985941974579.html. Erişim tarihi: 9 March 2011. 
  3. ^ "Tunisia protests against Ben Ali left 200 dead, says UN". BBC News. 1 February 2011. http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12335692. 
  4. ^ "4 dead in Tunisia after renewed violence". CTV News. 27 February 2011. http://www.ctv.ca/CTVNews/World/20110226/tunisia-protests-110226/. 
  5. ^ "Algeria's state of emergency is officially lifted". Bloomberg L.P.. 2011-02-24. http://www.bloomberg.com/news/2011-02-24/algeria-s-state-of-emergency-is-officially-lifted.html. Erişim tarihi: 2011-02-25. 
  6. ^ "Algeria repeals emergency law - Middle East". Al Jazeera English. http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/2011223686267301.html. Erişim tarihi: 2011-02-23. 
  7. ^ Obama Poised to Step Up Criticism of Mubarak If Crackdown Is Intensified - Bloomberg
  8. ^ Calm returns to Lebanon after days of protests over Hezbollah power play
  9. ^ "King Abdullah II of Jordan sacks government amid street protests". The Telegraph. 1 February 2011. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/jordan/8296589/King-Abdullah-II-of-Jordan-sacks-government-amid-street-protests.html. 
  10. ^ Jordan protest turns violent
  11. ^ By Mohamed Yahya Abdel Wedoud, For CNN. "'Facebook generation' continues Mauritania protests". Cnn.com. http://www.cnn.com/2011/WORLD/africa/02/26/mauritania.protest/index.html?hpt=T2. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  12. ^ Mauritania's Bouazizi died today
  13. ^ Sudan's Bashir will not stand in next election: party official, AFP, 21 February 2011.
  14. ^ Sudanese student dies after protests-activists
  15. ^ "Oman ups minimum monthly wages to $520 for nationals, Oman Economy - Maktoob News". En.news.maktoob.com. http://en.news.maktoob.com/20090000585688/Oman_ups_minimum_monthly_wages_to_520_for_nationals/Article.htm. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  16. ^ "Sit-in in Sohar town forces hypermarkets to close down". gulfnews. http://gulfnews.com/news/gulf/oman/sit-in-in-sohar-town-forces-hypermarkets-to-close-down-1.768284. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  17. ^ "Oman takes measures to address public grievances". Khaleejtimes.com. 2011-02-27. http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticle08.asp?xfile=data/middleeast/2011/February/middleeast_February780.xml&section=middleeast. Erişim tarihi: 2011-03-06. 
  18. ^ (AFP) – 1 day ago. "AFP: Oman boosts student benefits". Google.com. http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5ie73NUpvWHkuIAFKwLnqmyl0paLw?docId=CNG.29a2ebdaf178435a5e82e857cf4725de.ac1. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  19. ^ "Oman shuffles cabinet amid protests - Middle East". Al Jazeera English. http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/201122620711831600.html. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  20. ^ Al-Jazeera English (5 March 2011). "Oman's ruler dismisses ministers". http://english.aljazeera.net/video/middleeast/2011/03/20113565533194678.html. Erişim tarihi: 5 March 2011. 
  21. ^ Oman's Sultan Granting Lawmaking Powers to Councils | Middle East | English
  22. ^ Surk, Barbara. "The Canadian Press: Police in Oman fire tear gas, rubber bullets at protesters seeking political reform; 1 killed". Google.com. http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5gh9egWT30AUKwD6gzNoIxvkoqFMg?docId=6083540. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  23. ^ "Deaths in Oman protests - Middle East". Al Jazeera English. http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/02/2011227112850852905.html. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  24. ^ a b "Oman clashes: Two killed during protests in Gulf state". BBC News. 2011-02-08. http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12590588. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  25. ^ Yemen MPs resign over violence, Al Jazeera, 23 February 2011.
  26. ^ "Saudi King Boosts Spending, Returns to Country". Voice of America. 23 February 2011. http://www.voanews.com/english/news/middle-east/Saudi-King-Boosts-Spending-Returns-to-Country-116739074.html. Erişim tarihi: 23 February 2011. 
  27. ^ "King's order to benefit 180,000 temporary employees". Arab News. 28 February 2011. http://arabnews.com/saudiarabia/article289334.ece. Erişim tarihi: 28 February 2011. 
  28. ^ "Egypt's prime minsiter quits, new govt soon-army". Forexyard.com. http://www.forexyard.com/en/news/Egypts-prime-minsiter-quits-new-govt-soon-army-2011-03-03T093300Z. Erişim tarihi: 2011-03-05. 
  29. ^ Egypt's Mubarak Steps Down; Military Takes Over, The Wall Street Journal, 11 February 2011.
  30. ^ Reuters (2010-11-29). "Egypt's military moves to dissolve parliament, suspend constitution". Haaretz. http://www.haaretz.com/news/international/egypt-s-military-moves-to-dissolve-parliament-suspend-constitution-1.343140. Erişim tarihi: 2011-02-24. 
  31. ^ "Egyptian state security disbanded". Al Jazeera. 15 Mar 2011. http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/20113151885983516.html. Erişim tarihi: 15 March 2011. 
  32. ^ Egypt dissolves former ruling party http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/04/2011416125051889315.html
  33. ^ "846 killed in Egypt uprising". 20 April 2011. http://www.haaretz.com/news/international/government-fact-finding-mission-shows-846-killed-in-egypt-uprising-1.356885. Erişim tarihi: 20 April 2011. 
  34. ^ "Syrian activist Haitham al-Maleh freed under amnesty". BBC News. http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12679902. Erişim tarihi: 2011-03-08. 
  35. ^ "Syria frees 80-year-old former judge in amnesty". Reuters. http://www.reuters.com/article/2011/03/08/us-syria-rights-idUSTRE7274LC20110308. Erişim tarihi: 2011-03-08. 
  36. ^ "Unrest continues in Syria". Al Bawaba. 2011-03-23. http://www1.albawaba.com/main-headlines/unrest-continues-syria. Erişim tarihi: 2011-03-24. 
  37. ^ "Assad attempts to appease minority Kurds". Al Jazeera. 2011-04-08. http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/04/20114711251531744.html. Erişim tarihi: 2011-04-24. 
  38. ^ "Syrian army 'attacks protest city of Deraa'". bbc.co.uk. 2011. http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13185185. Erişim tarihi: 2011-04-25. 
  39. ^ "Syria protests: Security forces shoot at mourners". BBC News. http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-13175677. Erişim tarihi: 2011-04-23. 
  40. ^ "Syrian cabinet resigns amid unrest". 29 March 2011. http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/03/201132975114399138.html. 
  41. ^ "200 Quit Syria's Ruling Party to Protest Crackdown". http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=13475523. Erişim tarihi: 28 April 2011. 
  42. ^ http://www.timeslive.co.za/africa/article973245.ece/Djibouti-evicts-US-vote-group-ahead-of-election
  43. ^ Mass arrests stopped further Djibouti protests
  44. ^ Abend, Lisa. "Protests in Morocco: Just Don't Call It a Revolution". TIME. http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2052901,00.html?xid=fbshare. Erişim tarihi: 2011-02-23. 
  45. ^ Region's Protests Spread to Morocco, The Wall Street Journal, 20 February 2011.
  46. ^ Moroccan king to make reforms with constitutional body, Middle East Online, 22 February 2011;
  47. ^ http://www.independent.co.uk/news/world/africa/thousands-in-morocco-march-for-rights-2247511.html
  48. ^ http://news.yahoo.com/s/nm/20110425/wl_nm/us_morocco_protest
  49. ^ http://eagainst.com/articles/yemen-death-toll-there-at-11-morocco-thousands-march-for-reform/
  50. ^ http://lawyers-law.com/man-beaten-to-death-by-police-at-teachers-protest-in-rabat-morocco-march-26th-2011/
  51. ^ Iraqis protest in Kurdish region, capital, Reuters, 19 February 2011.
  52. ^ Iraqi prime minister won't run for third term, msnbc.com, 5 February 2001.
  53. ^ Governor of third Iraqi province quits over protests, The Gulf Today, 27 February 2011.
  54. ^ McCrummen, Stephanie (26 February 2011). "Iraq 'Day of Rage' protests followed by detentions, beatings". The Washington Post. http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/02/26/AR2011022601854.html. 
  55. ^ Bahrain's king gives out cash ahead of protests, Reuters, 11 February 2011.
  56. ^ Bahrain's king to free political prisoners as protests continue, Monsters and Critics, 22 February 2011.
  57. ^ Bahrain sacks ministers amid protests, Press TV, 26 February 2011.
  58. ^ 31 protestors killed,[1] four policemen killed,[2][3] 1 Saudi soldier killed,[4] total of 36 people reported killed
  59. ^ "Iran protests see reinvigorated activists take to the streets in thousands". The Guardian. 14 February 2011. http://www.guardian.co.uk/world/2011/feb/14/iran-protests-reinvigorated-activists. Erişim tarihi: 14 February 2011. 
  60. ^ Farnaz Fassihi (February 21, 2011). "Iran's Forces Battle Protests Nationwide". Wall Street Journal. http://online.wsj.com/article/SB10001424052748703498804576156041487406056.html. Erişim tarihi: February 21, 2011. 
  61. ^ Farangis Najibullah (February 22, 2011). "Iranian Students Say The Number Of Arrests Show Regime Is Nervous". Radio Free Europe/Radio Liberty. http://www.rferl.org/content/iran_student_killed/2317385.html. Erişim tarihi: February 22, 2011. 
  62. ^ "Witnesses: Libya army says Benghazi 'liberated' from pro-Ghadafi forces". Haaretz. 20 February 2011. http://www.haaretz.com/news/international/witnesses-libya-army-says-benghazi-liberated-from-pro-ghadafi-forces-1.344666. 
  63. ^ "Libyan opposition reportedly seizes city of Misurata". Los Angeles Times. 23 February 2011. http://www.latimes.com/news/politics/la-fg-0224-libya-mideast-protests-20110224,0,2154651,full.story. 
  64. ^ "Libyan opposition reportedly seizes key western city". Los Angele Times. 23 February 2011. http://www.latimes.com/news/politics/la-fg-0224-libya-mideast-protests-20110224,0,431198.story. 
  65. ^ "Libya opposition forms council, reject Gaddafi talks". World Bulletin. 27 February 2011. http://www.worldbulletin.net/?aType=haber&ArticleID=70409. 
  66. ^ "Ferocious battles in Libya as national council meets for first time". 6 March 2011. http://www.news.com.au/breaking-news/ferocious-battles-in-libya-as-national-council-meets-for-first-time/story-e6frfku0-1226016536676. Erişim tarihi: 6 March 2011. 
  67. ^ "Libya: Coalition launches attacks". BBC News. http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12796972. Erişim tarihi: 19 March 2011. 
  68. ^ Staff writer (2 March 2011). "RT News Line, March 2". RT. http://rt.com/news/line/2011-03-02/. Erişim tarihi: 15 March 2011. 
  69. ^ "Libya death toll 'reaches 10,000'". Al Jazeera English. 19 April 2011. http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/04/2011419114217768868.html. Erişim tarihi: 25 April 2011. 
  70. ^ "Libya death toll 'reaches 10,000'". Al Jazeera. 19 April 2011. http://english.aljazeera.net/news/africa/2011/04/2011419114217768868.html. Erişim tarihi: 23 April 2011. 
  71. ^ "US: Libya death toll could be as high as 30,000". Forbes. 27 April 2011. http://www.forbes.com/feeds/ap/2011/04/27/general-us-us-libya_8437718.html. Erişim tarihi: 28 April 2011. 
  72. ^ "Kuwait ministers resign, news agency says". CNN. 31 March 2011. http://articles.cnn.com/2011-03-31/world/kuwait.government_1_cabinet-minister-security-forces-kuwait-news-agency?_s=PM:WORLD. 
  73. ^ "30 wounded in Kuwait protests on Friday". MSN. http://www.msnbc.msn.com/id/41676934/ns/world_news-mideast/n_africa. 
  74. ^ "Protests in Western Sahara against Moroccan violence | RFI". http://www.english.rfi.fr/node/78044. Erişim tarihi: 2011-02-27. 
  75. ^ "Jiménez saluda que las manifestaciones en Marruecos han sido "pacíficas"". Europapress.es. 20 February 2011. http://www.europapress.es/nacional/noticia-jimenez-saluda-manifestaciones-marruecos-sido-pacificas-20110220222648.html. 
  76. ^ Peaceful Western Sahara anti-government protests Afrol News, 5 March 2011
  77. ^ Donald Payne Expresses Concern over Killing of 14 -year-old Boy in Western Sahara by Moroccan Soldiers
  78. ^ Spencer, Richard. "Tunisia riots: Reform or be overthrown, US tells Arab states amid fresh riots". Telegraph. http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tunisia/8258077/Tunisia-riots-US-warns-Middle-East-to-reform-or-be-overthrown.html. Erişim tarihi: 2011-01-14. 
  79. ^ Ryan, Yasmine. "Tunisia's bitter cyberwar". Al Jazeera English. http://english.aljazeera.net/indepth/features/2011/01/20111614145839362.html. Erişim tarihi: 2011-01-14. 
  80. ^ Tunisia suicide protester Mohammed Bouazizi dies, BBC, January 5, 2011.
  81. ^ "Tunisia's Protest Wave: Where It Comes From and What It Means for Ben Ali | The Middle East Channel". Mideast.foreignpolicy.com. 2011-01-03. http://mideast.foreignpolicy.com/posts/2011/01/02/tunisia_s_protest_wave_where_it_comes_from_and_what_it_means_for_ben_ali. Erişim tarihi: 2011-01-14. 
  82. ^ Borger, Julian (29 December 2010). "Tunisian president vows to punish rioters after worst unrest in a decade". The Guardian. http://www.guardian.co.uk/world/2010/dec/29/tunisian-president-vows-punish-rioters. Erişim tarihi: 29 December 2010. 
  83. ^ Jailan Zayan (2011-01-25). "AFP – Egypt braces for nationwide protests". AFP. http://www.google.com/hostednews/afp/article/ALeqM5hP30nA0bbEaHZKjlpUKhdHxoN8Cg?docId=CNG.95111380dfbe35f8a08d6124c5e915e8.71. Erişim tarihi: 2011-01-25. 
  84. ^ http://www.nytimes.com/2011/02/19/world/africa/19libya.html
  85. ^ http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12513941
  86. ^ "Egyptian Protests Inspired by Tunisia Leave Three Dead". Bloomberg. 26 Ocak 2011. http://www.bloomberg.com/news/2011-01-25/egyptian-policeman-two-people-killed-in-cairo-protest-inspired-by-tunisia.html. Erişim tarihi: 27 Ocak 2011. 
  87. ^ http://english.aljazeera.net/news/middleeast/2011/01/2011128125157509196.html