Millî İstihbarat Teşkilatı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Millî İstihbarat Teşkilâtı
Kısaltma MİT
Mitlogo.png
MİT'in resmi amblemi
Genel Bilgiler
Türü İstihbarat teşkilâtı
Kuruluş tarihi 22 Temmuz 1965
Önceki kurum Müsellâh Müdâfaa-i Milliye (1921-23)
Millî Emniyet Hizmeti Riyâseti (1926-65)
Bağlılığı Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı
Adres Ulus, Ankara
Personel sayısı 8 bin[1]
Bütçe 1.058.707.000[1]
Müsteşar Hakan Fidan
Web sayfası
mit.gov.tr

Millî İstihbarat Teşkilâtı (MİT), Türkiye Cumhuriyeti'nin bölünmez bütünlüğüne, anayasal düzenine, varlığına, bağımsızlığına, güvenliğine ve millî gücünü meydana getiren bütün unsurlarına karşı içten ve dıştan gelecek mevcut ve muhtemel tehditler hakkında bilgi toplamak, önlem almak ve gerekli durumlarda ilgili makamları uyarmakla görevli teşkilâttır.

Devletin millî güvenlik politikasının hazırlanmasıyla ilgili her konuda istihbaratın tek elde toplanabilmesi amacıyla, 22 Temmuz 1965 tarihinde TBMM tarafından 644 sayılı kanun kabul edildi ve bu kanun ile kuruluşun adı Millî İstihbarat Teşkilâtı (MİT) olarak değiştirildi. Kanun ile MİT'in bir Müsteşar tarafından yönetilmesi ve Müsteşarın, kanun ile belirlenen görevlerin yerine getirilmesinde sadece Başbakan'a karşı sorumlu olması öngörüldü.

MİT, yaklaşık 19 yıl süre ile faaliyetlerini 644 sayılı kanun hükümleri doğrultusunda yürüttü, ancak hızla değişen ve gelişen koşulların ışığında yeni bir yasal düzenlemeye gidilmesi ihtiyacı ortaya çıktı. Bu amaçla, 1 Kasım 1983 tarihinde 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu çıkarıldı ve kanun 1 Ocak 1984 tarihinde yürürlüğe girdi.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Teşkilât-ı Mahsusa[değiştir | kaynağı değiştir]

Harbiye Nâzırı ve Başkomutan Vekili Birinci Ferik Enver Paşa.

Ülkelerin birbirlerine yönelik siyasal, sosyal, ekonomik ve askeri faaliyetleri ile beklentilerinin önceden saptanması ihtiyacının zaman içerisinde giderek artması, haber almaya dönük yapılanmaların varlığını zorunlu kılmıştır.

Türkiye'de, sistemli ve organize nitelikte istihbarat örgütü kurma girişimleri, Osmanlı Devleti'nin son yıllarında başladı. Siyasi birliğin korunması, ayrılıkçı hareketlerin önlenmesi ve özellikle yabancı devletlerin Ortadoğu üzerinde odaklaşan faaliyetlerinin izlenebilmesi için bireysel bazda ve sınırlı nitelikte sürdürülen istihbarat çalışmalarının bir merkezden organize biçimde yürütülmesine ihtiyaç duyuldu ve 17 Kasım 1913 tarihinde Enver Paşa tarafından Teşkilât-ı Mahsusa isimli istihbarat örgütü kuruldu. I. Dünya Savaşı sırasında askeri ve paramiliter hareketler gerçekleştirerek önemli görevler üstlenen bu örgüt, savaşın sona ermesiyle 30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi sonrasında dağıldı.

Karakol Cemiyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Karakol Cemiyeti
Dâhiliye Nâzırı ve Sadrazâm Mehmed Talat Paşa.

İstanbul'un işgalinden sonra millî uyanışın başlaması ile kişiler kendi kendilerine çeşitli örgütler kurdular. Bu örgütlerin birisi de kimilerine göre hala yaşayan "karakol" örgütüdür.

5 Şubat 1919 tarihinde kurulan mütareke döneminin ilk gizli direniş grubu, İstanbul'da kurulan Karakol Cemiyeti'dir. 1918 Ekim sonları veya Kasım başlarında Talat Paşa'nın emri ile kurulan cemiyetin kurucuları arasında, Kurmay Albay Kara Vâsıf, Emekli Yüzbaşı Bahâ Said, Albay Galatalı Şevket ve Yenibahçeli Şükrü Bey gibi İttihât ve Terâkki Cemiyeti mensubu kişiler bulunmaktaydı. Kısa zamanda örgütlenme çalışmalarını tamamlayan Karakol Cemiyeti'nin Millî Mücadele'ye yaptığı en büyük hizmet, İstanbul'dan Anadolu'ya silah ve cephane ile subayların kaçırılmasını sağlaması, İngiliz Muhibleri Cemiyeti gibi kuruluşların planlarını ve faaliyetlerini Mustafa Kemal Paşa'ya haber vermesi oldu. Ancak Cemiyet, Bolşevikler ile gizli ilişkilere girmesi ve kendi başına Millî Mücadele'ye sahiplenme çalışmalarında bulunması sebepleriyle Anadolu Ordusu kadrosuna dahil edilmedi. 16 Mart 1920 tarihinde İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgali sırasında liderlerinin tutuklanmaları ile büyük bir darbe yedi ve nihayet Erzurum ve Sivas Kongreleri'nin kararlarını uygulamak için seçilen Heyet-i Temsiliye'nin kararıyla faaliyetlerine son verildi.

Zabitân, Yavuz, Hamza ve Felâh Grupları[değiştir | kaynağı değiştir]

Karakol Cemiyeti'nin dağılmasından sonra Zabitân ve Yavuz gibi çeşitli istihbarat grupları oluşturuldu. Bunlardan 23 Eylül 1920 tarihinde faaliyete geçen Hamza Grubu'nun adı 31 Ağustos 1921 tarihinde Felâh Grubu olarak değiştirildi. Bu istihbarat grupları Kurtuluş Savaşı sonuna kadar faaliyetlerini sürdürebildi.

Askerî Polis Teşkilâtı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstihbarat örgütleri arasındaki dağınıklığı gidermek, ordu içerisine sızan düşman casusluk faaliyet ve propagandasına karşı koymak amacıyla 18 Temmuz 1920 tarihinde Genelkurmay Başkanlığı tarafından Askerî Polis Teşkilâtı (AP veya P) kuruldu. Savaş yıllarında başarılı hizmetler veren örgütün faaliyetlerine 21 Mart 1921 tarihinde son verildi.

Tetkik Heyeti Âmirlikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Askerî Polis Teşkilâtı'nın kapatılmasının istihbarat faaliyetleri açısından kısa bir süre doğurduğu boşluk ise, yine Genelkurmay Başkanlığı tarafından kurulan ve 1 Nisan 1921 - 22 Haziran 1922 tarihleri arasında Anadolu'nun çeşitli şehirlerinde faaliyet gösteren Tedkik Heyeti Âmirlikleri vasıtasıyla giderildi.

Müsellâh Müdâfaa-i Milliye[değiştir | kaynağı değiştir]

Edinilen tecrübelerin ışığında ve belirlenen yeni hedeflere ulaşılabilmesi amacıyla bu defa Enver Paşa tarafından Müsellâh Müdâfaa-i Milliye isimli bir istihbarat grubu kuruldu. TBMM Hükümeti, 3 Mayıs 1921 tarihinde kısa adı "M.M." (MİM MİM) olan bu örgüte resmiyet kazandırdı.

Tedkik Heyeti Âmirlikleri Anadolu'da faaliyetlerini sürdürürken, "M.M." örgütü asker ve sivil kesimden oluşmuş kadrolarıyla, İstanbul'da büyük bir ajan ve haber ağı kurmayı başardı, Anadolu'ya silah ve cephane kaçırılması faaliyetlerini organize etti, düşman karargahlarına, işbirlikçi gruplara ve yabancı misyona sızarak çok sayıda önemli belge ve bilgiler elde etti. Millî Mücadele sırasında düşman faaliyetlerine karşı oluşturulan çeşitli istihbarat gruplarıyla da işbirliği yapan örgütün faaliyetleri, İstanbul'un kurtuluşundan sonra 5 Ekim 1923'de son buldu.

Millî Emniyet Hizmeti Riyâseti[değiştir | kaynağı değiştir]

İstihbarat örgütlerinin kapatılmasından ve Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulmasından sonra, 1926 tarihine kadar geçen dönem içinde haber alma çalışmaları Ordu Müfettişlikleri İstihbarat Şubeleri tarafından yürütüldü.

« ... Muasır devletlerde olduğu gibi, bizde de modern bir istihbarat teşekkülü kurmak mecburiyetindeyiz... »

1925 yılı sonunda Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Atatürk gelişmiş devletlerdeki gibi çağdaş bir istihbarat örgütü kurulması talimatını verdi. Bunun üzerine Avrupa ülkelerinde eğitilen kadroların da katılımıyla, Genelkurmay Başkanı Mareşal Fevzi Çakmak'ın 6 Ocak 1926 tarihli emri doğrultusunda, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk istihbarat kuruluşu olan Millî Emniyet Hizmeti Riyâseti (MEH/MAH) kuruldu. Teşkilât, 5 Ocak 1927 tarihinde şeklen İçişleri Bakanlığı'na bağlandı. 6 Ocak 1926 - 5 Ocak 1927 tarihleri arasındaki bir yıllık dönem çalışmaları, dönemin yöneticileri tarafından Riyâset'in kuruluşuna hazırlık dönemi olarak değerlendirildi ve bir gün sonraki 6 Ocak 1927 tarihi MAH'ın kuruluş tarihi olarak kabul edildi. Başkanlığına Şükrü Âli Ögel getirildi.

MAH, duyulan ihtiyaçlara bağlı olarak zaman içerisinde birkaç kez küçük yapısal değişiklikler geçirdi ve 1965 yılına kadar Türkiye'nin istihbarat faaliyetini yürüttü.

Görev yapan başkanlar ve müsteşarlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Millî Emniyet Hizmeti Reisleri (1926-1965)
# İsim Göreve başlama Görevden ayrılma
1 Şükrü Âli Ögel 25 Aralık 1926 7 Temmuz 1941
2 Mehmet Naci Perkel 1 Ağustos 1941 3 Eylül 1953
3 Behçet Türkmen 3 Eylül 1953 27 Mart 1957
4 Emin Çobanoğlu (vekil) 27 Mart 1957 18 Nisan 1957
5 Ahmet Salih Korur (vekil) 18 Nisan 1957 23 Eylül 1957
6 Emin Çobanoğlu (vekil) 23 Eylül 1957 21 Kasım 1957
7 Hüseyin Avni Göktürk 21 Kasım 1957 21 Temmuz 1959
8 Ahmet Salih Korur (vekil) 21 Temmuz 1959 2 Ekim 1959
9 Celal Tevfik Karasapan 2 Ekim 1959 2 Haziran 1960
10 Ziya Selışık 3 Haziran 1960 17 Ocak 1961
11 Naci Aşkun 17 Ocak 1961 18 Ağustos 1962
12 Mehmet Fuat Doğu 27 Ağustos 1962 25 Ağustos 1964
13 Ziya Selışık 29 Ağustos 1964 13 Temmuz 1965
Millî İstihbarat Teşkilatı Müsteşarları (1965-günümüz)
1 Avni Kantan 14 Temmuz 1965 2 Mart 1966
2 Mehmet Fuat Doğu 2 Mart 1966 27 Mart 1971
3 Nurettin Ersin 2 Ağustos 1971 25 Temmuz 1973
4 Bülent Türker 26 Temmuz 1973 27 Şubat 1974
5 Bahattin Özülker 28 Şubat 1974 26 Eylül 1974
6 Bülent Türker 26 Eylül 1974 24 Kasım 1974
7 Hamza Gürgüç 25 Kasım 1974 13 Temmuz 1978
8 Adnan Ersöz 13 Temmuz 1978 19 Kasım 1979
9 Bülent Türker 19 Kasım 1979 7 Eylül 1981
10 Burhanettin Bigalı 7 Eylül 1981 14 Ağustos 1986
11 Hayri Ündül 5 Eylül 1986 29 Ağustos 1988
12 Teoman Koman 29 Ağustos 1988 27 Ağustos 1992
13 Sönmez Köksal 9 Kasım 1992 11 Şubat 1998
14 Şenkal Atasagun 11 Şubat 1998 11 Haziran 2005
15 Emre Taner 15 Haziran 2005 26 Mayıs 2010
16 Hakan Fidan 26 Mayıs 2010

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

VikiKaynak'ta Millî İstihbarat Teşkilatı ile ilgili belge kayıtları bulunmaktadır.