Cemal Gürsel

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Cemal Gürsel
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı
Görevde kalış süresi	27 Mayıs 1960 - 28 Mart 1966
Önce gelen	Mahmut Celal Bayar
Sonra gelen	Cevdet Sunay
Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
Görevde kalış süresi	27 Mayıs 1960 - 27 Ekim 1961
Önce gelen	Adnan Menderes
Sonra gelen	İsmet İnönü
Yaşamı
Doğum tarihi	13 Ekim 1895
Doğum yeri	Erzurum, Osmanlı Devleti
Ölüm tarihi	14 Eylül 1966 70 yaşında
Ölüm yeri	Ankara, Türkiye Cumhuriyeti
Mesleği	Asker, Politikacı
Eşi	Melahat Gürsel
Askeri Geçmişi
Bağlılığı	Osmanlı İmparatorluğu Türkiye Cumhuriyeti
Hizmet yılı	1914-1960
Rütbesi	Türkiye: Orgeneral
Katıldığı savaşlar	Kurtuluş Savaşı
Komuta Ettiği Birlikler
Madalyalar

Cemal Gürsel (1895, Erzurum - 1966, Ankara), Türk asker, Milli Birlik Komitesi (MBK) başkanı ve Türkiye Cumhuriyeti'nin dördüncü cumhurbaşkanıdır. Gürsel, Erzurum'un Türk yerlisi asker kökenli bir ailenin çocuğu olarak 1895 yılında doğdu.

Konu başlıkları 1 Eğitimi 2 Askerlik dönemi 2.1 Katıldığı savaşlar 2.2 Aldığı ödüller 3 27 Mayıs 1960 Darbesi 4 Dönemindeki Gelişme ve Yenileşmeler 5 Hakkında 6 Kronoloji 7 Çoklu ortam kaynakları 8 Kaynakça

[değiştir] Eğitimi

İlk öğrenime Ordu ilinden sonra Erzincan'da devam eden Gürsel, orta eğitimini tamamladıktan sonra İstanbul Kuleli Askerî Lisesi'ne askeri öğrenci olarak girdi. Kuleli'de son sınıf öğrencisiyken Birinci Dünya Savaşı'nın başlaması üzerine 16 Ekim 1914'de askeri eğitimine ara verdi ve 4. Kolordu'da subay olarak göreve başladı.

1 Eylül 1922'de yüzbaşılığa yükselen Gürsel, bir yıl Harp Okulu'nda eğitim aldı. 1 Ekim 1926'da Harp Akademisi'ne başladı ve 1 Eylül 1929'da kurmay subay olarak Akademi'den mezun oldu. Gürsel, 1927 yılında Melahat Hanım ile evlendi ve bu evlilikten Muzaffer adını verdikleri bir oğlu oldu.

[değiştir] Askerlik dönemi

Gürsel, birlik komutanlıkları ve karargâh görevlerinde 45 yıl süren askerlik hizmetinde bulundu.

Gürsel, aktif askerlik görevine Çanakkale Savaşı'na katılarak başladı. 45 yıl süren askerlik kariyerinde, Kara Kuvvetler Komutanlığı'na bağlı çeşitli birliklerde komutanlık ve karargah görevlerinde hizmet verdi. Askeri ögrencilik yıllarından itibaren, popülerliği ve kendisine duyulan sevgi nedeniyle arkadaşlarınca "Aga" lakabı verildi ve vefatına kadar hep Cemal Aga olarak bilindi.

[değiştir] Katıldığı savaşlar

Gürsel, Çanakkale, Filistin, Suriye ve Kurtuluş savaşlarında yer aldı.

1914 ve 1917 yılları arası topçu teğmen olarak Çanakkale'de 1. Topçu Alayı'nın 1. Bataryası'nda savaştı. Çanakkale Savaşı sonrası, 1 Eylül 1917'de 41. Tümen Obüs Bataryası Komutanlığı'na atanarak Filistin Cephesine gönderildi. Filistin ve Suriye cephesindeki bütün savaşlarda 41. Alay'ın 5. Bağımsız Batarya Komutanı olarak görev aldı. İngilizlere Gazze cephesinde 19 Eylül 1919'da esir düşerek Mısır'da iki yıl esir kaldı. 6 Ekim 1920'de serbest kalınca İstanbul'a dönüp, Erzurum Kongresi'ni izleyen günlerde Anadolu'ya geçerek, Kurtuluş Savaşı'nın batı cephesindeki bütün savaşlara katıldı.

[değiştir] Aldığı ödüller

1. Tümen'de üstün başarı ile verdiği hizmetleri için kıdem zammı ile taltif edildi. Büyük Taarruz'da fiilen görev başında muharebede bulunarak Harb Madalyası ve İstiklal Madalyası ile taltif edildi.

[değiştir] 27 Mayıs 1960 Darbesi

27 Mayıs Darbesi öncesinde Kara Kuvvetleri Komutanı olan Gürsel; 2 Mayıs 1960'ta ziyareti sırasında sohbet ettiği Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanı Ethem Menderes'e ve dolayısıyla hükümete kişisel görüşlerini belirterek Cumhurbaşkanı Celâl Bayar'ın istifasını istediği tarihi bir mektubu 3 Mayıs 1960'ta yazdı.Bu mektubunda Başbakan Adnan Menderes'in halk tarafından çok sevildiğini belirterek Bayar yerine Cumhurbaşkanlığına getirilmesini önerdi. Gürsel emekliliğe sevkedildi ve zorunlu izinle İzmir'e gitti.

Silahlı Kuvvetlerin tüm kademelerine iletilen ve ordunun mutlaka siyasetten uzak kalmasını tavsiye eden veda mektubunda Gürsel'in ifadeleri: "Ordunun ve taşıdığınız üniformanın şerefini daima yüksek tutunuz. Şu sırada memlekette esen hırslı politika havasının zararlı tesirlerinden kendinizi korumasını biliniz. Ne pahasına olursa olsun politikadan katiyyen uzak kalınız. Bu, sizlerin şerefi, ordunun kudreti ve memleketin kaderi için ehemmiyeti haizdir." idi.

27 Mayıs 1960'ta albay ve daha alt kademedeki subaylarca gerçekleştirilen darbe sonrasında 3. Ordu Komutanı Orgeneral Ragıp Gümüşpala'nın Milli Birlik Komitesi'ne (MBK) liderlerinin kim olduğunu sorması ve eğer başlarında kendisinden daha kıdemli bir asker olmadığı takdirde 3. Ordu ile birlikte Erzurum'dan Ankara'ya yürüyüp isyana son vereceğini bildirmesi üzerine, ihtilalciler zorunlu izindeki Orgeneral Cemal Gürsel'i askeri uçakla İzmir'den Ankara'ya getirdiler. Gürsel MBK'nın daveti ile başkanlık görevini üstlendi ve ihtilal lideri olarak kabul edildi. Kendisiyle yapilan 16 Temmuz 1960 tarihli bir gazete (Cumhuriyet) görüşmesinde ise, ‘Şebeke zaten hazırdı. Ben şahsen ordunun siyasete katılmasını istemiyor ve genç arkadaşlarımın (ihtilal) teşebbüslerine engel oluyordum. İşler öyle bir seviyeye geldi ki, ordunun siyasete karışmasına karşı olmama rağmen, onları görevlerinde serbest bıraktım. Şimdi bütün hedefim, adalet ve ahlak prensiplerine dayalı bir idareyi yeniden kurmaktir.’ açıklamasında bulundu.

Cemal Gürsel, 27 Mayıs 1960 günü öğleden sonra, İstanbul ve Ankara Üniversiteleri Hukuk Fakültelerinin öğretim üyeleri Ordinaryüs Profesör Sıddık Sami Onar, Ord. Prof. Hıfzı Veldet Velidedeoğlu, Prof. Ragıp Sarıca, Prof. Naci Şensoy, Prof. Hüseyin Nail Kubalı, Prof. Dr. Tarık Zafer Tunaya, Doç. Dr. İsmet Giritli, Prof. İlhan Arsel, Prof. Bahri Savcı, Prof. Muammer Aksoy ve hocalarına yardım eden İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi asistanı (eski YÖK Başkanı ve uzmanlık alanı Anayasa hukuku olan) Prof. Erdoğan Teziç'i kabul etti. Ord. Prof. Sıddık Sami Onar, heyet adına : "Bugün içinde bulunduğunuz durumu adi ve siyasi bir hükümet darbesi saymak doğru değildir." ifadesinde bulundu. Heyet, Gürsel tarafından yeni bir Türkiye’nin anayasa (1961) taslağını hazırlamakla resmen görevlendirildi.
Cemal Gürsel, 30 Mayıs 1960'da TBMM Genel Kurulu'nda okunan programda "İkinci Cumhuriyet" tanımını ilk kez şu cümlelerle kullandı: “İkinci Cumhuriyet'in Anayasa'sı, ilmin ve geçmiş uzun yılların acı tecrübelerinin ışığı altında, memleketin mümtaz ilim adamlarının geceli gündüzlü çalışmaları memleket aydınlarının bu çalışmalara anketler vasıtasıyla katılmaları suretiyle hazırlanmaktadır. Birleşmiş Milletler Anayasası, İnsan Hakları Beyannamesi, Hukuk prensipleri ve milli ruh ve ihtiyaçlardan doğmuş olan eski Anayasamız ile milli gelenekler ve yurdumuzun özellikleri yeni Anayasamız için ilham alınan başlıca kaynakları teşkil etmektedir.”

Gürsel basbakanlik ve cumhurbaskanligi gorevleri icin Ankara ve Istanbul'daki cesitli akademisyenlere ve doktorlara teklifde bulundu ve destek verdi. Kendisinin secilmesi icin dolayli ya da direkt hicbir girisim ya da lobi faaliyetinde bulunmadi.

Halk oyuna sunulan ve kabul edilen yeni Anayasa gereğince, 10 Ekim 1961'de yapılan genel seçimlerden sonra oluşturulan yeni Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından cumhurbaşkanlığına seçildi.

[değiştir] Dönemindeki Gelişme ve Yenileşmeler

Türkiye Cumhuriyeti'nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi üyeliğine 1961'de kabulünü sağladı.

Meclis'te çoğunluğa sahip iktidar partisinin her istediğini kontrolsüz yapabilme zihniyetini politikadan uzaklaştırmak için, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ile verilen görevleri yapmak ve yetkileri kullanmak üzere demokrasinin "emniyet supabı" olarak görülen Anayasa Mahkemesini, Cemal Gürsel, 25 Nisan 1962 tarihinde Ankara'da ilk defa yürürlüğe soktu. Kutsal Emanetler, Topkapı Sarayı muhafaza depolarindan ilk olarak, 31 Ağustos 1962 tarihinde modern müzecilik anlayışına uygun bir şekilde Türk halkına ve dünyaya sergilenmeye başlandı. Dini reform niteliğindeki Diyanet İşleri Başkanlığı'nin ilk kez kuruluşu direktifi ile gerçekleşti ve 22 Haziran 1965 de kanun ile kabul edildi.

ABD ile SSCB arasındaki Küba Füze Krizinde, batı tarafında Turkiye'nin komünizme karşı koruyuculuk görevini yürüttü.

İngiltere kraliçesi II. Elizabeth ve ABD başkan yardımcısı Lyndon B. Johnson'u konuk etti. İngiltere askeri uçaklarının Türk hava sahasını Kuveyt'i tehdit eden Irak'a karşı kullanması için izin çıkardı. Avrupalı liderlerle olan yakın diplomatik ilişkileri sayesinde, Avrupa Birliği 1963 Ankara Anlaşmasını ve bir yıl sonrada Assosiye Üyelik konumuna Türkiyenin ulaşmasını sağladı.

O günkü şartlarda, Istanbul ve Ankara radyolarının dinlenemedigi Doğu Anadolu'da daha sonra bütün Doğu Anadolu'ya hitap edecek olan ilk radyo istasyonunun merkezi konumlu Erzurum'da kurulmasını sağladi ve açış konuşmasında "Aziz Doğulu vatandaşlar; Sizleri yabancı radyoları dinlemekten kurtarmak için Erzurum’da bir radyo istasyonu tesis ettik. Ve bugün neşriyata başlıyoruz. Yabancı radyolardan çok defa fesat, fitne hatta zehir gelir. Erzurum radyosu sizleri bu kötülüklerden koruyacak, kendi temiz sözlerimizle milli meselelerimizi öğrenecek, güzel seslerimizle şarkılarımızı dinleyeceğiz. Erzurum radyosu, doğu illeri ve yurdumuz için mutlu olsun. Bu vesileyle, tüm doğulu vatandaşlarıma sevgi ve saygı hislerimi ifade ederim.” ifadelerini kullandı. Daha sonra Turkiye Radyo ve Televizyon devlet kurumu'nu baskent Ankara'da organize ederek, televizyon hizmetlerinin yurda ilk kez getirilmesini sagladi.

Cemal Gursel Türkiye tarihinde ilk kez planlı ekonomiye geçiş, Devlet Planlama Teşkilatı ve Devlet İstatistik Enistütüsü kuruluşu, 5 yıllık kalkınma planları, sendikalar, grev ve toplu sözleşme yasalarının çıkarılması, Ortak Pazar üyeliği, SSCB ile iyi ilişkiler kurulması, Kıbrıs'a garantör ülkeler tarafından müdahalesi, Cumhuriyet öncesi Erzurum ve Doğu Anadolu'da işgalcilerle işbirlikçi, isyancı azınlıklarca katledilen 250.000 sivil Türk halkının anıtsal temsili konusunda ulusal ve tarihsel önderlik niteliğinde çalışmalar yaptı. Milli İstihbarat Teşkilatı Kuruluşu yasası ve düzenlemesi, Milli Güvenlik Kurulu'nun başlangıç ve geliştirilmesi, Türk ordusunun modernizasyonu, İran, Pakistan ile birlikte bölgesel kalkınma organizasyonunun kurulmasi, Avrupa ve Orta Asya memleketlerini bağlayan mikrodalga radyo iletişim ağı kurulması, Güneydoğu Anadolu'nun kalkınma ve geliştirilmesi planları, Basın Yayın Yüksek okulunun ilk kuruluşu, Turizm Bakanlığı'nın kurulması da yine kendisinin Türkiye Cumhuriyetine olan katkılarıdır. Ayetullah Humeyni ve Mesud Barzani'ye Turkiye'ye siginma izni ve korunma verdi. Sinema ve gorsel sanatlara duydugu ilgi ve verdigi destek ile ulkenin batida turistik amaclarla kitlelere tanitilabilmesi fikri, Ingiliz yazar Eric Antler'in romani'nin Paris ve Istanbul'da cekilen, Peter Ustinov'un oynadigi "Topkapi" isimli populer filme basariyla uygulanmasi ile birlestirildi. Cumhurbaskani onayina sunulan yasa tekliflerini bir kez daha Meclis’te gorusulmek uzere geri gonderme uygulamasini 1963’de baslatti. Milletvekili gazeteci Cihat Baban, Politika Galerisi isimli kitabinda Cemal Gürsel’in kendisine “Eğer Suleyman Demirel Adalet Partisi’nin başına geçebilirse bütün dertleri hallederiz. Aydın adam, yobazlığa yüz vermez. Benim gözüm de arkada kalmaz. O başkan olsun diye ben çok çalışıyorum. Bir muvaffak olursam rahat edeceğim..” dedigini iddia eder. Toplumda gorme kaybi ve korlugun onlenmesi icin hayir yardimi amacini guden uluslararasi Lion’s kulubu’nun Turkiye'de hizmete girmesi (1963), Turkiye Radyo ve Televizyon (TRT) kurumu’nun baslangici (1964), ilk milli nufus kontrol planlama calismalari (1965), ulkede ilk bilgisayar kullanimi, demir celik uretimi gelismesi (AET demir celik birligi dogrultusunda), petrol boru hatti inşasi Cemal Gürsel’in idaresi altinda gerceklesti.

Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ve Genelkurmay Başkanı Gen. Rüştü Erdelhun'a verilen hapis cezalarına af getirdi.

İlk Devlet Araştırma Kütüphanesi ve hükümete yol göstericilik görevini yasayla verdiği Turkiye Bilimsel Teknik Araştırma Kurumunu kurdu.

Ordunun binek otomobil ihtiyacını karşılamak amacı da güden, ilk yerli ve seri üretimi hedefliyen Devrim (otomobil) projesini başlattı.

Cemal Gürsel devlet başkanligi ve cumhurbaşkanligi gorevlerini ve ilgili masraflarini devletden maaş almadan, emekli asker maaşiyla karsiladi (kaynak: Cumhurbaskanligi bordro kayitlari).

1966 yılında başlayan rahatsızlığının sürmesi, yurt dışında (ABD) tedaviye rağmen ağırlaşarak komaya dönmesi ve görevini engellemesi üzerine, Anayasa uyarınca Cumhurbaşkanlığı görevi 28 Mart 1966'da TBMM tarafından sona erdirildi. 14 Eylül 1966 günü vefat etti. Geriye hiç bir vasiyet ve kendisi ile ilgili dilek bırakmadı. Anıtkabir devrim şehitleri bölümünde toprağa verildi ve sonradan devlet mezarlığına nakledildi.

[değiştir] Hakkında

Genelde, mütevazı ve gösterişsiz bir idareci sıfatıyla ün kazandı ve en büyük önemi, iyi eğitilmiş bir Türk gençliği ile çok ve dürüst çalışan bir halk önceliğine vermeye çalıştı.

"General Gürsel, modern Türkiye’nin Ata’sı olan Mustafa Kemal Atatürk’e benzer bir şekilde, ikinci Türkiye Cumhuriyeti’nin babası olarak tarif edilebilir. Derin bir bölünme zamanında Gürsel, kendisini milli bütünlüğün bir sembolü olarak gören Türk Milleti’nin saygı ve sevgisini kazanıp devam ettirdi. Vefat ettiğinde, ulusun güven duyulan babası kimliğine sahipti." (Vefatı üzerine tüm Türk gazetelerinde yayınlananan baş sağlığı mesajıdır.) Prof. Bernard Lewis, 15 Eylül 1966

Ölümünden sonra o dönemin Yargıtay Başkanı İmran Öktem'in 1967-1968 Adli Yıl Açılış Konuşmasınde Onun hakkındaki düşünceleri şu şekildeydi: Zeki, şefkatli, sağ duyusu kuvvetli, kararların­da isabetli, olduğu gibi görünmesini, gösterişten uzak kalmasını seven, sa­delik içinde büyük olan, büyüklüğünü belli etmek için bir ceht ve gayret gös­termek lüzumu duymayan, Atatürk Devrimleri'ne bağlı, devrimleri korumayı amaç edinmiş, gericiliğin amansız düşmanı, milletine daha çok ve dürüst çalışmayı daima tavsiye eden Cemal Gürsel, büyük mümtaz vasıflariyle ve büyük devrim ve Devlet adamı olarak Türk Tarihi'nde müstesna bir yer almıştır. Olağanüstü devrim idaresinin Anayasa kuruluşlarına arızasız olarak intikalinde ve demokrasinin yerleşmesinde Cemal Gürsel'in büyük etkisi olmuştur. Bunu sağlamak için geceli gündüzlü çalışmış, sağlığını ve hayatını yitirmiştir. Devrimci Türk Milleti sana minnettardır.

Erzurum 2011 Üniversitelerarası Kış Oyunları açılış ve kapanış törenlerinin Cemal Gürsel Stadyumu’nda yapılması planlanmaktadır.

Ismi, cesitli okullar, caddeler ve silahli kuvvetler karargah binalarina verilmistir. Hakkindaki "Devrim Arabalari" isimli film, 2008 yilinda sunuma girdi.

[değiştir] Kronoloji

1895, Erzurum'da dünyaya geldi.

1914, 16 Ekim'de subay olarak 4. Kolordu Komutanlığı emrine verildi.

1915, 12 Temmuz Asteğmen oldu.

1915, 1 Eylül Teğmen oldu.

1917, 1 Eylül 41. Tümen Obüs Bataryası Komutanlığına atanarak Filistin Cephesine gönderildi.

1918, 19 Eylül İngilizlere esir düşerek iki yıl Mısır'da esir kampında kaldı.

1920, 6 Ekim serbest bırakıldı ve İstanbul'a dönüşte Üsteğmenliğe yükseltildi ve İstiklal Savaşı'na katıldı.

1922, 1 Eylül Yüzbaşı oldu.

1926, 1 Ekim Harp Akademisi'ne başladı.

1929, 1 Eylül Harp Akademisi'nden mezun oldu.

1931, 30 Ağustos Binbaşı oldu.

1936, 30 Ağustos Yarbay oldu.

1940, 30 Ağustos Albay oldu.

1946, 30 Ağustos Tuğgeneral oldu ve 15. Tümen Tugay Komutanlığına atandı.

1948, 30 Ağustos 2. Kolordu Komutanlığı Kurmay Başkanı iken Tümgeneral oldu.

1950, 28 Haziran 12. Tümen Komutanlığına getirildi.

1953, 30 Ağustos İzmir 2. Yurtiçi Bölge Komutanı oldu.

1957, 30 Ağustos Orgeneralliğe yükseltilerek 3. Ordu Komutanı oldu.

1958, 21 Ağustos Kara Kuvvetleri Komutanlığı'na atandı.

1960, 2 Mayıs Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanı Ethem Menderes'e veda etti.

1960, 3 Mayıs Menderes hükümetinin Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanı Ethem Menderes'e tarihe geçen mektubunu yazdı. Erken emekliye sevkedildi ve zorunlu izinle İzmir'e gitti.

1960, 27 Mayıs TSK'nın ülke yönetimine el koymasıyla aynı gün Milli Birlik Komitesinin Başkanlığına getirildi (24. Hükümet - 1. Milli Birlik Komitesi Hükümeti 27 Mayıs 1960 - 5 Ocak 1961)

1960, 28 Mayıs Devlet ve Hükümet Başkanlığı, TSK Başkomutanlığı ve Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanlığı (30 Mayıs - 9 Haziran 1960) yetkilerini üstlenerek 24. Hükümeti kurdu. (1. Milli Birlik Komitesi Hükümeti)

1961, 5 Ocak Hükümeti yenileyerek 25. Hükümeti kurdu (2. MBK Hükümeti)

1961, 26 Ekim halk oylaması kabul edilen Anayasa sonucu kurulan Meclis tarafindan Cumhurbaşkanı secildi.

1963, Ekim Cumhuriyet'in 40. kuruluş yıldönümü nedeniyle Atatürk, İnönü, Kennedy ve kendisinin konuşmalarını içeren bir kutlama plağı yayınlattı.

1966, 31 Ocak Beyin Kanaması geçirdi.

1966, 2 Şubat tedavi için ABD Başkanı Lyndon B. Johnson'un özel uçağıyla ABD'ye götürüldü.

1966, 9 Şubat komaya girdi.

1966, 24 Mart Bakanlar Kurulu toplanarak Gürsel'in Türkiye'ye getirilmesine karar verdi.

1966, 26 Mart Türkiye'ye getirilerek, Gülhane Askeri Tıp Akademisi'ne kaldırıldı.

1966, 26 Mart 38 kişilik Müşterek Sağlık Kurulu, Gürsel'in cumhurbaşkanlığı görevine devam edemeyeceğini belirten bir rapor hazırlayarak Başbakanlığa sundu.

1966, 28 Mart anayasa uyarınca cumhurbaşkanlığı görevi TBMM kararıyla sona erdirildi.

1966, 16 Eylül sabaha karşı (06.45) vefat etti.

[değiştir] Çoklu ortam kaynakları

• http://en.wikipedia.org/wiki/Image:CemalGursel1963.ogg Cemal Gürsel'in Kemal Atatürk hakkında ses kaydı, 10 Kasim 1963
• http://en.wikipedia.org/wiki/Image:CemalGursel1963_text.pdf Cemal Gürsel'in Atatürk hakkındaki konuşmasının metni
• http://en.wikipedia.org/wiki/Image:JFKennedy_November1963.ogg ABD Başkanı John F. Kennedy'nin Kemal Atatürk üzerine sesli mesajı, 1963
• http://tr.wikisource.org/wiki/Resim:InTurkish_Kennedy.ogg Türkçe ses olarak John F. Kennedy'nin Kemal Atatürk konuşmasının tercümesi, 1963
• http://en.wikipedia.org/wiki/Image:JFKennedy1963_text.pdf Baskan John F. Kennedy'nin Atatürk mesajının metni
• http://en.wikipedia.org/wiki/Image:IsmetInonu1963.ogg İsmet İnönü'dem Kemal Atatürk sesli mesajı, 1963
• http://en.wikipedia.org/wiki/Image:IsmetInonu1963_text.pdf İsmet İnönü'den Atatürk mesajının metni

[değiştir] Kaynakça

• Cemal Gursel Kralice II.Elizabeth'in Ankara'ya ilk ziyaretinde , 1961
• Annesi ile ilgili Cemal Gürsel'in ÜNYE'den ilkokul cagı hatirası
• Detaylı İngilizce Biyografisi ve Resimleri
• Anadolu Ajansi albumundeki Cemal Gürsel fotograflari 1960-1965
• Cemal Gürsel'in Savunma Bakanı'na mektubu - Devlet Arşivleri Orijinali
• Adnan Menderes'in Cumhurbaşkanlığını istediğine dair haber
• Gürsel hakkında verilen sağlık raporu ve ilgili tarihler
• Anayasa Mahkemesi felsefesi ve tarihcesi
• Turkiye Cumhuriyeti 1960-62
• Turkiye Cumhuriyeti 1963-66
• 1967 Adalet yılı açılış konuşmasında Cemal Gursel
• Film "Devrim Arabalari"
• Hakkindaki Cumhurbaskanligi video ve fotograflari

Siyasi durumu
Önce gelen: Celâl Bayar	Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı 27 Mayıs 1960 - 28 Mart 1966	Sonra gelen: Cevdet Sunay
Önce gelen: Adnan Menderes	Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı 27 Mayıs 1960 - 27 Ekim 1961	Sonra gelen: Emin Fahrettin Özdilek
Önce gelen: İbrahim Ethem Menderes	Türkiye Cumhuriyeti Millî Savunma Bakanı 30 Mayıs 1960 - 9 Haziran 1960	Sonra gelen: Emin Fahrettin Özdilek
Askeri durumu
Önce gelen: Mustafa Rüştü Erdelhun	TSK Kara Kuvvetleri Komutanı 21 Ağustos 1958 - 2 Haziran 1960	Sonra gelen: Cevdet Sunay

T.C. Milli Savunma Bakanları

Fevzi Çakmak • Refet Bele • Kazım Özalp • Ali Fethi Okyar • Recep Peker • Abdülhalik Renda • Zekai Apaydın • Kazım Özalp • Ahmet Naci Tınaz • Saffet Arıkan • Ali Rıza Artunkal • Cemil Cahit Toydemir • Münir Birsel • Hasan Saka (vekil) • Hüseyin Hüsnü Çakır • Refik Şevket İnce • Ahmet Hulusi Köymen • Seyfi Kurtbek • Kenan Yılmaz • Ethem Menderes • Mehmet Fuad Köprülü (vekil) • Adnan Menderes (vekil) • Hasan Şemi Ergin • Ethem Menderes • Cemal Gürsel • Fahrettin Özdilek • Hüseyin Ataman • Muzaffer Alankuş • İlhami Sancar • Hasan Dinçer • Mustafa Hazım Dağlı • Ahmet Topaloğlu • Ferit Melen • Mehmet İzmen • İlhami Sancar • Hasan Esat Işık • İlhami Sancar • Ferit Melen • Hasan Esat Işık • Sadettin Bilgiç • Cihat Bilgehan (vekil) • Turhan Kapanlı • Hasan Esat Işık • Neşet Akmandor • Ahmet İhsan Birincioğlu • Haluk Bayülken • Zeki Yavuztürk • Ercan Vuralhan • Safa Giray • Güneş Taner (vekil) • Hüsnü Doğan • Mehmet Yazar • Barlas Doğu • Nevzat Ayaz • Mehmet Gölhan • Vefa Tanır • Oltan Sungurlu • Turhan Tayan • İsmet Sezgin • Hikmet Sami Türk • Sabahattin Çakmakoğlu • Mehmet Vecdi Gönül •

24. Hükümet - 1. Milli Birlik Komitesi Hükümeti (27 Mayıs 1960 - 5 Ocak 1961)

Başbakan ve Milli Savunma Bakanı: Cemal Gürsel
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Emin Fahrettin Özdilek
Devlet Bakanı: Muharrem İhsan Kızıloğlu · Hayri Mumcuoğlu · Osman Şefik İnan · Mustafa Amil Artus · Ali Nasır Zeytinoğlu
Gümrük ve Tekel Bakanı: Fethi Aşkın · Adalet Bakanı: Abdullah Pulat Gözübüyük · Mustafa Amil Artus · Hüseyin Avni Göktürk · Milli Savunma Bakanı: Emin Fahrettin Özdilek · Hüseyin Ataman · İçişleri Bakanı: Muharrem İhsan Kızıloğlu · Dışişleri Bakanı: Selim Rauf Sarper · Maliye Bakanı: Mustafa Kemal Kurdaş · Ekrem Alican · Milli Eğitim Bakanı: Fehmi Yavuz · Bedrettin Tuncel · İmar ve İskan Bakanı: Orhan Kubat · Fehmi Yavuz · Ali Mukbil Gökdoğan · Bayındırlık Bakanı: Daniş Koper · Sıtkı Ulay · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Nusret Karasu · Nusret Hasan Fişek · Salih Ragıp Üner · Ulaştırma Bakanı: Sıtkı Ulay · Tarım Bakanı: Reşat Aktan · Osman Tosun · Feridun Üstün · Çalışma Bakanı: Cahit Talas · Mehmet Raşit Beşerler · Ekrem Alican · Ticaret Bakanı: Cihat İren · Mehmet Baydur · Fethi Aşkın · Sanayi Bakanı: Muhtar Uluer · Emin İplikçi · Şahap Kocatopçu · Basın, Yayın ve Turizm Bakanı: Selim Rauf Sarper · Zühtü Tarhan

25. Hükümet - 2. Milli Birlik Komitesi Hükümeti (5 Ocak 1961 - 20 Kasım 1961)

Başbakan: Emin Fahrettin Özdilek
Başbakan: Cemal Gürsel
Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Muharrem İhsan Kızıloğlu · Emin Fahrettin Özdilek
Devlet Bakanı: Ali Nasır Zeytinoğlu · Sıtkı Ulay · Hayri Mumcuoğlu · Hasan Adnan Erzi
Gümrük ve Tekel Bakanı: Cahit Talas · Fethi Aşkın · Adalet Bakanı: Ekrem Tüzemen · Kemal Türkoğlu · Kemal Sahir Kurutluoğlu · Milli Savunma Bakanı: Muzaffer Alankuş · İçişleri Bakanı: Muharrem İhsan Kızıloğlu · Dışişleri Bakanı: Selim Rauf Sarper · Maliye Bakanı: Mustafa Kemal Kurdaş · Milli Eğitim Bakanı: Ahmet Tahtakılıç · Turhan Feyzioğlu · İmar ve İskan Bakanı: Fehmi Yavuz · Mehmet Rüştü Özal · Mehmet Orhan Mersinli · Bayındırlık Bakanı: Sıtkı Ulay · Ali Mukbil Gökdoğan · Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Salih Ragıp Üner · Ulaştırma Bakanı: Mehmet Orhan Mersinli · Tarım Bakanı: Osman Tosun · Çalışma Bakanı: Cahit Talas · Ahmet Tahtakılıç · Ticaret Bakanı: Mehmet Baydur · Mustafa Kemal Kurdaş · Sanayi Bakanı: İhsan Soyak · Şahap Kocatopçu · Mustafa Kemal Kurdaş · Basın, Yayın ve Turizm Bakanı: Kemal Sahir Kurutluoğlu · Cihat Baban