Refet Bele
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| İbrahim Refet Bele | |
|---|---|
| 1881-3 Ekim 1963 | |
 Tuğgeneral İbrahim Refet Paşa |
|
| Doğum Yeri: | Selanik |
| Ölüm Yeri: | İstanbul |
| Bağlılığı: | Osmanlı İmparatorluğu |
| Hizmet yılları: | 1912 - 8 Aralık 1926 |
| Rütbesi: | Osmanli:Mirliva T.C.:Tümgeneral |
| Kumanda ettiği: | XXII Kolordu |
| Savaş/Çatışma: | Balkan Savaşları, Kurtuluş Savaşı |
| Madalya | |
| Sonraki İşi: | Milletvekili |
İbrahim Refet Bele (d. 1881, Selanik – ö. 3 Ekim 1963, İstanbul), Türk asker ve siyasetçi.
Kurtuluş Savaşını başlatan beş komutandan birisidir (diğerleri Mustafa Kemal Paşa, Ali Fuat Paşa, Kâzım Karabekir ve Rauf Orbay). Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarında İçişleri Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı görevlerinde bulunmuştur.
Gazze Savaşı kahramanı olan Refet Paşa, 19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal ile Samsun’a çıkarak Kurtuluş Savaşı’nı başlatanlar arasında yer almış ve Atatürk’ün çalışma arkadaşları arasına girmiştir. Türkiye'nin ilk muhalefet partisi olan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası kurucuları arasında bulunur. İzmir suikastı sanıklarındandır. Üç dönem Demokrat Parti milletvekili olarak mecliste yer almıştır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Yaşamı
[değiştir] Ailesi ve öğrenim yılları
1881 yılında İstanbul'da doğdu. 1912’de Harp Akademisi’ni bitirdikten sonra Trablusgarp,Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı’na katıldı. I. Dünya Savaşı'nda Filistin'de çarpıştı. 1918’de Jandarma Genel Komutanı oldu.
[değiştir] Kurtuluş Savaşı
17 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal’in müfettiş olarak görevlendirildiği 3. Orduya bağlı, merkezi Sivas’ta bulunan 3. Kolordu Komutanlığı görevi ile İstanbul’dan ayrıldı ve Mustafa Kemal Paşa ile birlikte 19 Mayıs’ta Samsun’a geldi. 21 Haziran 1919 da Mustafa Kemal, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy ve Kazım Karabekir ile Amasya protokolü nü imzaladılar. Bu protokole Osmanlı ordusundan hiçbir eleştiri gelmedi.İngilizler Samsun bölgesine asker çıkardılar. Refet Bele Kavak civarına topçu birliği koyarak bu harekatı durdurdu. Harbiye nezareti gönderdiği telgrafta Mustafa Kemal'in görevden alındığını onun emirlerini dinlememesi gerektiğini aksi halde bu durumun İngilizlere işgal hakkı tanıyacağını telgrafla bildirdi. Refet Bele Mustafa Kemal'in Erzurum da olduğunu onun bu durumla ilişkisi olmadığını bunun yurtsever herkesin yapacağı bir karar olduğunu bildirdi. 13 Temmuz 1919'da Takvim i Vekayi de yayınlanan yazı ile ordudaki görevinden alındı. 3.Kolordu komutanı olarak yaptığı son görev idi.
Erzurum Kongresi’ne ve Samsun delegesi olarak Sivas Kongresi’ne katıldı. Sivas Kongresi'nde Amerikan mandasını savunan grupta yer aldı. Sivas Kongresi yapılırken Mustafa Kemal Batı Anadolu Kuvayı Milliye ordusunu disipline sokmak için Ali Fuat (Cebesoy) paşa'yı bu ordunun komutanlığına atadı. Ali Fuat (Cebesoy) paşa da bu görev için albay Refet (Bele) bey'i bu göreve atadı. [[Ali Fuat Cebesoy]] ve Refet Bele, [[İsmet İnönü]] bey'in genel kurmay olmasına başta karşı çıktılar.
Aydın çevresinde ayaklanmalar çıkması üzerine Aydın Kuvay-i Milliye Komutanlığı’nı üstendi. Çerkez Ethem Ankara valisi Yahya bey ile Refet Bele nin cezalandırılmasını istedi. Ankara hükümeti bunu reddetti.Çerkez Ethem Ayaklanması’nı bastırdı. Çerkez Ethem kuvvetlerine karşı yaptığı savaşta ve Dumlupınar savaşında yaptığı hatalar yüzünden Mustafa Kemal tarafından eleştirildi.
Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'na İzmir üyesi olarak katıldı, ancak 1919’da Ankara’ya geldi ve Birinci Dönem TBMM’de İzmir millletvekili olarak mecliste yer aldı. 16 Eylül 1920’de Dahiliye Vekilliğine (İçişleri Bakanlığı) seçildi, 21 Nisan'da bu görevden ayrıldı.
9 Kasım 1920'de Güney Cephesi Komutanlığına atandı. Afyon Eskişehir savaşlarında yenildi Afyon ve Kütahya kaybedildi. 4.Tümen Altıntaş ovasında pusuya düşüp dağıldı. Güney cephesi dağıtıldı kalan küçük birlikler Batı cephesine bağlandı.Kaçan askerler toparlandı. Refet Bele ve Ayıcı Arif görevden alındı.10 Ocak 1921'de Tümgeneralliğe yükseltildi. 5 Mayıs’ta Cepheden ayrıldı.
30 Haziran 1921'de ikinci defa Dahiliye Vekilliğine seçildi. İçişleri bakanlığı döneminde Koçigiri ayaklanması bastırıldıktan sonra Dersim halkının ayrı yönetim isteğine şiddetle karşı çıkmıştır. Mustafa Kemal Paşa’nın Başkumandan olduğu 5 Ağustos 1921'de ek olarak Milli Müdafaa Vekâletini de üstlendi. Dahiliye Vekili görevine 10 Ekim 1921'e kadar, Milli Müdafaa Vekâletine ise 10 Ocak 1922'ye kadar devam etti. İstanbul'a özel temsilci olarak gönderildi. 2 Kasım 1922 de Ankara hükümeti Sağlık Bakanı ve Sinop milletvekili olan Dr.Rıza Nur ve arkadaşlarının saltanatın kaldırılması için verdiği tasarı kabul edilince bu haberi VI.Mehmet Vahdettin'e bildirme görevi Refet Bele paşaya verildi.Saraya gidip bu haberi sultan Vahdettin'e verdi. İstanbul daki işgal kuvvetleri başkomutanı general Harrington[VI.Mehmet Vahdettin]'in ülkeden ayrılışını bir mektup ile Refet Bele paşaya bildirdi. İşgal kuvvetleri komutanlığına da yetkinin Ankara hükümetinde olduğunu bildirdi. Ankaradan gelen emir ile veliaht Abdülmecit ile görüşüp halifeliği kabul edip etmemesi konusunu görüştü. Veliaht bu görüşmede halife olrak tahta geçmek istediğini söyledi.4 Kasım 1922 de Ahmet Tevfik paşa hükümeti istifa etti. Resmi gazete Takvim i Vekayi son sayısını çıkardı. 5 Kasım 1922 de Refet paşa İstanbul daki bakanlıklara görevlerini bırakmaları emrini verdi.
II. dönem meclis seçimlerinde İstanbul milletvekili seçildi. Mustafa Kemal ile araları düzeldi.16 Aralık 1922'de Trakya Komutanlığını üstlendi. Mustafa Kemal'i kadınlarla olan ilişkisinden dolayı eleştirmeye başladı. Özel olarak halife Abdülmecid ile görüşüp Konya'ya yerleşebileceğini söyledi.8 Ekim 1923'te Komutanlığın kaldırılmasıyla Meclisteki görevine döndü.
[değiştir] Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
9 Kasım 1924'te bazı arkadaşları ile birlikte Halk Fırkası’ndan istifa etti. 17 Kasım'da kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasının kurucuları arasında yer aldı. Mustafa Kemal Büyük Nutkunda sık sık İstiklal Savaşını birlikte başlattıkları Ali Fuat Paşa, Kâzım Karabekir ve Rauf Orbay gibi, kendisini de eleştirmiştir. 1922-1923 yıllarında Sovyetler Birliğinin Ankara büyükelçisi Semyon I. Aralov yazdığı kitabında Rauf Orbay ve Refet Bele'nin Sovyetlere karşı olup komprador burjuvazinin temsilcisi olduğunu yazdı.
Partinin kapatılmasından sonra, Atatürk’e karşı yapılan İzmir Suikastı girişimi nedeniyle kendisi de Ali Fuat Paşa, Kâzım Karabekir ve Rauf Orbay ile birlikte tutuklandı, İstiklal Mahkemesi’nde yargılandı ve beraat etti.
1 Kasım 1926'da milletvekilliğinden istifa etti. 8 Aralık 1926'da kendi isteğiyle askerlikten emekliye ayrıldı. 1935 yılına kadar politikadan uzak kaldı.
[değiştir] Demokrat Parti Milletvekilliği
II.Dünya savaşı başlamadan önce İsmet İnönü, Mustafa Kemal'in siyasetini eleştirdikleri için anlaşmazlığa düştüğü silah arkadaşları ile temasa geçip ılımlı siyaset izlemeye başladı. 1939 Genel seçimlerinde Kılıç Ali ve Şükrü Kaya gibi Mustafa Kemal Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşları TBMM ye giremezken Kazım Karabekir, Hüseyin Cahit Yalçın, Refet Bele ve Ali Fuat Cebesoy gibi muhalifler İsmet İnönü'nün yeni siyaseti ile TBMM ye girdi. 1938 yılı V. Dönem seçimlerinde seçime katılan tek parti CHP den İstanbul'dan milletvekili seçilerek yeniden TBMM ye girdi. VI, VII, ve VIII. Dönemlerde de İstanbul Milletvekili seçilerek TBMM'deki yerini 1950'ye kadar korudu.
8 Nisan 1950'de Beyrut'taki Birleşmiş Milletler Ortadoğu Filistin Mültecilerine Yardım ve Bayındırlık Ajansı Türkiye Delegeliğine atandı. 22 Şubat 1961'de bu görevden ayrıldı. 1909`da kurulan Türkiye Hür ve Kabul Edilmiş Masonlar Locası`nın üyesi idi.
3 Ekim 1963'te İstanbul'da hayatını kaybetti.
[değiştir] Ayrıca bakınız
Kurtuluş Savaşı'na katılan üst kademelerdeki komutanlar
İcra Vekillleri Heyeti Reisi: Mustafa Kemal Atatürk
Umuru Şeriye ve Evkaf (Diyanet ve Vakıflar) Vekili: Mustafa Fehmi Gerçeker • Adliye Vekili: Celalettin Arif Bey → (v.) Zekai Apaydın • Erkan-ı Harbiye-i Umumiye (Genelkurmay) Vekili: İsmet İnönü • Müdafa-i Milliye Vekili: Fevzi Çakmak
Dahiliye (İçişleri) Umuru Vekilleri: Cami Baykurt (→) Hakkı Behiç Bayiç (→) Nazım Resmor (→) Refet Bele
Hariciye Vekili: Bekir Sami Kunduk • İktisat Vekili: Yusuf Kemal Tengirşenk • Maliye Vekili: Hakkı Behiç Bayiç (→) Ahmet Ferit Tek • Maarif Vekili: Rıza Nur (→) Hamdullah Suphi Tanrıöver • Nafia (Bayındırlık) Vekili: İsmail Fazıl Cebesoy (→) Ömer Lütfi Argeşo • Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (sosyal yardım) Vekili: Adnan Adıvar
İcra Vekillleri Heyeti Reisi: Fevzi Çakmak
Umuru Şeriye (Diyanet) Vekili: Mustafa Fehmi Gerçeker • Adliye Vekili: Celalettin Arif Bey → (v.) Hafız Mehmet • Müdafa-i Milliye Vekili: Fevzi Çakmak • Erkan-ı Harbiye-i Umumiye (Genelkurmay) Vekili: İsmet İnönü • Dahiliye (İçişleri) Umuru Vekilleri: Refet Bele → Ata Bey • Hariciye Vekili: Bekir Sami Kunduk → (v.) Ahmet Muhtar Mollaoğlu • İktisat Vekili: Yusuf Kemal Tengirşenk • Mahmut Celal Bayar • Maliye Vekili: Ahmet Ferit Tek • Maarif Vekili: Hamdullah Suphi Tanrıöver • Nafia (bayındırlık) Vekili: Ömer Lütfi Argeşo • Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (sosyal yardım) Vekili: Adnan Adıvar
İcra Vekillleri Heyeti Reisi: Fevzi Çakmak
Umuru Şeriye (Diyanet) Vekili: Mustafa Fehmi Gerçeker → Abdullah Azmi Torun • Adliye Vekili: Refik Şevket İnce • Müdafa-i Milliye Vekili: Fevzi Çakmak • Refet Bele • Kazım Özalp • Dahiliye (İçişleri) Vekili: Ata Bey → Refet Bele → Ali Fethi Okyar • Hariciye Vekili: Yusuf Kemal Tengirşenk • İktisat Vekili: Hasan Saka • Sırrı Day • Mahmut Celal Bayar • Maliye Vekili: Hasan Fehmi Ataç • Hasan Saka • Maarif Vekili: Hamdullah Suphi Tanrıöver • Mehmet Vehbi Bolak • Nafia (Bayındırlık) Vekili: Ömer Lütfi Argeşo → Feyzi Pirinççioğlu → Hüseyin Rauf Orbay Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili: Refik Saydam • Rıza Nur
