Yüksekova

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 37°34′17.26″N, 44°16′58.41″E

Yüksekova
—  İlçe  —
Türkiye'de bulunduğu yer
Türkiye'de bulunduğu yer
Hakkari İli Siyasi Haritası
Hakkari İli Siyasi Haritası
Koordinatlar: 37°34′17.26″K 44°16′58.41″D / 37.5714611°K 44.2828917°D / 37.5714611; 44.2828917
Ülke Türkiye
İl Hakkâri
Coğrafî bölge Doğu Anadolu
Yönetim
 - Kaymakam Yasin TİKDAĞ [1]
 - Belediye başkanı Ercan Bora [2]
Yüzölçümü [3]
 - Toplam 2.385 km2 (920,9 mi2)
Rakım 1,950 m (6 ft)
Nüfus (2013)
 - Toplam 116,327
 - Kır 48,496
 - Şehir 67,831
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 30300
İl alan kodu 438
İl plaka kodu 30
İnternet sitesi: Belediye
YerelNET

Yüksekova (Osmanlıca: کوار / Gevar[4]), Hakkari ili'nin 3 ilçesinden birisi ve bu ilçenin yönetim merkezi olan şehir.

Ülkenin güneydoğu ucunda, Türkiye-İran-Irak sınırlarının kesiştiği nokta yakınlarında yer alan ilçe, İran'a açılan ve ileride Irak'a açılacak sınır kapılarıyla Doğu Türkiye'nin önemli kentleri arasındadır.

PKK'nın da en etkin olduğu şehirlerden birisi olan Yüksekova adını sık sık terör olaylarıyla duyurur.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Oldukça eski bir kent olan Yüksekova'da yerleşimin M.Ö. 7000'lere değin uzandığı kesin olarak bilinmektedir. M.Ö. 1000'de ise yörede Urartular yaşamıştır. Kanuni devrinde Osmanlı hakimiyetine giren kentin eski adı Gevar'dir.

Şehir, I. Dünya Savaşı sırasında Rus işgaline uğramışsa da 5 Mayıs 1918'de Rus işgalinden kurtulmuştur. 19. yüzyıl'da Van Vilayeti'ne bağlı Hakkari Livası'nın kazası olan Yüksekova, 1936'da ilçe durumuna getirilmiştir. İlçe merkezin eski adı o yıllardaki ismi ise Dize'dir.[5]

1990'lı yıllarda yoğun bir göç dalgasına maruz kaldı.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüksekova, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Hakkari bölümünde bulunur. Kuzeyinde Van'ın Başkale ilçesi, doğusunda İran, güneyinde Irak ve batısında Hakkari ana (merkez) ilçesi bulunur. Yüksekova, dağlar arasında bir çöküntü alanında kurulmuştur. Ovanın yükseltisi 2000 metreye yakındır. Genişliği 15 kilometre, uzunluğu 40 kilometredir.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Kapalı bir havza konumunda olan ova, kışın soğuk hava akımlarının üzerine çökmesi ile soğuk kışlar geçirir. İlçeye ve kente genel olarak sert bir kara iklimi hakimdir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

TÜİK in yayınladığı son sayım sonuçlarına göre ilçe merkezi nüfusu 59.000, ilçe nüfusu 105.000'dir ki Türkiye'deki diğer ilçe merkezleri ile karşılaştırıldığında nispeten büyük bir şehir sayılabilir. 1990'lı yıllara kadar kendi halinde küçük bir şehirken, bölgede o yıllarda yaşanan şiddet olayları ve köy boşaltma olayları nüfusun hızlı ve düzensiz artışına neden olmuştur. Bugün bile şehir bu nüfusu taşıyamamaktadır. Düzensiz yapılaşma, yetersiz altyapı, sağlık ve eğitim hizmetlerinin yetersizliği hala çözülememiştir. Ancak son zamanlarda Yüksekova'da iş imkanlarının artmasıyla halk ilçeye geri göç etmeye başlamıştır.

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[6] 20.065 2.768 17.297
1970[7] 24.881 4.419 20.462
1975[8] 32.130 7.329 24.801
1980[9] 45.012 14.287 30.725
1985[10] 52.357 16.334 36.023
1990[11] 69.003 28.486 40.517
2000[12] 102.039 59.662 42.377
2007[13] 105.157 59.410 45.747
2008[14] 107.882 60.296 47.586
2009[15] 106.708 59.850 46.858
2010[16] 108.546 61.712 46.834
2011[17] 113.871 65.635 48.236

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şehirdeki ekonomik etkinlikler yerel ölçeklidir. Ulaşımın zor olması ve şehrin adının güvenlik olaylarıyla anılması tüm Doğu Anadolu'yu olduğu gibi Yüksekova'yı da olumsuz yönde etkilemiştir. Türkiye-İran arasında bulunan gümrük kapılarından birinin burada olması ticareti biraz haraketlendirse de şehrin geçimini sağlayacak kadar yeterli değildir.

Verimli topraklara sahip olmasına rağmen tarım çalışmaları, etkinlikleri kış aylarında ekinleri koruyacak teknik bilgi eksikliği nedeniyle çok azdır. Aylık ve günlük sıcaklık farkları tarımdan çok, gür çayır ve meralarla hayvancılığa zemin hazırlamıştır. Şehir ters lalesiyle ünlüdür.

Kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüksekova ilçesi, üç ülkenin birleştiği yer olması itibariyle bir kültür resitalidir. İlçenin ovalık kesimlerinde bulunan Sümer, Hitit uygarlıkları mezopotamyasından kalan birçok tarihi yapı bulunmaktadır.

Halk geçimini sağlamak amacıyla genellikle ticaretle uğraşır. İranla eşya alım satımı yapılır.

Sağlık hizmetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kentte 100 yataklı bir devlet hastanesi faaliyettedir ki kentin tek hastanesidir. Hastanede acil sağlık hizmetleri dışında, kadın doğum, çocuk hastalıkları ile ilgili kliniklerle diğer cerrahi klinikler etkindir. Daha önceki yıllarda bir özel hastane ve bir özel klinik de bulunsa da bu kurumlar kapanmıştır.

İlçenin birinci basamak sağlık hizmetleri Ekim 2010'a değin 5 adet sağlık ocağı aracılığıyla yürütülmekteydi. Devletin sağlık hizmetlerinde uygulamaya koyduğu yeni sistemle bu merkezler aile sağlığı merkezlerine dönüştürülmüş ve 36 yeni aile hekimliği birimi kurulmuştur. Kentin ve ilçenin koruyucu sağlık hizmetleri (bağışıklama hizmetleri, ana-çocuk sağlığı ve aile planlaması hizmetleri ile poliklinik hizmetleri) 36 aile hekimi ve hemşiresince yürütülmektedir.

Eğitim hizmetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçe eğitim alanında Türkiye standartlarının altındadır. İlçede 3 okul öncesi eğitim kurumu, 17 merkez ilköğretim kurumu, 100 civarında belde-köy ilköğretim kurumu, 9 ortaöğretim (lise) kurumu ile 14 özel eğitim kurumu faaliyet göstermektedir. Ayrıca halk eğitimi programları da uygulanmaktadır. İlçede öğretmenevi ve sosyal tesisleri mevcuttur.

Resimler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Yüksekova Kaymakamlığı
  2. ^ Yüksekova Belediyesi
  3. ^ 5/11
  4. ^ Tahir Sezen, Osmanlı Yer Adları (Alfabetik Sırayla), T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Yayın Nu 21, Ankara, p. 671.
  5. ^ "Yüksekova tarihçe". Yüksekova Kaymakamlığı. http://www.yuksekova.gov.tr/tarihi.asp. Erişim tarihi: 2010-12-27. 
  6. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspkNW9l. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtnI3W0a. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtpqwEDC. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuaV3ij. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtwcRsXF. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtyGqSel. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu0LsEIM. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1vEWby. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3kEGCQ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCxiU7m. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuFXHzF6. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGreJUu. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]