Hakkâri (il)

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Bu madde Hakkâri il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için Hakkâri (anlam ayrım) sayfasına gidiniz.

Hakkari ili
Hakkari ilinin konumu
Genel bilgiler
Bölge	Doğu Anadolu Bölgesi
Yüzölçümü	9.521 km²
Nüfus	246.469[1]
― Şehir nüfusu	136.124[1]
― Köy nüfusu	110.345[1]
Nüfus yoğunluğu	25.90 kişi/km²
Plaka kodu	30
Alan kodu	0438
Vali	Muammer Türker belediye başkanı"fazıl bedirhanoğlu
Belediye Başkanı	[[{{{belediye başkanı}}}]]
Valilik internet sayfası	hakkari.gov.tr

Hakkâri ili, Türkiye Cumhuriyeti'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan bir ildir. Yüzölçümü 7121 km² olan bir ildir. 2006 yılı nüfus sayımına göre nüfusu 236.581 kişidir.

Doğusunda İran ve güneyinde Irak ile komşu olan Hakkari'nin batısında Şırnak, kuzeyinde ise Van illeri vardır. Hakkari'nin dört ilçesi bulunmaktadır:

• Hakkâri
• Yüksekova
• Şemdinli
• Çukurca

En yüksek noktası 4150 metreye ulaşan Cilo Dağları, Hakkari'dedir. Sırasıyla Hurri ve Urartu Krallıkları'nın parçası olan Hakkari, Pers Krallığı'nın egemenliğinden sonra Arap egemenliğine geçmiştir. Daha sonra Selçuklular'ın kontrolüne giren kent, 1536 yılında Osmanlı İmparatorluğu topraklarına katılmıştır.

Coğrafi konumu sayesinde pek çok millete ev sahipliği yapan Hakkari 1662 tarihinde Katolik mezhebini benimsemeyen Asuriler Diyarbakır metropoliti XIII Mar Şimun Denha önderliğinde yeniden örgütlenerek Hakkari'nin Kodşanis/Koçanis (halen Konak) köyünü patriklik merkezi olarak benimsemişlerdir. Nasturi patrikleri 1918 yılına kadar bu köyde ikamet etmişlerdir. 19. yüzyıl ortalarına dek Hakkari nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturan Nasturiler, 1843 ve 1846'da Cizre Emiri Bedirhan Bey ile Hakkari Emiri Nurullah Bey'in düzenlediği iki saldırıda önemli ölçüde zayiat vermişlerdir. 1915-18 döneminde Kürt aşiretleri ile çatışan Hakkari Nasturileri önce İran'da Urmiye yöresine ve daha sonra İngiliz yönetimine giren Irak'a iltica etmişler, 1924'te topluca geri dönmeye teşebbüs etmişlerse de 12-28 Eylül 1924 tarihleri arasında yürütülen Şemdinli Harekâtı ile tenkil edilerek geri püskürtülmüşlerdir.^[2]

Geçim kaynaklarının başında hayvancılık ve sınır ticareti gelen Hakkari'de hayvancılığın terör, sınır ticaretininse Irak savaşı nedeniyle darbe yemesi nedeniyle işsizlik çok yüksek düzeydedir.

[değiştir] Tarihi yerler

Kaya Resimleri

Hakkâri’nin batısında yer alan Gevaruk ve Tirşin yaylalarında, kayalar üzerine kazınarak çizilmiş binlerce kaya resmi bulunmaktadır. Kaya resimleri çok geniş bir alana yayılmıştır. Gevaruk ve Tirşin yaylalarındaki kaya üstü resimleri yaklaşık olarak M.Ö. 6.000-1.000 yıllarına tarihlenmektedir. Resimlerin büyük bir kısmını, dağ keçileri, bizon ve çeşitli av hayvanları ile avda kullanılan tuzak sahneleri, sihir ile ilgili motifler, stilize edilmiş şekiller mevcuttur.

Koç heykeli

Yüksekova ilçe merkezinde bulunan koç heykelinin yan yüzlerinde Gevaruk kaya resimlerindeki motiflere benzer betimlemeler vardır.

Dirheler (Dev Evleri)

Yüksekova ilçesinde yer alan Tirşin Yaylası’nda bulunan dirheler üçü dördü bir arada birbirini koruyabilecek yakınlıkta, yol üstünde, kayalara oyulmuş dev boyutlu yapılardır. Dirhelerin Assur saldırılarına karşı haber alma kuleleri ya da yaylaya çıkılan sürüleri korumak ve yayla güvenliğini korumak için yapılmış küçük savunma kütleleri olduğu sanılmaktadır.

Hakkâri Kaledibi Buluntuları (Hakkâri Stelleri)

Kaledibi’nde yapılan bir temel hafriyatı sırasında insan figürleri işlenmiş 13 stel (mezar taşı) bulunmuştur. Genel olarak stellerin yüzeyine kabaca işlenmiş insan, hayvan ve savaş aleti motifleri vardır.

Meydan Medresesi

1984 yılında onarımı yapılan medrese Hakkâri’nin Biçer Mahallesi’nde bulunmaktadır. Medresenin giriş kapısındaki kitabeden 1700-1701 yıllarında yaptırıldığı anlaşılmaktadır. Hakkâri yöneticilerinden İzzeddin oğlu İbrahim Bey tarafından yaptırıldığı tahmin edilmektedir.

Zeynel Bey Medresesi

Hakkâri’nin Gülerek Mahallesi’nde bahçeler içinde, bir dere kenarında yer alan ve bugün büyük ölçüde yıkılmış olan medrese Hakkâri beylerinden, Zeynel Bey tarafından yaptırılmıştır. Zeynel Bey’in medreseyi Hakkâri beyliğinde kaldığı 1560-1578 yılları arasında yaptırdığı kuvvetle muhtemeldir.

Kelat Sarayı

Şemdinli’ye 17 km. uzaklıktaki eski ilçe merkezinin güneybatısında dere kenarında kurulmuştur. Saray (konak) büyük ölçüde yıkılmış olup halen ayakta kalan iki kemer ve bir duvar bulunmaktadır.

Kayme Sarayı

Saray Nehri’ndeki eski yerleşim yerlerinin kuzey tarafında ve bugünkü köy evlerin batısında yer alan iki katlı saray, kuzey-güney doğrultusunda dikdörtgen bir alana oturmaktadır.

Urartu Mezarlığı

Hakkâri merkez, Gazi Mahallesi, Anadolu Lisesi inşaat sahasında ortaya çıkarılan ve M.Ö. 1. bin başlarına tarihlenen bu mezar odası Urartu dönemi ve Erken Demir Çağı’ndaki mezarlarla benzerlik göstermektedir. Burada bulunan mezar odası örneklerine Van Karagündüz nekropolü kazılarında rastlanmıştır.

Kırmızı Kümbet Mezarlığı

Gülereş Baba Mahallesi’nde kuzeyden güneye doğru eğimli bir sırtta yer almaktadır. Zaviye kalıntısının kuzey tarafındaki düzlük kesimde Osmanlı döneminden kalma üzerleri kitabeli, zengin bitkisel ve geometrik desenli mezar taşları mevcuttur.

Melik Esed Mezarlığı

Biçer Mahallesi’nde Melik Esed Camii’nin batı tarafında hazire şeklindedir. Burada bir kısmı yerinde dikili, diğerleri etraftan toplanan 25 tane üzerleri kitabeli ve zengin süslemeli mezar taşı tespit edilmiştir. Çiçek, yaprak ve dal motifleri mezar taşlarının en belirgin süslemeleridir.

Kale Altı Mezarlığı

Biçer Mahallesi’nde, kalenin doğu kesiminde kalan büyükçe bir mezarlıktır. Bu mezarlığın değişik kesimlerinde 16 adet, çoğu yerlerinden sökülmüş sanatsal özelliğe sahip, üzerleri bitkisel ve geometrik desenlerle bezenmiş mezar taşlarına rastlanmıştır. Bu mezar taşlarından çoğu taşınarak koruma altına alınmıştır.

Bay Kalesi

Şehrin güney tarafında ve merkeze 7-8 km. uzaklıkta sarp ve kayalık bir tepe üzerinde yer alan kaleye hem kuzeyden hem de güney tarafından tırmanmak mümkündür. Mimari dokusu büyük ölçüde tahrip olan kalenin en üst kesiminde moloz taşlar ve horasan harcı ile tutturulmuş duvar izleri mevcuttur. Etrafa dağılmış seramik parçalarından Demir Çağı’ndan Ortaçağ sonlarına kadar burada yerleşimin olduğu anlaşılmaktadır. Tuğla ve seramikler dışında üzerinde harç ve süslemeler olan bir taş parçası ile üzerinde kazınmış ters lale motifleri kalenin diğer kalıntılarını teşkil eder.

Hakkâri (Koçanis) Konak Kilisesi

Kilise, Hakkâri merkeze 18 km. uzaklıktaki Konak köyünde, genişçe düzlüklerin ve kayalıkların bulunduğu bir vadi içerisinde yer almaktadır.

Halil Kilisesi

Hakkâri'ye 10 km. mesafede, ana yol kenarındaki Halil mevkiinde bulunmaktadır. Nasturilere ait olan yapının üzerinde kitabe ve süsleme mevcut olmadığından, hangi tarihte kim tarafından yapıldığı bilinmemektedir.

Derav Kilisesi

Zap Vadisi’nde, Üzümcü köyünün ilerisinde, Derav mevkiinde bulunmaktadır. Zap Suyu’nun karşı tarafındaki sırtta, eğimli bir arazide kurulmuştur. Nasturilere ait olduğu kabul edilen yapının üzerinde kitabe veya süsleme olmadığından yapının tarihi ve dönemi bilinmemektedir.

Gagevran Köyü Kilisesi

Derav Vadisi, Gagevran köyü yakınlarında 2. yüzyıldan kalma kayalara oyulmuş kiliseler vardır. Duvarlar içten nişler ve Hz. İsa’nın yaşamını konu alan fresklerle süslüdür.

Taş Köprü

Şemdinli ilçe merkezine 12 km. ve Nehri köyüne 4 km. mesafede bulunan köprü Şemdinli Deresi üzerinde kurulmuştur.^[3]

[değiştir] Kaynakça

[değiştir] Dış bağlantılar

• Hakkari Valiliği
• Hakkarim.net

g • t • d Türkiye'nin Doğu Anadolu bölgesinde Hakkâri ili
Merkez (şehir)	Hakkâri
İlçe	Çukurca - Şemdinli - Yüksekova
Bölgelere göre İller
Ege	Afyonkarahisar - Aydın - Denizli - İzmir - Kütahya - Manisa - Muğla - Uşak
Karadeniz	Amasya - Artvin - Bartın - Bayburt - Bolu - Çorum - Düzce - Giresun - Gümüşhane - Karabük - Kastamonu - Ordu - Rize - Samsun - Sinop - Tokat - Trabzon - Zonguldak
İç Anadolu	Aksaray - Ankara - Çankırı - Eskişehir - Karaman - Kayseri - Kırıkkale - Kırşehir - Konya - Nevşehir - Niğde - Sivas - Yozgat
Doğu Anadolu	Ağrı - Ardahan -Bingöl - Bitlis - Elazığ - Erzincan - Erzurum - Hakkâri - Iğdır - Kars - Malatya - Muş - Siirt - Tunceli - Van
Marmara	Balıkesir - Bilecik - Bursa - Çanakkale - Edirne - İstanbul - Kırklareli - Kocaeli - Sakarya - Tekirdağ - Yalova
Akdeniz	Adana - Antalya- Burdur - Hatay - Isparta - Kahramanmaraş- Kilis - Mersin - Osmaniye
Güneydoğu Anadolu	Adıyaman - Batman - Diyarbakır - Gaziantep - Mardin - Şanlıurfa - Şırnak