Refik Saydam

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İbrahim Refik Saydam
Türkiye Başbakanı
Görev süresi
25 Ocak 1939 – 8 Temmuz 1942
Devlet Başkanı İsmet İnönü
Yerine geldiği Celâl Bayar
Yerine gelen Şükrü Saraçoğlu
Türkiye Büyük Millet Meclisi
1., 2., 3., 4., 5. ve 6. dönem milletvekili
Seçim Bölgesi 1920 – Doğubayazıt
1923 – İstanbul
1927 – İstanbul
1931 – İstanbul
1935 – İstanbul
1939 – İstanbul
Kişi bilgileri
Doğum İbrahim Refik
8 Eylül 1881
İstanbul, Osmanlı Devleti
Ölüm 8 Temmuz 1942 (60 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi
Bitirdiği okul İstanbul Kuleli Askeri İdadisi, Gülhane Askerî Tıp Akademisi
Mesleği Doktor, Asker
Dini Sünni İslam
Askeri hizmeti
Bağlılığı  Osmanlı (1892-1919)
 Türkiye (1919-1926)
Hizmet yılları 1892-1926
Rütbesi Tabip Binbaşı
Çatışma/savaşları Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı, Türk Kurtuluş Savaşı
Ödülleri İstiklal Madalyası

İbrahim Refik Saydam, (d. 8 Eylül 1881, İstanbul – ö. 8 Temmuz 1942, İstanbul). Türk hekim, siyasetçi. Türkiye Cumhuriyeti'nin 4. başbakanıdır.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

8 Eylül 1881 günü İstanbul'un Fatih ilçesinde, Çırçır Mahallesi'nde dünyaya geldi[1]. Mahalle mektebinin ardından Fatih Askeri Rüştiyesi'ne (1892) ve İstanbul Kuleli Askeri İdadisi'ne (1896) girdi.

Askeri Tıbbiyeyi Doktor Yüzbaşı olarak 22 Ekim 1905 günü bitiren Refik Bey, üç yıl Gülhane Askerî Tıp Akademisi'nde Embriyoloji ve Histoloji bölümlerinde çalıştı. 1910 yılında eğitim için yurt dışına gitti. Almanya'da Berlin askeri tıp akademisinde Brandenburg, Danzig, Spandou ve Scharite'te eğitim gördü. Balkan Savaşı'nın çıkacağı belli olunca İstanbul'a döndü (1912).

Balkan Savaşı yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Balkan Savaşı'nda Antalya'da ve Çatalca cephesinde Kolera hastalığını önleyici çalışmalar yaptı. 1914'te atandığı sahra genel sağlık müfettiş muavinliği sırasında bakteriyoloji enstitüsünü örgütleyerek tifo, dizanteri, veba ve kolera aşılarının, tetanos ve dizanteri serumlarının burada üretilmesini ve I. Dünya Savaşı boyunca ordu ihtiyacının karşılanmasını sağladı. Salgın hastalıklarla mücadelesini Hasankale'de cephe hizmetinde sürdürdü.

Tifüse karşı hazırladığı aşı tıp literatürüne geçti ve I. Dünya Savaşı'nda Alman ordusunda ve Kurtuluş Savaşı'nda kullanıldı.

Milli Mücadeleye katılması[değiştir | kaynağı değiştir]

1919'da 9. Kolordu sağlık müfettişi muavinliği görevi ile Mustafa Kemal'in yanında Samsun'a çıkan Refik Bey Erzurum'da Mustafa Kemal'in karargâhı dağıtıldıktan sonra Erzurum askeri hastanesi bulaşıcı hastalıklar servisi şefliğine atandı. Fakat bu görevi kabul etmeyerek ordudan ayrıldı. Erzurum ve Sivas kongrelerinin çalışmalarına katıldı.

Siyaset yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1920'de TBMM'ye Doğubeyazit milletvekili ve Milli Savunma Vekaletine bağlı Sıhhiye Dairesi Başkanı olarak girdi. İkinci dönemden başlayarak üyeliğini İstanbul milletvekili olarak sürdürdü. Aynı yıl Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı (Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekili) seçildi. Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk sağlık bakanı olan Refik Bey 14 yıl sürecek olan bu görevinde sağlık hizmetlerinin temellerini attı. 1924'de Ankara'da ve daha sonra Erzurum, Diyarbakır, Sivas ve diğer birçok ilde memleket hastaneleri, doğum ve çocuk bakımevleri açtı. Ayrıca bu konuda eleman yetiştirilmesine önem vererek sağlık kursları, tıp öğrenci yurtları 1928'de Hıfzısıhha Enstitüsünü ve Mektebini, İstanbul ve Ankara'da verem savaş dispanserlerini kurdu.

Medeni Kanunun yürürlüğe girmesinden sonra Atatürk kendisine Saydam soyadını verdi. 1931- 1938 yıllarında zaman zaman Eğitim ve Maliye Bakanlıklarına vekaleten bakan Refik Saydam, Atatürk'ün ölümünden sonra içişleri bakanlığı, CHP genel sekreterliği ve 15 yıl Kızılay başkanlığı yaptı.

1939-1942 yılları arasında başbakan iken, sağlık konusuna ayrıca önem verem Refik Saydam "Devlet idaresi A'dan Z'ye bozuktur, düzeltmek ister" diyerek devlet yönetiminde köklü bir reform taraftarı olduğunu dile getirmişti. 8 Temmuz 1942'de İstanbul'un besin sorununun düzenlenmesi için yaptığı inceleme gezisinde hayatını kaybetti. Mezarı Cebeci Asri Mezarlığı'ndadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi görevi
Önce gelen:
Celâl Bayar
Türkiye Başbakanı
25 Ocak 1939 - 8 Temmuz 1942
Sonra gelen:
Şükrü Saraçoğlu
Önce gelen:
Cemil Uybadın
Türkiye İçişleri Bakanı
11 Kasım 1938 - 25 Ocak 1939
Sonra gelen:
Faik Öztrak
Önce gelen:
Reşit Galip
Türkiye Millî Eğitim Bakanı
13 Ağustos 1933 - 26 Ekim 1933
Sonra gelen:
Yusuf Hikmet Bayur
Önce gelen:
Cemal Hüsnü Taray
Türkiye Millî Eğitim Bakanı
17 Eylül 1930 - 26 Eylül 1930
Sonra gelen:
Esat Sagay
Önce gelen:
Mazhar Germen
Türkiye Sağlık Bakanı
4 Mart 1925 - 25 Ekim 1937
Sonra gelen:
Ahmet Hulusi Alataş
Önce gelen:
Rıza Nur
Türkiye Sağlık Bakanı
30 Ekim 1923 - 21 Kasım 1924
Sonra gelen:
Mazhar Germen
Önce gelen:
Adnan Adıvar
TBMM Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili
10 Mart 1921 - 20 Aralık 1921
Sonra gelen:
Rıza Nur