Alparslan Türkeş

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Alparslan Türkeş
Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı
Görev süresi
8 Şubat 1969 – 4 Nisan 1997
Yerine geldiği CKMP adına Osman Bölükbaşı
Yerine gelen Devlet Bahçeli
Türkiye Büyük Millet Meclisi
13., 14., 15., 16. ve 19. dönem milletvekili
Seçim Bölgesi 1965 – Ankara
1969 – Adana
1973 – Adana
1977 – Adana
1991 – Yozgat
Kişi bilgileri
Doğum 25 Kasım 1917(1917-11-25)
Lefkoşa, Kıbrıs Adası Birleşik Krallık dönemi
Ölüm 4 Nisan 1997 (79 yaşında)
Ankara, Türkiye
Partisi Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi (1965-1969)
Milliyetçi Çalışma Partisi
(1987-1993)
Milliyetçi Hareket Partisi
(1969-1981, 1993-1997)
Eşi Muzaffer Türkeş
Seval Türkeş
Mesleği Politikacı, Asker
Dini Sünni İslam
Askeri hizmeti
Bağlılığı Türk Silahlı Kuvvetleri
Branşı Kara Kuvvetleri
Hizmet yılları 1933-1963
Rütbesi Kurmay Albay

Alparslan Türkeş (25 Kasım 1917, Lefkoşa - 4 Nisan 1997, Ankara), Türk asker ve siyasetçi.

İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Alp Arslan, 25 Kasım 1917 öğle vaktinde Koyunoğlu ailesinden Tuzlalı Ahmet Hamdi Bey ile Fatma Zehra Hanım'ın çocuğu Hüseyin Feyzullah olarak Lefkoşa'da Haydarpaşa Mahallesi Kirlizade sokağı 13 numaralı evinde dünyaya geldi. 3 Haziran 1933'te ailesiyle birlikte Lefkoşa'yı terkederek Limasol'dan kalkan İtalyan bandralı "Viyana" gemisiyle İstanbul'a geldi.[1][2]

Askeri kariyerinin başlaması[değiştir | kaynağı değiştir]

1933'te Lefkoşa doğumlu İzmit milletvekili Hüseyin Sırrı Bellioğlu'nun yardımıyla Kuleli Askeri Lisesine geçici olarak kaydoldu ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığına geçince aslî kayıdı gerçekleşti. 1936'da Kuleli Askeri Lisesi'nden mezun olup 1938'de Harp Okulu'nu bitirdi. 1939'da piyade asteğmeni olarak atış okuluna girerek buradan teğmen rütbesiyle mezun oldu (P.938-348).[3] Refik Yurtsever'in ablasının kızı Muzaffer ile 5 Eylül 1939'da nişanlandı ve 14 Ocak 1940'ta evlendi. Bu sırada Gelibolu'daki 58. Piyade Alayı 5. Bölük Komutanılığına tayin edildi ve Balıkesir, Bandırma, Edincik, Erdek ve Marmara Adasında nöbet aldı.

1944'te üsteğmen rütbesindeyken Nihal Atsız'la birlikte ""Irkçılık-Turancılık" davasından yargılandı ve 9 ay 10 gün Tophane Askerî Hapishanesinde kaldı. 1945 yılında Askeri Yargıtay kararıyla tahliye edildi ve 1947'de beraat etti.

Orduya tekrar döndü. 1955'de Harp Akademisi'ni (94.sınıf, Sıra No. 39) bitirdi. Daha sonra ABD'ye gönderildi ve burada Amerikan Harp Akademisi'ni ve piyade okulunu bitirdi. 1955-1957 yılları arasında Washington'da NATO Daimi Komitesi'nde Türk genelkurmayı temsil heyetinde görev yaptı. Aynı sırada uluslararası ekonomi eğitimi gördü. 1959'da Almanya'da Atom ve Nükleer Okulu'na gönderildi ve buradaki eğitiminden sonra albaylığa yükseldi ve Kara Kuvvetleri Komutanlığı NATO şube müdürü olarak atandı.

27 Mayıs Darbesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurmay Albay Alparslan Türkeş radyodan darbe bildirisini okurken (27 Mayıs 1960 Cuma sabah saat 5.25)

27 Mayıs 1960'dan kısa süre önce Elazığ'daki birliğinden Ankara'ya atandı ve Albay Talat Aydemir'in önerisiyle Milli Birlik Komitesi'ne (MBK) alındı. Darbeyi planlayıp yürütecek olan 37 kişilik MBK içinde yer aldı. darbe bildirisini 27 Mayıs 1960 günü radyodan okuduktan sonra adı sıkça duyulmaya başlandı. 27 Mayıs sonrası Başbakanlık müsteşarlığı yaptı. Bu dönemde sonradan AP Partisi Balıkesir Senatörü seçilecek Hikmet Aslanoğlu ve CKMP Genel Sekreteri olacak Fuat Uluç kendisinin yardımcılık görevini yerine getirdiler. Bu dönemde Milli Birlik Komitesi içindeki görüş ayrılığı sonucu 13 Kasım 1960'da MBK Başkanı Org. Cemal Gürsel bir bildiri yayımlayarak MBK'nin çalışmalarının ülkenin yüksek çıkarlarını tehlikeye düşürecek bir duruma geldiğini, bu nedenle Türk Silahlı Kuvvetleri ile MBK üyelerinin talepleri üzerine MBK'yi feshettiğini açıkladı. Yeni oluşturulan MBK'de ise Alparslan Türkeş'in de içinde bulunduğu ve "14'ler" olarak adlandırılan ve ülkenin köklü yapısal sorunları çözülmeden kısa süre içinde yapılacak seçimlerle iktidarın sivillere bırakılmasını reddeden 14 subaya yer verilmiyordu. MBK üyesi Korgeneral Cemal Madanoğlu'nun inisiyatifiyle gerçekleşen bu operasyonla söz konusu kişiler Türk Silahlı Kuvvetleri'nden de emekli edilerek çeşitli görevlerle yurt dışına sürgüne gönderildiler. Alparslan Türkeş de bu operasyon sonucu Yeni Delhi büyükelçilik müşaviri olarak Hindistan'a gönderildi. Sürgünde iken, MBK Başkanı Cemal Gürsel 'e, Yüksek Adalet Divanı 'nda yargılanan Adnan Menderes ve arkadaşlarının idam edilmelerinin doğru olmayacağını vurgulayan ve Milli Yol dergisinde yayınlanan mektubu gönderdi.

25 ay kadar sonra, 23 Şubat 1963'te Gümülcine 'den yurda döndüğünde burada kalabalık bir "milliyetçi topluluk" tarafından karşılandı.

Siyasi hayata girişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Gökhan Evliyaoğlu'nun Adalet Partisi'ne katılma yolundaki teklifini reddeden Türkeş, milliyetçi çevreleri bir araya getirmek için 2 Mayıs 1963'te Türkiye Huzur ve Yükselme Derneği'ni kurdu. Darbe hazırlığı yapan Talat Aydemir - Fethi Gürcan ikilisiyle temas kurdu. Ancak Talat Aydemir'le anlaşamadı. Bunun üzerine darbeyi hükümete haber verdi. Kendisi de darbe girişimi nedeniyle yargılandı, ancak darbeyi hükümete duyurduğu için beraat etti. Alparslan Türkeş, sürgünde olduğu dönemde 14'lerden çoğu ile sık sık bir araya gelerek dönüşten sonraki stratejisini belirleyici toplantılar yapmıştı. Nitekim 31 Mart 1965'te, 14'lerden Dündar Taşer, Ahmet Er, Muzaffer Özdağ, Rıfat Baykal, Mustafa Kaplan gibi eski MBK üyeleri ile birlikte Cumhuriyetçi Köylü Millet Partisi - (CKMP)'ne girerek fiilen siyasi hayata atılmış oldu.

1965'te bu partinin başkanı oldu, uzun tartışmalardan sonra parti tüzüğünde 9 Işık Doktrini yer aldı. Türkeş, bu dönemde kendisini sevenler tarafından Başbuğ ilan edildi ve aynı yıl Ankara'dan milletvekili seçildi. 6-8 Şubat 1969'da Adana il kongresinde CKMP adı Milliyetçi Hareket Partisi ve terazi olan amblemi de üç hilâl olarak değiştirildi. 1966 yılında cumhurbaşkanlığına aday oldu ve Cevdet Sunay karşısında 11 oy alarak seçimi kaybetti. 1969 ve 1973 yıllarında Adana milletvekili olarak parlamentoya seçildi. 1974'te ilk eşi Muzaffer Türkeş'i kaybetti. Bundan iki yıl sonra 1976'da Seval Türkeş'le evlendi.

1975 sonrası dönem ve 12 Eylül[değiştir | kaynağı değiştir]

1975'ten sonra Milliyetçi Cephe adı verilen koalisyon hükümetlerinde başbakan yardımcılığı görevinde bulundu. Bu dönemde sağ ve sol çatışması arttı. Yetkililerin elinde Milliyetçi Hareket Partisi'nin şiddetin esas kaynağı olduğuna dair kanıtlar vardı ve Cumhuriyet Savcısı kapsamlı bir soruşturma yapmak istiyordu. Ancak hükümet buna izin veremezdi. Çünkü bu rolün açığa çıkarılması koalisyonun dağılması anlamına geliyordu ve Demirel bunu düşünmek bile istemiyordu.[4] 12 Eylül darbesi sırasında Milli Güvenlik Konseyi başkanı, diğer üç parti başkanlarının teslim olduğunu, Alparslan Türkeş'in de teslim olmasını, aksi taktirde suçlu durumda olacağını belirten bir bildiri yayınladı.[5] 12 Eylül darbesinden sonra 9 Nisan 1985'e kadar 4,5 yıl tutuklu kaldı. 12 Eylül döneminde idam cezasıyla yargılanan Türkeş, bu davadan beraat etti.[6]

12 Eylül sonrası dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

1987'de siyaset yasağının kalkmasıyla birlikte Milliyetçi Çalışma Partisi'ne girdi ve aynı yıl yapılan olağanüstü kongrede genel başkanlığa seçildi. 1991 genel seçimlerinde RP ve IDP ile seçim ittifakı yapan MÇP lideri Türkeş, Yozgat milletvekili olarak yeniden parlamentoya girdi. Bu sırada 1992'de 12 Eylül darbesi ile kapatılmış olan partilerin eski adlarını alması hakkında Siyasi Partiler Kanunu'nda yapılan değişiklikle MÇP'nin ismi de 1993 yılında MHP olarak değiştirildi. 1995 genel seçimlerinde parlamento dışı kalan Türkeş, bu dönemde uzlaşmacı bir lider olarak ülke siyaseti üzerinde en etkili siyasetci oldu.[kaynak belirtilmeli] Türkeş, 9 Işık başta olmak üzere siyasi ve tarihi görüşlerini içeren kitaplar yazdı.

Ailesi ve ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Tokat Ülkü Ocakları tarafından Tokat'ta yaptırılan Alparslan Türkeş anıt çeşmesi.

İlk evliliği, 1940 yılında, Muzaffer Hanım ileydi. Muzaffer Hanım 1974 yılında ölmüştür. Çocukları:

  1. Ayzit,
  2. Umay,
  3. Selcen, XXIII.Dönem Bursa milletvekili Hamza Hamit Homriş ile evlidir.
  4. Sevenbige (Çağrı),
  5. Yıldırım Tuğrul, XXIII.ve XXIV. Dönem Ankara milletvekili

Türkeş'in ikinci evliliği, 1976 yılında, Seval Hanım ileydi.Çocukları:

  1. Ayyüce,
  2. Ahmet Kutalmış, XXIV. Dönem İstanbul milletvekili

Alparslan Türkeş, 4 Nisan 1997'de geçirdiği kalp krizi sonucu Ankara'da yaşama veda etti. Kabri, Ankara Beştepe'de bulunmaktadır.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Milli Doktrin 9 Işık; Alparslan Türkeş, Kamer Yayınları; İstanbul, 1999.
  • Dokuz Işık; Berikan Elektronik Basım Yayım;
  • 9 Işık; Hamle Yayınevi; İstanbul
  • Dokuz Işık ve Türkiye;Hamle Yayınevi; İstanbul
  • Ülkücülük; Hamle Yayınevi; İstanbul,
  • 12 Eylül Adaleti (!) : Savunma; Hamle Yayınevi; İstanbul, 1994.
  • 1944 Milliyetçilik Olayı; Hamle Yayınevi;
  • Modern Türkiye ; İstanbul.
  • Milliyetçilik Olayları; Berikan Elektronik Basım Yayım.
  • 27 Mayıs ve Gerçekler; Berikan Elektronik Basım Yayım.
  • 27 Mayıs, 13 Kasım, 21 Mayıs ve Gerçekler; İstanbul, 1996.
  • Ahlakçılık; Berikan Elektronik Basım Yayım.
  • Etik (Ahlak Felsefesi), Etik.; Bunalımdan Çıkış Yolu; Kamer Yayınları.
  • Türk Edebiyatında Anılar, İncelemeler, Tenkidler, Anı-Günce-Mektup; İstanbul, 1994.
  • Bunalımdan Çıkış Yolu; Hamle Yayınevi; İstanbul, 1996.
  • Dış Meselemiz; Berikan Elektronik Basım Yayım.
  • İlimcilik; Berikan Elektronik Basım Yayım.
  • Kahramanlık Ruhu; İstanbul, 1996.
  • Temel Görüşler; Kamer Yayınları.
  • Sistemler ve Öğretiler; İstanbul, 1994.
  • Türkiye'nin Meseleleri; Hamle Yayınevi; İstanbul, 1996.
  • Yeni Ufuklara Doğru; Kamer Yayınları.
  • Sistemler ve Öğretiler; İstanbul, 1995.
  • Gönül Seferberliğine; Kamer Yayınları; İst; 1994

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Hulûsi Turgut, Şahinlerin Dansı, ABC, İstanbul, 1995, s.3-14.
  2. ^ Arslan Tekin, Son Başbuğ, Elips Kitap, Ankara, Haziran 2005, s.77-80.
  3. ^ Kenan Evren (Top.938-50) ile sınıf arkadaşıdır. Fakat tanışıklığı yoktu. Turgut, a.e.g, s.23.
  4. ^ Feroz Ahmad, Modern Türkiye'nin Oluşumu, Kaynak Yayınları, Mart 2006, s.199
  5. ^ 13 Eylül 1980 Türkeş için yayınlanan bildiri.
  6. ^ Arslan Tekin, Son Başbuğ , Elips Kitap, Ankara, Haziran 2005, s.77-80.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Vikisöz'de Alparslan Türkeş ile ilgili sözler mevcuttur.

Önce gelen:
Zeyyat Baykara
Türkiye Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı
31 Mart 1975 - 21 Haziran 1977
Sonra gelen:
Orhan Ferruh Eyüpoğlu
Turan Güneş
Önce gelen:
Orhan Ferruh Eyüpoğlu
Turan Güneş
Türkiye Cumhuriyeti Başbakan Yardımcısı
21 Temmuz 1977 - 5 Ocak 1978
Sonra gelen:
Orhan Ferruh Eyüpoğlu
Turhan Feyzioğlu
Mehmet Faruk Sükan