Mustafa Necati Uğural

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
Mustafa Necati Uğural (1920)

Mustafa Necati Uğural (d. 1894,İzmir - ö. 1 Ocak 1929, Ankara). türk siyasetçi, avukat, öğretmen.

Atatürk’ün yakın düşünce ve mesai arkadaşlarından, Kuvay-ı Milliye hareketinde yer almış, TBMM'nin ilk üç döneminde milletvekilliği, Mübadele esnasında Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, 1924 Anayasası'nın yürürlüğe konulduğu sırada Adalet Bakanlığı, Tevhidi Tedrisat sürecinde ve Harf Devrimi esnasında Milli Eğitim Bakanlığı yapmış siyasetçidir. Özellikle Milli Eğitim Bakanlığı döneminde(20 Aralık 1925 - 1 Ocak 1929) yaptığı hizmetleri ile hatırlanır. Necatibey Eğitim Fakültesi'ne adı verilmiştir. Altay Spor Kulübü'nün kurucularındandır.

Konu başlıkları

[değiştir] Yaşamı

[değiştir] Ailesi ve Öğrenimi

1894 yılında İzmir'de dünyaya geldi. Babası Darendeli Halit Bey, annesi Elbistanlı Mustafa Efendi'nin kızı Naciye Hanım'dır. İlk ve orta öğrenimini İzmir'de tamamladı. İzmir İdadisi'ni bitirdikten sonra yüksek öğrenim için İstanbul'a gitti. İstanbul Hukuk Okulu'ndan 1914 yılında mezun oldu ve İzmir’e döndü [1].

[değiştir] I. Dünya Savaşı Yılları ve İzmir'in İşgali

Mustafa Necai Bey, I. Dünya Savaşı yıllarında İzmir'de avukatlık, eğitimcilik, gazetecilik yaptı. 1915 yılında arkadaşı Hüseyin Vasıf Bey ile Özel Şark İdadisi adlı bir okul kurdu; bu okulda müdürlük ve edebiyat öğretmenliği yaptı.

Kısa bir süre Aydın-Kasaba Demiryolları'nda hukuk müşavirliği yapmış olan Mustafa Necati Bey, savaştan sonra itilaf devletlerince işlerine son verilen demiryolu işçilerinin haklarını savunmak, savaştan dönen işsiz yedek-subayların sıkıntılarını gidermek için çalışmalar yaptı. İzmir Türk Ocağı'nın aktif bir üyesi oldu ve spor kolu çalışmalarını yürüttü. Altay Spor Kulübü'nün kurucuları arasında yer aldı. Yaklaşmakta olan işgal tehlikesine karşı demiryolu işçileri, işsiz yedek-subaylar ve sporcu gençlerle olan ilişkisini kullanarak önlemler almaya, direniş örgütlemeye çalıştı. İzmir'in işgali üzerine İstanbul'a kaçarak amcasının kızı ve nişanlısı Halide Nusret Hanım'ın evine sığındı[2].

[değiştir] Balıkesir günleri

İzmir'in işgali üzerine İstanbul'a giden Mustafa Necati Bey, İçişleri Bakanlığı'nda görev aldı ve Balıkesir'e atandı. Şehre vardıktan sonra görevinden istifa etti ve Balıkesir'de kaldığı 7 ay boyunca milli mücadele hareketine hizmet için çok yoğun çalıştı. Kuvayi Milliye kumandanı olarak Yunanlılar ve Anzavur kuvvetlerine karşı yürütülen mücadelede yararlılıklar gösterdi. Hüseyin Vasıf ve Mehmet Esat kardeşlerle ile birlikte "İzmir'e Doğru" adlı bir gazete çıkardı. Milli hareketin yayın organı olan ve 74 sayı çıkan bu gazetede milli duyguları geliştirici yayınlar yaptı. Balıkesir'de kaldığı sürede bir gençlik ve spor kulübü olan Balıkesir İdman Yurdu'nu kurdu. Bu dönemde herhangi bir dava alıp takip etme fırsatı olmasa da bir avukatlık bürosu açtı. Şehirde faaliyet gösteren 11 avukattan birisi olarak 1920'nin Ocak ayında kurulan baronun yönetim kurulunda yer aldı. 29 Nisan 1920 günü Saruhan milletvekili olarak TBMM'ne katılmak üzere şehirden ayrıldı.

[değiştir] TBMM 1. Dönem Milletvekili ve İstiklal Mahkemeleri

TBMM 1. Dönem Saruhan milletvekilliği sırasında önce Sivas İstiklal Mahkemesi üyesi olarak görevlendirildi (11 Eylül 1920 - 17 Şubat 1921); daha sonra Kastamonu İstiklal Mahkemesi Başkanlığı (18 Ağustos 1921 - 1 Ağustos 1922) ve ardından Amasya İstiklal Mahkemesi Başkanlığı(17 Ağustos 1922- ) yaptı. Bu görevleri nedeniyle çoğunlukla Ankara dışında bulundu.

Kastamonu’da görevli olduğu bir yıl içinde Himaye-i Etfal Cemiyeti (Çocuk Esirgeme Kurumu) ve İlim Yayma Cemiyeti’nin kurulmasına öncülük etti. Hilal-i Ahmer Cemiyeti (Kızılay), Gençler Mahfeli (Derneği) ve Muallimler Derneği’nin çalışmalarına destek verdi. Tüm bu çalışmalarından ötürü belediye tarafından fahri hemşehrilik ünvanı verildi.

[değiştir] İmar Bakanlığı

Mustafa Necati Bey, TBMM 2. Dönem’de İzmir milletvekili olarak yer aldı. Altı arkadaşı ile kurduğu komisyon, hükümete "mübadele, imar ve iskân” işlerinden sorumlu bir bakanlık kurulması önerisini getirdi. Bu öneri üzerine kurulan Mübadele, İmâr ve İskân Vekâleti’ne vekil olarak seçilen ilk bakan Mustafa Necati Bey oldu, 5 ay boyunca bu görevi yürüttü. Bakanlık teşkilatının kuruluşu; savaşta yakıp yıkılan ülkenin imarı ve gelen göçmenlerin yerleştirilmesi ile ilgili hizmetler verdi.

[değiştir] Adliye Bakanlığı

Mustafa Necati Bey, 6 Mart 1924’te kurulan ikinci hükümette Adliye Bakanı olarak yer aldı. Bakanlığı döneminde Şer’i mahkemeler kaldırılmıştır.

[değiştir] Muallimler Birliği Genel Başkanlığı

24 Ağustos 1924 tarihinde "Türk Muallimler Birliği” (Türk Öğretmenler Örgütü) genel başkanı olarak seçildi. Milli Eğitim Bakanı olarak atandığında genel birlik başkanı idi.

[değiştir] Milli Eğitim Bakanlığı

Mustafa Necati Bey, 4. ve 5. Hükümet dönemlerinde Maarif Vekili(Milli Eğitim Bakanı) olarak görev yaptı. Bakanlığı sırasında gerçekleştirdikleri işlerin bazıları şunlardır:

  • Maarif Teşkilatı’na dair kanunu çıkardı, eğitim işlerini valilerin kontrolünden çıkararak bakanlığın kontrolüne aldı. Kanun’da yer alan “Maarif hizmetinde asıl olan öğretmenliktir” hükmü ile öğretmenlik mesleğini itibarlı hale getirdi; öğretmenlerin özlük haklarına ilişkin düzenlemeler yaptı.
  • 10 bölge merkezinde birer öğretmen okulu inşaatı başlattı. Bunlardan ilki, bugünkü Gazi Eğitim Fakültesi Binası’nda hizmete giren Gazi Muallim Mektebi ve Terbiye Enstitüsü, ikincisi İzmir Erkek Öğretmen Okulu, üçüncüsü bugün Balıkesir Necatibey Eğitim Fakültesi olarak binasında hizmet veren Balıkesir Necatibey Muallim Mektebi’dir.
  • Uzman öğretmen yetiştirmek üzere Avrupa’ya öğrenci gönderilmesini sağladı.
  • Yeni bir ilkokul programı hazırlandı ve “toplu öğretim” Avrupa ile aynı anda Türkiye’de uygulanmaya başlandı.
  • Ortaöğretim parasızlaştırıldı; okul kitapları bakanlıkça bastırıldı.
  • Yabancı okullar denetim altına alındı.
  • Köylere öğretmen yetiştirmek için Köy öğretmen okulları modeli planlandı. Denizli ve Kayseri’de köy muallim mektebi açıldı.
  • Harf İnkılabı gerçekleştirildi. Yeni harfleri öğretmek için Millet Mektepleri kuruldu, okuma-yazma seferberliği başlatıldı.

[değiştir] Ölümü

Resmi kayıtlarda Mustafa Necati Bey'in, Millet Mekteplerinin açıldığı 1 Ocak 1929 tarihinde "apandisit patlaması" sonucu Ankara Numune Hastahanesi'nde öldüğü belirtilmiştir. Bazıları ise, TBMM kürsüsünde "Millet Mektepleri"nin müfredatıyla ilgili olarak konuşma yaparken "Kuran-ı Kerim"i yere atıp üzerine basması üzerine Mareşal Fevzi Çakmak'ın silahını çekip kendisini tek kurşunla öldürdüğünü iddia etmektedirler.[kaynak belirtilmeli]. Cenazesi 2 Ocak 1929'da resmi törenle Ankara'da Cebeci Mezarlığı'na gömüldü ve Milli Eğitim Bakanlığına bir müddet Başvekil İsmet İnönü vekalet etti.

[değiştir] Sözleri

“ Okuttuğundan çok okumayan bir öğretmen çabuk yıpranır, ihtiyarlar ve bezginlik getirir...Araştırma, irdelemeye düşkün, ak saçlı bir öğretmen sürgit genç ve dinçtir. ”
“ Bir gün Büyük Millet Meclisi karşısında, herhangi bir Milli Eğitim Bakanı zorunlu öğrenim çağında bulunan çocuklarımızın hepsini okutmakta olduğunu ve her köyde okul ve öğretmen bulunduğunu söylemek mutluluğuna kavuşursa, o zaman Cumhuriyet, ilköğretimde çizmiş olduğu hedefe ulaşmış olacaktır. [3] ”

[değiştir] Evi ile ilgili güncel haber

Ankara'daki tarihe tanıklık etmiş evinin kuru fasulyeci Hüsrev Lokantası'na devredilmesiyle ismi 2006 yılında yeniden gündeme gelmiş; tepkiler üzerine evi 2008 yılında “parlamenterler evi” haline gelmiştir[4][5].

[değiştir] Kaynakça

  1. ^ Mustafa Necati Bey, Yrd. Doç. Dr. Fuat Özer, Balıkesir Üniversitesi SBE Dergisi Mayıs 2005 Cilt 8 Sayı13
  2. ^ Milli Mücadelenin Bir Öncüsü: Mustafa Necati, Zeki Arıkan, Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi Cilt 1 Sayı 2
  3. ^ http://yayim.meb.gov.tr/dergiler/sayi74/sayi74/ovat.pdf
  4. ^ Milletvekillerine Okuma Evi, 14.01.2008
  5. ^ Türkiye Büyük Millet Meclisi Mustafa Necati Kültür Evi
Siyasi durumu
Önce gelen:
Hamdullah Suphi Tanrıöver		 Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanı
20 Aralık 1925 - 1 Ocak 1929		 Sonra gelen:
İsmet İnönü


T.C. Millî Eğitim Bakanları

Rıza Nur • Hamdullah Suphi Tanrıöver • Mehmet Vehbi Bolak • İsmail Safa Özler • Hüseyin Vasıf Çınar • Şükrü Saraçoğlu • Mustafa Necati Uğural • İsmet İnönü • Recep Peker • Cemal Hüsnü Taray • Refik Saydam • Esat Sagay • Reşit Galip • Yusuf Hikmet Bayur • Zeynel Abidin Özmen • Saffet Arıkan • Hasan Âli Yücel • Reşat Şemsettin Sirer • Hasan Tahsin Banguoğlu • Hüseyin Avni Başman • Nuri Özsan • Ahmet Tevfik İleri • Rıfkı Salim Burçak • Hüseyin Celal Yardımcı • Ahmet Özel • Mehmet Atıf Benderlioğlu • Fehmi Yavuz • Bedrettin Tuncel • Turhan Feyzioğlu • Ahmet Tahtakılıç • Mehmet Hilmi İncesulu • Şevket Raşit Hatipoğlu • İbrahim Öktem • Nevzat Cihat Bilgehan • Orhan Dengiz • Mehmet İlhami Ertem • Orhan Oğuz • Şinasi Orel • İsmail Hakkı Arar • Sabahattin Özbek • Mustafa Üstündağ • Safa Reisoğlu • Ali Naili Erdem • Nahit Menteşe • Mustafa Necdet Uğur • Orhan Cemal Fersoy • Hasan Sağlam • Vehbi Dinçerler • Metin Emiroğlu • Hasan Celal Güzel • Avni Akyol • Köksal Toptan • Nevzat Ayaz • Turhan Tayan • Mehmet Sağlam • Hikmet Uluğbay • Metin Bostancıoğlu • Necdet Tekin • Erkan Mumcu • Hüseyin Çelik • Nimet Çubukçu

T.C. Adalet Bakanları

Celalettin Arif Bey • Mustafa Kazım Bey • Zekai Apaydın • Mehmet Seyit Bey • Hafız Mehmet Engin • Mustafa Necati Uğural • Refik Şevket İnce • Mahmut Esat Bozkurt • Behçet Bey • Yusuf Kemal Tengirşenk • Rıfat Bey • Şükrü Saracoğlu • Hilmi Uran • Şinasi Devrin • Tevfik Fikret Sılay • Fuat Sirmen • Ali Fethi Okyar • Halil İbrahim Özyörük • Hasan Safyettin Menemencioğlu • Rüknettin Nasuhioğlu • Ali Rıza Türel • Osman Şevki Çiçekdağ • Mümtaz Ökmen • Hüseyin Avni Göktürk • Esat Budakoğlu • Kemal Sahir Kurutluoğlu • Hüseyin Celal Yardımcı • Abdülhak Kemal Yörük • Abdullah Pulat Gözübüyük • Mehmet Sedat Çumralı • Mustafa Amil Artus • Sırrı Atalay • Ekrem Tüzemen • İrfan Baran • Kemal Türkoğlu • İhsan Köknel • Hasan Dinçer • Hayri Mumcuoğlu • Hidayet Aydıner • Şevket Kazan • Yusuf Ziya Önder • Hayri Mumcuoğlu • İsmail Hakkı Arar • İsmail Müftüoğlu • Suat Bilge • Zeyyat Baykara • Hasan Fehmi Alpaslan • Selçuk Erverdi • Necmettin Cevheri • Rıfat Bayazıt • Mehmet Can • Ömer Ucuzal • Mustafa Kazım Akdoğan‎ • Mehmet Necat Eldem • Cevdet Menteş • Mahmut Oltan Sungurlu • Halil Ertem • Mahmut Oltan Sungurlu • Mehmet Topaç • Mehmet Seyfi Oktay • Mehmet Moğultay • Bekir Sami Daçe • Mahmut Oltan Sungurlu • Firuz Çilingiroğlu • Şakir Şeker • Mehmet Kemal Ağar • Suat Bilge • Şevket Kazan • Mahmut Oltan Sungurlu • Hasan Denizkurdu • Selçuk Öztek • Hikmet Sami Türk • Aysel Çelikel • Cemil Çiçek • Fahri Kasırga • Mehmet Ali Şahin • Sadullah Ergin

V. İcra Vekilleri Heyeti (14 Ağustos 1923 - 27 Ekim 1923)

İcra Vekillleri Heyeti Reisi: Ali Fethi Okyar
Umuru Şeriye (Diyanet) Vekili: Musa Kazım Göksu → Mustafa Fevzi Sarhan • Adliye Vekili: Seyit Bey • Müdafa-i Milliye Vekili: Kazım Özalp • Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi (Genelkurmay Başkanı): Fevzi Çakmak • Dahiliye (İçişleri) Vekili: Ali Fethi Okyar • Hariciye Vekili: İsmet İnönü • İktisat Vekili: Mahmut Esat Bozkurt → Hasan Saka • Maliye Vekili: Hasan Fehmi Ataç • Maarif Vekili: İsmail Safa Özler • Mübadele, İmar ve İskan Vekili: Mustafa Necati Uğural • Nafia (Bayındırlık) Vekili: Feyzi Pirinççioğlu • Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili: Rıza Nur

1. Hükümet - 1. İnönü Hükümeti (1 Kasım 1923 - 6 Mart 1924)

Beşvekil ve Hariciye Vekili: İsmet İnönü
Şeriye (Diyanet) Vekili: Mustafa Fevzi Sarhan · Adliye Vekili: Seyit Bey · Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Reisi (Genelkurmay Başkanı): Fevzi Çakmak · Müdafaa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili: Kazım Özalp · Dahiliye (İçişleri) Vekili: Ahmet Ferit Tek · Maliye Vekili: Hasan Fehmi Ataç (→2.1.1924) → Mustafa Abdülhalik Renda · İktisat Vekili: Hasan Saka · Maarif Vekili: İsmail Safa Özler · Mübadele, İmar ve İskân Vekili: Mustafa Necati Uğural · Nafia (Bayındırlık) Vekili: Ahmet Muhtar Cilli (→19.1.1924) → Süleyman Sırrı Bey · Sıhhiye Vekili: Refik Saydam

2. Hükümet - 2. İnönü Hükümeti (6 Mart 1924 - 22 Kasım 1924)

Başvekil ve Hariciye Vekili: İsmet İnönü
Adliye Vekili: Mustafa Necati Uğural · Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili: Kazım Özalp · Dahiliye (İçişleri) Vekili: Ahmet Ferit Tek · Maliye Vekili: Mustafa Abdülhalik Renda (→21.5.1924) → Mehmet Recep Peker · Maarif Vekili: Hüseyin Vasıf Çınar · Mübadele, İmar ve İskan Vekili: Mahmut Celâl Bayar (→7.7.1924) → Refet Canıtez · Nafia (Bayındırlık) Vekili: Süleyman Sırrı Bey · Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili: Refik Saydam · Ziraat Vekili:: Zekai Apaydın (→20.8.1924) → Şükrü Kaya · Ticaret Vekili:: Hasan Saka

4. Hükümet - 3. İnönü Hükümeti (3 Mart 1925 - 1 Kasım 1927)

Başvekil: İsmet İnönü
Adliye Vekili: Mahmut Esat Bozkurt · Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili: Mehmet Recep Peker · Dahiliye Vekili: Mahmut Cemil Uybadın · Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras · Maliye Vekili: Hasan Saka · Mustafa Abdülhalik Renda · Maarif Vekili: Mustafa Necati Uğural · Hamdullah Suphi Tanrıöver · Nafia (Bayındırlık) Vekili: Süleyman Sırrı Bey · Ali Cenani · Behiç Erkin · Sıhhiye Vekili: Refik Saydam · Ziraat Vekili:: Mehmet Sabri Toprak · Ticaret Vekili:: Ali Cenani · Mustafa Rahmi Köken · Bahriye (Denizcilik) Vekili:: İhsan Eryavuz

5. Hükümet - 4. İnönü Hükümeti (1 Kasım 1927 - 27 Eylül 1930)

Başvekil: İsmet İnönü
Adliye Vekili: Mahmut Esat Bozkurt · Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) ve Bahriye Vekaleti Vekili: Mustafa Abdülhalik Renda · Dahiliye Vekili: Şükrü Kaya · Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras · İktisat Vekili: Şakir Kesebir · Mustafa Rahmi Köken · Maliye Vekili: Şükrü Saracoğlu · Maarif Vekili: Mustafa Necati Uğural · Mehmet Recep Peker · Hüseyin Vasıf Çınar · İsmet İnönü · Cemal Hüsnü Taray · Refik Saydam · Nafia (Bayındırlık) Vekili: Behiç Erkin · Mehmet Recep Peker · Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili: Refik Saydam · Ziraat Vekili ve Ticaret Vekaleti Vekili:: Mustafa Rahmi Köken

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Mustafa_Necati_U%C4%9Fural" adresinden alındı.