Mahmut Esat Bozkurt

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Mahmut Esat Bozkurt
Türkiye Adalet Bakanı
Görev süresi
23 Kasım 1924 – 27 Eylül 1930
Yerine geldiği Mustafa Necati Bey
Yerine gelen Yusuf Kemal Tengirşenk
Türkiye Büyük Millet Meclisi
1., 2., 3., 4., 5., 6. ve 7. dönem milletvekili
Seçim Bölgesi 1920 – İzmir
1923 – İzmir
1927 – İzmir
1931 – İzmir
1935 – İzmir
1939 – İzmir
1943 – İzmir
Kişi bilgileri
Doğum 1892
Kuşadası, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 21 Aralık 1943 (51 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi
(1923-1943)
Bitirdiği okul İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi

Mahmut Esat Bozkurt (1892, Kuşadası - 21 Aralık 1943, İstanbul) Atatürk'ün yakın çalışma arkadaşlarından ve Türkiye'de hukuki temellerinin atılmasında katkılarda bulunmuş bir devlet adamıdır.

1892'de o dönemde İzmir'e bağlı bir kaza olan Kuşadası'nda doğdu. Babası Kuşadası'nın ileri gelen ailelerinden Hacımahmutoğulları'ndan Hasan Bey’dir. İki yıl İzmir İdadisi'nde okuduktan sonra, II. Abdülhamid yönetimine karşı mücadeleye katılan dayısı Ubeydullah Efendi ile birlikte İstanbul'a gitti.

1911'de İstanbul Hukuk Mektebi'nden mezun olan Mahmut Esat Bozkurt, İsviçre'de Lozan ve Freiburg üniversitelerinde öğrenim gördü ve kapitülasyonlar konusunda doktora yaptı. İzmir'in Yunanlılar tarafından işgalinden sonra Kurtuluş Savaşı'na katılmak üzere yurda döndü ve Ege Bölgesi'nde Kuvayı Milliye teşkilatının içinde yer alarak, önemli yararlıklar gösterdi.

TBMM 1. Dönem inde İzmir'den milletvekili olarak Meclis'e girdi. Meclis'te Anayasa Komisyonu ve Dışişleri Komisyonu'nda çalıştı. 12 Temmuz 1922'de Rauf Bey'in (Rauf Orbay) başkanı olduğu IV. İcra Vekilleri Heyeti'nde (12 Temmuz 1922 - 4 Ağustos 1923) İktisat Vekilliği'ne seçildi.

11 Ağustos 1923'de başlayan TBMM 2. Dönem'de İzmir'den tekrar milletvekili seçildi. Ali Fethi Bey'in (Ali Fethi Okyar) başkanlığında kurulan V. İcra Vekilleri Heyeti'nde (14 Ağustos 1923-27 Kasım 1923), ikinci kez İktisat Vekilliği'ne seçildi. (O dönemde herbir kabine üyesi ayrı ayrı TBMM oylamasından geçmekteydi)

20 Nisan 1924'te kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun (Anayasa) hazırlayıcıları arasında yer alan Mahmut Esat Bozkurt, 22 Kasım 1924'de Ali Fethi Bey'in 3. hükümetinde Adliye Vekilliği'ne atandı. 5 Kasım 1925'te Ankara Hukuk Mektebi'nin açılmasında büyük payı oldu.

Bozkurt, 3. ve 4. İsmet İnönü Hükümetlerinde (4. Hükümet ve 5. Hükümet; 3 Mart 1925 - 1 Kasım 1927) de Adliye Vekili olarak görev yaptı. Türk Medeni Kanunu (17 Şubat 1926), Türk Ceza Kanunu (1 Mart 1926), Kabotaj Kanunu (19 Nisan 1926), Borçlar Kanunu (22 Nisan 1926), Ticaret Kanunu (29 Mayıs 1926), Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanunu (18 Haziran 1926) gibi Türkiye Cumhuriyeti hukuk sisteminin temel yasaları, Mahmut Esat Bozkurt'un Adliye Vekilliği döneminde hazırlandı ve yürürlüğe girdi.

Cumhuriyet tarihinde Bozkurt-Lotus vakası olarak adlandırılan, Bozkurt adlı Türk gemisiyle Lotus adlı Fransız gemisinin 2 Ağustos 1926'da Ege Denizi'de çarpışması nedeniyle iki ülke arasında çıkan anlaşmazlıkta Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'ni Lahey Uluslararası Adalet Divanı'nda temsil etti[1]. (1927). Bu dava, tarihçiler tarafından, Türk hukukunun ve adalet örgütünün kapitülasyonlar dönemini geride bırakarak insan ve egemenlik haklarına dayalı çağdaş hukuk düzeyine yükseldiğinin bir simgesi olarak değerlendirilmektedir[2].

1934'de Soyadı Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle Mustafa Kemal Atatürk tarafından 'Bozkurt' soyadı verildi. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi'nde Anayasa ve Devletler Hukuku profesörlüğü de yaptı.

1935 yılında Mason Locaları'nın kapatılmasında büyük rolü vardır.

21 Aralık 1943'de beyin kanaması sonucu İstanbul'da ölen Mahmut Esat Bozkurt, TBMM'de 1. Dönemden ölümüne kadar sürekli İzmir Milletvekili olarak görev yaptı.

Bozkurt'un kabri İzmir ili Selçuk ilçesinde özel bir mezarlıktadır.

Bozkurt'un 1926 yılında kaleme almış olduğu Medeni Kanun Genel Gerekçesi'nin (Esbabı Mucibe Layihası), 2001 TBMM'sinde sebebiyet verdiği tartışmalar nedeniyle ismi bir kez daha gündemde yer etmiştir.

Başlıca eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Lotus Davasında Türkiye-Fransa Müdafaaları (1927)
  • Türk İhtilalinde Vatan Müdafaası (1934)
  • Türk Köylü ve İşçilerinin Hakları (1939)
  • Devletlerarası Hak (1940)
  • Atatürk İhtilali (1940)
  • Aksak Timur'un Devlet Politikası (1943)
  • Masonlar Dinleyiniz!

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Bardakçı, Murat (2005.02.20). "Mahmut Esat Bozkurt, 35’indeyken Lahey’de Fransızlar’ı fena devirmişti" (Türkçe). Hürriyet. http://arama.hurriyet.com.tr/arsivnews.aspx?id=297964. Erişim tarihi: 23 Ekim 2011. 
  2. ^ Ersaydı, Alper (Ocak-Nisan 2010). "Bozkurt-Lotus Davası ve Genç Türkiye’nin Hukuksal Yetkinliği". Tarih Okulu 1 (6): 33-43. 

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Vikisöz'de Mahmut Esat Bozkurt ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.


Siyasi görevi
Önce gelen:
Mustafa Necati Bey
Türkiye Adalet Bakanı
23 Kasım 1924 - 27 Eylül 1930
Sonra gelen:
Yusuf Kemal Tengirşenk