İran İslam Devrimi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu maddedeki veya maddenin bir bölümündeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Maddeye uygun bir biçimde kaynak ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

İran tarihi

Devletler Öncül-Elami medeniyeti(3200–2700 M.Ö.) Jiroft medeniyeti(3000–5th c. M.Ö.) Elami hanedanları(2700–539 M.Ö.) Manna Devleti(10th–7th c. M.Ö.) Medler (Medyen)(728–550 M.Ö.) Ahamenişler (Persler)(648–330 M.Ö.) Selevkoslar (Selefkiler)(330–150 M.Ö.) Arşaklılar (Partlar)(250 M.Ö.– 226 M.S.) Sasanîler(226–650) Müslümanlar'ın fetihleri(637–651) Emeviler(661-750) Abbasiler(750-1258) Tahiriler Hanedanı(821–873) Alavi Hanedanı(864–928) Seferî Hanedanı(861–1003) Samani Hanedanı(875–999) Ziyari Hanedanı(928–1043) Büveyhoğulları Hanedanı(934–1055) Gazneliler(963–1187) Gurlular Hanedanı(1149–1212) Büyük Selçuklular(1037–1194) İl-Denizliler(1136-1225) Harezmşahlar(1077–1231) İlhanlılar(1256–1353) Muzaffariler Hanedanı(1314–1393) Çobanîler Hanedanı(1337–1357) Celayirîler hanedanı(1339–1432) Timur İmparatorluğu(1370–1506) Karakoyunlular(1407–1468) Akkoyunlular(1378–1508) Safevi Hanedanı(1501–1722/1736) Hotakiler Hanedanı(1722–1729) Avşar Hanedanı(1736–1802) Zand Hanedanı(1750–1794) Kaçar Hanedanı(1781–1925) Pehlevi Hanedanı(1925–1979) İran İslam Devrimi(1979) Geçici Hükümet(1979–1980) İran İslam Cumhuriyeti(1980– )  g • t • d

İran İslam Devrimi , 1979 yılında İran'ın Muhammed Rıza Pehlevi liderliğindeki bir anayasal monarşiden, Ayetullah Humeyni yönetiminde İslam hukuku ve Şii mezhebi görüşlerini esas alan bir İslam cumhuriyetine dönüştüren hareketin adıdır.

Devrimin nedenleri Şah yönetiminin halk arasında popüler olmaması ve son zamanlarda Şah'ın özellikle ABD'li yetkililerle fazlaca içli dışlı olması idi. 1902 doğumlu Humeyni, ülke içindeki Batı nüfuzuna, Şah'ın politikalarına açıkça karşı çıktı ve İslam'ın uzlaşmaz bir şekilde devlet politikası olması gerektiğini belirtti. 1960'larda sürgüne gönderilen Humeyni önce Türkiye'de, sonra Irak'ta kaldı. 1978'de Saddam Hüseyin Humeyni'yi Irak'tan kovunca ABD tekeliyetinden çekinen Fransa ona sahip çıktı.

Humeyni devrimden önce Paris'te kaldı. 1 Şubat 1979'da İran'a milyonların katıldığı bir karşılamayla dönen Humeyni, cumhurbaşkanlığına getirildi ve ömür boyu devletin dini ve siyasi lideri olarak kaldı. Devrim sırasında ilk önce liberal, sol ve dini gruplar Şah'ı devirmek için birleşmiş, Şah'ın devrilmesinden sonra ise iktidara yükselen Ayetullah Humeyni, muhalif liderleri ve grupları ortadan kaldırmış veya sindirmiştir. Devrimin oluşum sürecinde rantiyeci devlet modelinin petrol krizleri sonucunda çökmesi etkili olmuştur. Muhammed Rıza Şah'ın İranın gereksinimleriyle örtüşmeyen tarım politikaları kırsaldan Tahran'a göçü hızlandırmış ve büyük kentlerde siyasi İslam'a yönelen bir alt sınıf yaratmıştır. İran Devrimi'nin oluşumunda Amerika'nın İnsan Hakları Politikası ivmeyi arttırıcı bir rol oynamıştır. Aydınlar yayınladıkları açık mektuplarla demokratikleşme isteklerini belirtirken, ABD'nin de bu süreçte Şah'a baskı yapacağını düşünmekteydiler. Devrim sürecinde farklı gruplar şahı devirme amacıyla birleşmiş, İslamcılar bu süreç içinde güçlenerek devrimi bir İslam Devrimi'ne dönüştürmüşlerdir. Bu devrimle ABD, Ortadoğu'daki müttefikini kaybetmiştir. İranlı radikal gruplar, ABD'nin Tahran Büyük Elçiliğini basarak, bir rehine krizi başlatmışlardır.

İran ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.