Şükrü Saracoğlu

Mehmet Şükrü Saracoğlu
7. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı
Görev süresi 1 Kasım 1948 – 22 Mayıs 1950
Yerine geldiği	Ali Fuat Cebesoy
Yerine gelen	Refik Koraltan
Türkiye Başbakanı
Görev süresi 9 Temmuz 1943 – 7 Ağustos 1946
Yerine geldiği	Refik Saydam
Yerine gelen	Recep Peker
Türkiye Dışişleri Bakanı
Görev süresi 11 Kasım 1938 – 13 Ağustos 1942
Yerine geldiği	Tevfik Rüştü Aras
Yerine gelen	Numan Menemencioğlu
Türkiye Adalet Bakanı
Görev süresi 24 Mayıs 1933 – 12 Kasım 1938
Yerine geldiği	Yusuf Kemal Tengirşenk
Yerine gelen	Hilmi Uran
Türkiye Maliye Bakanı
Görev süresi 1 Kasım 1927 – 25 Aralık 1930
Yerine geldiği	Abdülhalik Renda
Yerine gelen	Abdülhalik Renda
Türkiye Millî Eğitim Bakanı
Görev süresi 22 Kasım 1924 – 3 Mart 1925
Yerine geldiği	Hüseyin Vasıf Çınar
Yerine gelen	Hamdullah Suphi Tanrıöver
Kişi bilgileri
Doğum	1887 Ödemiş, Osmanlı Devleti
Ölüm	27 Aralık 1953 (66 yaşında) İstanbul, Türkiye
Partisi	Cumhuriyet Halk Partisi

Mehmet Şükrü Saracoğlu (1887, Ödemiş – 27 Aralık 1953, İstanbul), eski milletvekili ve başbakan.

İlk ve orta okulu Ödemiş’te okuduktan sonra İzmir idadisi’ne girdi. İzmir idadisini birincilikle bitirerek, Mekteb-i Mülkiye’ye geçti. 1909 yılında Mekteb-i Mülkiye’ yi bitirerek İzmir Valiliği Maiyet Memurluğu’na atandı. İzmir Sultanisi’nde matematik-öğretmenliği yapan Saraçoğlu, 1911 yılında İttihat ve Terakki Ticaret Mekteb-i Müdürlüğü görevine getirildi.

1914 yılının Ocak ayında bir devlet bursu kazanan Saraçoğlu, Belçika’ya öğrenime gitti. Kısa bir süre sonra I. Dünya Savaşı patlayınca hemen İzmir’e döndü. 1915 Mayıs’ında tekrar Cenevre Siyasi İlimler Akademisi’nde okumak için İsviçre’ye giderek burada dört yıl kaldı ve bu fakülteyi çok iyi bir dereceyle bitirdi. Mondros Mütarekesi’nden sonra Cenevre’de Türk Talebe Cemiyeti’ni kurarak bu cemiyet adına Fransızca bir derginin yayınlanmasını üstlendi. Türk Talebe Cemiyeti’nin başkanı olarak Avrupa kamuoyunda Mondros şartlarının olumsuzluğuna tepki yaratmak için uğraşlar vererek Osmanlı Devleti’nin haklarını savundu.

O günlerde İzmir işgal edilince Türkiye’ye gideceğini öğrendiği bir İtalyan gemisine kaçak binip yurda döndü. Ulusal Kurtuluş Hareketi’ne katıldı. Kuşadası, Nazilli ve Aydın yörelerinde kurulan Kuva-yi Milliye hareketlerinin örgütlenmesinde çalıştı. Osmanlı Meclisi Mebusanı’na İzmir milletvekili olarak seçildiyse de, Saraçoğlu bu göreve katılmadı.

Saraçoğlu, 1923’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne İzmir Mebusu olarak girdi.

Fethi Okyar hükümetinde Milli Eğitim Bakanlığı yapan Saraçoğlu, 1926’da Yunanlılarla kurulan Mübadele Komisyonu’na başkanlık etti. Başbakanlığına kadar kurulan bütün hükümetlerde görev aldı. Bu hükümetlerde Maliye, Adliye ve Hariciye vekilliklerinde bulundu. Varlık Vergisinin uygulanmasında öncülük etti. Saraçoğlu’nun 1932 yılında Paris’te Osmanlı borçlarının ödeme koşullarının saptanması görüşlerini Türkiye adına yürüttü. 1933’de bir antlaşma imzaladı. Saraçoğlu’nun imzaladığı bu anlaşma ile genç Türkiye Cumhuriyeti’nin maliyesi soluk aldı.

Genç Cumhuriyet’in devlet organlarının kurumlaşmasında da emeği geçen Saraçoğlu, bakanlıkları sırasında avukatlık, hakimlik İcra İflas Kanunlarını hazırlamış ve çıkartmış iş esasına dayalı cezaevlerinin oluşmasını ve ilk örnek olarak İmralı’nın kuruluşunu sağlamıştır. Barem ve Emeklilik kanunları da Saraçoğlu’nun zamanında oluşturulmuştur.

Fethi Okyar kabinesinde Maarif Vekili, İnönü’nün 3 ve 4. hükümetlerinde Adliye Vekili, ve 12’nci Refik Saydam hükümetinde Hariciye Vekili olan Mehmet Şükrü Saracoğlu, 1942 yılında Refik Saydam’ın ölümü üzerine İnönü tarafından 9 Temmuz 1942 günü başkanlığa atanarak hükumeti kurmakla görevlendirildi. 5 Ağustos 1942'de hükümet programını okurken "Biz Türk'üz, Türkçüyüz ve daima Türkçü kalacağız. Bizim için Türkçülük bir kan meselesi olduğu kadar bir vicdan ve kültür meselesidir. Biz azalan veya azaltan Türkçü değil, çoğalan ve çoğaltan Türkçüyüz. Ve her vakit bu istikamette çalışacağız." demişti.

Refik Saydam’ın ölümü sonrasında 1942 yılında Başbakan olan Saraçoğlu, bu döneminde de Cumhuriyet döneminin bütünsellik taşıyan seçim yasasını iki dereceli olarak hazırladı ve çıkarttı. "Açık oy-gizli sayım" esaslarına göre hazırlanan bu kanuna göre her seçmenin hangi partiye oy verdiği herkes tarafından görülebilecek, fakat oy sayımı gizli yapılacaktı. Bu usule göre yapılan 1946 seçimlerini CHP kazandı. DP kurulduktan hemen sonra yapılan bu "erken seçim"de DP sadece 16 ilde seçime girebilmişti.

Nazi Almanyası'nın savaş yıllarındaki Ankara elçisi Von Papen ve onunla yakın ilişkide olan Türk hükümetinde yetkili ekipteydi. Refik Saydam, Şükrü Saracoğlu ve Numan Menemencioğlu'nun da dahil olduğu bu ekip Nazi Almanyasını desteklemekte, Almanya ile dış ticareti Alman para birimi "Reichsmark" ile yapmakta, TC banknotlarını Almanya'da bastırmakta, Almanya'ya paslanmaz çeliğin hammaddesi olan krom sevkiyatı yapmakta ve Sovyetler Birliği'nin işgal ettiği Kırım ve Kafkasyadaki Türk topraklarında askeri harekat yapmakta olan Nazi Ordusunu cephede takip etmek için komutanlar yollamaktaydı. İkinci Dünya Savaşı'nın "Milli Şef"likle idare edilen Almanya ve İtalya tarafından kaybedilmesi ve Sovyetler Birliği'nin Türkiye'den Kars, Ardahan, Artvin ve Sarıkamış'ı istemesinden sonra 1946'da Saraçoğlu istifa ederek Başbakanlığı Recep Peker’e devretti. 1 Kasım[1948 ve 22 Mayıs 1950 yılları arasında Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı yaptı.

1950 genel seçimlerinde yeterli oy alamayan Saraçoğlu TBMM'ye seçilemeyince siyaseti bıraktı. 27 Aralık 1953'te İstanbul'da öldü. Mezarı Zincirlikuyu Mezarlığı'ndadır.

Şükrü Saracoğlu ayrıca 16 yıl boyunca Fenerbahçe Spor Kulübü'nün başkanlığını yapmıştır. 22 Temmuz 1998 yılında alınan kararla Fenerbahçe Stadı'nın adı Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu olarak değiştirilmiştir.

Galeri

• 

  Şükrü Saracoğlu (12 Temmuz 1943 tarihli Time dergisinin kapağı)

• 

  Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu

• 

  Saraçoğlu'nun Zincirlikuyu Mezarlığı'nda bulunan kabri

• 

  Gençlik yıllarında.

Ayrıca bakınız

• Fenerbahçe Spor Kulübü

Kaynaklar

Siyasi görevi
Önce gelen: Ali Fuat Cebesoy	Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı 1 Kasım 1948 - 22 Mayıs 1950	Sonra gelen: Refik Koraltan
Önce gelen: Refik Saydam	Türkiye Başbakanı 9 Temmuz 1942 - 7 Ağustos 1946	Sonra gelen: Recep Peker
Önce gelen: Tevfik Rüştü Aras	Türkiye Dışişleri Bakanı 11 Kasım 1938 - 13 Ağustos 1942	Sonra gelen: Numan Menemencioğlu
Önce gelen: Yusuf Kemal Tengirşenk	Türkiye Adalet Bakanı 24 Mayıs 1933 - 12 Kasım 1938	Sonra gelen: Hilmi Uran
Önce gelen: Abdülhalik Renda	Türkiye Maliye Bakanı 1 Kasım 1927 - 25 Aralık 1930	Sonra gelen: Abdülhalik Renda
Önce gelen: Hüseyin Vasıf Çınar	Türkiye Millî Eğitim Bakanı 22 Kasım 1924 - 3 Mart 1925	Sonra gelen: Hamdullah Suphi Tanrıöver