Franz von Papen

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Franz von Papen
Almanya Şansölyesi
Görev süresi
1 Haziran 1932 – 17 Kasım 1932
Yerine geldiği Heinrich Brüning
Yerine gelen Kurt von Schleicher
Kişi bilgileri
Doğum 29 Ekim 1879(1879-10-29)
Ölüm 2 Mayıs 1969 (89 yaşında)
Obersasbach, Batı Almanya
1933 yılında Papen Hitler ile birlikte
Franz von Papen Nürnberg Uluslararası Askerî Ceza Mahkemesi'nde

Franz Joseph Hermann Michael Maria von Papen (29 Ekim 1879 - 2 Mayıs 1969), Adolf Hitler'in 1933 yılında iktidara gelmesinde önemli rol oynayan Alman devlet adamı ve diplomat. Aynı zamanda 1939-1944 yılları boyunca Türkiye'deki Alman büyük elçisiydi. Almanya-Türkiye ilişkilerini geliştirmekte önemli katkıları olmuştur. Savaş bittikten sonra Müttefik Devletlerine teslim oldu. Ertesi gün Amerikan askerleri tarafından tutuklandı.[1]

Gençliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Toprak sahibi varlıklı bir Katolik aileden geliyordu.[2] I. Dünya Savaşı başında askeri ateşe olarak Washington, DC'ye atandı. Casusluk ve sabotaj olaylarına adı karışınca, 1915'te ABD hükümetinin isteği üzerine geri çağrıldı. Savaşın sonuna değin Filistin'de, Osmanlıların 4. Ordu'sunda kurmay başkanı olarak görev yaptı.

Siyasi hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk yıllar[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaştan sonra Almanya'ya dönerek siyasi yaşama atıldı. 1921-1932 arasında Reichstag (Parlamento) üyeliğinde bulundu. Katolik Merkez Partisi'nin aşırı sağ kanadından olan Papen'in kralcılar, eski soylular, büyük iş çevreleri ve Alman ordusu ile bağları olmakla birlikte siyasi yandaşı yoktu. Bu nedenle Cumhurbaşkanı Paul von Hindenburg'un danışmanı General Kurt von Schleicher'in entrikaları sonucunda başbakanlığa getirilmesi (1 Haziran 1932) kamuoyunda tam bir şaşkınlık yarattı.

Hitler ile ittifak[değiştir | kaynağı değiştir]

Parlamento desteği olmayan sağcı ve otoriter bir hükümet kuran Papen, parlamentodaki ikinci parti durumundaki Nazileri yatıştırmak için 15 Haziran'da Nazilerin milis gücü Sturmabteilung (SA) çalışmalarına yeniden izin verdi. 20 Temmuz'da Prusya'daki Sosyal Demokrat hükümeti görevden aldı. Dış ilişkilerde ise Almanya'nın Versailles Antlaşması'yla kabul ettiği tazminat yükümlülüklerini fiilen iptal etti.Kasım 1932'de yapılan seçimlerin ardından güvenoyu alamayınca istifa etti. Başbakanlığa getirilen Schleicher'in de hükümeti kuramaması üzerine Hitler'le uzlaştı (4 Ocak 1933) ve Hitler'i başbakan yapması için Hindenburg'u ikna etti.[3]

Tasfiye[değiştir | kaynağı değiştir]

Hitler'in başbakanlığındaki hükümette başbakan yardımcılığı görevini üstlenen Papen; önemli bakanlık görevlerine arkadaşlarını getirerek Nazileri denetim altında tutabileceğine inanıyordu. Kısa bir süre sonra yaptığı yanlışı kavradıysa da Hitler'e hizmet etmeyi sürdürdü. 30 Haziran 1934'te Hitler'in SA'lara karşı giriştiği temizlik harekatından sonra güçlükle kurtuldu ve üç gün sonra görevinden istifa etti. Bu dönemde Marburg Üniversitesinde yaptığı rejimi eleştiren Marburg Konuşması yüzünden Nazilerin tepkisini çekmiştir.[4]

Elçi[değiştir | kaynağı değiştir]

Daha sonra büyükelçi olarak Avusturya'ya gönderildi ve 1938'e değin süren bu görevi sırasında Almanya'nın Avusturya'yı ilhak etmesi sürecinde Nazilere yardımcı oldu. Türkiye büyükelçisi olarak görev yaptığı 1939-1944 arasında Türkiye'nin Müttefiklerle ittifak kurmasını engellemeye çalıştı. Bu dönemde 24 Şubat 1942 tarihinde Ankara'da başarısız bir suikastin hedefi olmuştur.[5]

Ağustos 1944'te Papen, Türkiye'den Almanya'ya geri geldikten sonra Hitler ile son bir görüşme yaptı. Burada, Hitler Papen'e Askeri Liyakat Şövalye Haçı madalyası ile ödüllendirdi.

Savaşın ardından[değiştir | kaynağı değiştir]

10 Nisan 1945'te Papen, ABD Ordusu'nda Teğmen James E. Watson ve 550. Hava taburu askerleri tarafından oğlu Franz Jr ile birlikte evinde yakalandı ve tutuklandı. Bundan sonra esir kampına götürülmüştür. Franz von Papen Savaş suçlusu olarak yargılandı. Nürnberg Davaları'nda suçsuz bulunduysa da[6] bir Alman mahkemesi tarafından, Nazi olduğu için 8 yıl hapse mahkûm edildi. 1949'da başvurusu üzerine serbest bırakıldı ve para cezasına çarptırıldı. 1950'li yıllarda yeniden siyasete atılmaya çalışsa da başarısız olunca anılarını yazmaya başlar. Papa XXIII. Ioannes tarafından Papal Chamberlain ünvanı iade edilir. 2 Mayıs 1969 günü 89 yaşında hayatını kaybetti.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Appell an das deutsche Gewissen. Reden zur nationalen Revolution, Stalling, Oldenburg, 1933
  • Franz von Papen Memoirs, Çeviri:Brian Connell, Andre Deutsch, London, 1952
  • Der Wahrheit eine Gasse, Paul List Verlag, München 1952
  • Europa, was nun? Betrachtungen zur Politik der Westmächte, Göttinger Verlags-Anstalt, Göttingen 1954
  • Vom Scheitern einer Demokratie. 1930 - 1933, Hase und Koehler, Mainz 1968

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Louis H. Brereton, The Brereton Diaries, p. 419
  2. ^ Dönemle ilgili makale (İngilizce) 12 Temmuz 2011 tarihinde erişilmiştir
  3. ^ Kershaw, Ian, Hitler: 1889-1936, Hubris 1998 s.411
  4. ^ Konuşmanın tam metni (Almanca) 12 Temmuz 2011 tarihinde erişilmiştir
  5. ^ Suikastin Sovyetler Birliği tarafından yapıldığı iddia edilse de Nazilerin de Türk-Sovyet ilişkilerini baltalamak için suikast gerçekleştirmiş olabileceğine dair iddialar bulunmaktadır
  6. ^ Papen hakkındaki karar (İngilizce) 12 Temmuz 2011 tarihinde erişilmiştir
Siyasi görevi
Önce gelen:
Heinrich Brüning
Almanya Şansölyesi
1932
Sonra gelen:
Kurt von Schleicher