Dr. Tevfik Rüştü Aras (1883, Çanakkale - 5 Ocak 1972, İstanbul), 1920-1938 yılları arasında 5 dönem milletvekilliği, 1923-1939 yılları arasında Dışişleri Bakanlığı yapmış, öncesinde İttihat ve Terakki'nin önemli isimlerinden biri olmuş, sonrasında da gazete yazıları yazarak hayatını sürdürmüş siyaset adamıdır.
1883 yılında Çanakkale'de doğdu. Beyrut Tıbbiyesi'ni bitirdi ve doktor olarak İzmir, Selanik ve İstanbul'da çeşitli görevlerde bulundu. İttihat ve Terakki'ye girdi. Bir kaynağa göre partinin genel sekreterliğini yaptı. Selanik'te Mustafa Kemal ile yakın arkadaş oldu. 1918'de Meclisi Ali-i Sıhhi (Yüksek Sağlık Kurulu) üyesiydi. Bu arada İzmir'in öndegelen ailelerinden Evliyazade ailesinin reisi Evliyazade Hacı Mehmet Efendi'nin kızı ve dönemin kadın gazete yazarlarından Evliyazade Makbule Hanım ile evlendi.
1920 yılında Ankara'da TBMM 1. Dönem'e Muğla'dan (müstakil Menteşe livası) milletvekili seçildi. İlk dönemde Kastamonu İstiklal Mahkemesi üyeliğine getirildi. 1920 sonbaharında, Türkiye Komünist Fırkası'nın kurucuları arasına girdi. TBMM Hükümeti'nin Rusya Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne ilk büyükelçi olarak gönderildiği Ali Fuat Cebesoy delegasyonu ile Moskova'ya gitti. TBMM 2. Dönem, 3. Dönem, 4. Dönem ve 5. Dönem'de (1923'ten 1939'a kadar) İzmir milletvekilliğinde bulundu.
4 Mart 1925'te 4. Hükümet - 3. İnönü Hükümeti'nde Hariciye Vekili oldu. Atatürk'ün ölümüne kadar kurulan bütün kabinelerde bu görevi sürdürdü. Atatürk'ün komşu ülkelerle iyi ilişkiler ve hegemonyacılığa karşı çıkmaya dayalı dış politikasının kilit ismi ve sözcüsü oldu. Sovyet Dışişleri Komiseri Maksim Litvinov'un davetlisi olarak üç kere Rusya'ya gitti. 1926'da Odessa'da, 1930'da ve 1937'de Moskova'da Sovyet ileri gelenleriyle görüşmeler yaptı.1937 yılında Milletler Cemiyeti Başkanlığı (bugünkü unvanla Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği) yaptı. 1939'da Londra Büyükelçiliğine atandı ve üç buçuk yıl İngiltere'de kaldı. 1943'te emekli oldu. Savaşın sonlarında İstanbul basınında (Özellikle Tan Gazetesinde) yazılar yazdı. Demokrat Parti'nin kuruluş mücadelesini destekledi. (kızı Fatin Rüştü Zorlu ile evlenmiştir) 1952-1959 yıllarında İş Bankası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı.
Tevfik Rüştü Aras'ın Dışişleri Bakanlığı sırasında verdiği söylevleri Numan Menemencioğlu tarafından derlenerek "Lozan'ın İzlerinde On Yıl" (1937) ismi altında kitap haline getirilmiştir. Günlük basında çıkan yazılarının güncel olmayanlarını "Görüşlerim" (1945 ve 1963) adlı iki cilt kitapta toplayan Tevfik Rüştü Aras, 1972 yılında İstanbul'da öldü. Rumelihisarı'nda toprağa verildi.
Cumhuriyetin ilk yıllarında uzun bir dönem Dışişleri Bakanlığı yapmış Tevfik Rüştü Aras şunları söyler:
Kürtler…, kültürel düzeyleri o kadar düşük, zihniyetleri o kadar geridir ki, Türk ulusal yapısı içinde barınamazlar… Ekonomik yönden uygun olmadıkları için, daha ileri ve kültürlü olan Türklerle giriştikleri yaşam mücadelesini kaybedecekler… Çoğu İran ve Irak’a göçebilir, kalanlar ise, yaşam mücadelesinde zayıfların yok olması sürecine tabi olacaklardır.
www.kimkimdir.gen.tr
|
Türkiye'nin Birleşik Krallık büyükelçileri |
|
|
|
|
|
4. Hükümet - 3. İnönü Hükümeti (3 Mart 1925 - 1 Kasım 1927) |
|
| Başvekil |
|
|
| Adliye Vekili |
|
|
| Müdafa-i Milliye Vekili |
|
|
| Dahiliye (İçişleri) Vekili |
|
|
| Hariciye (Dışişleri) Vekili |
Tevfik Rüştü Aras
|
|
| Ziraat Vekili |
|
|
| Ticaret Vekili |
|
|
| Maliye Vekili |
|
|
| Maarif Vekili |
|
|
| Nafia (Bayındırlık) Vekili |
|
|
| Mübadele, İmar ve İskan Vekili |
|
|
| Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili |
|
|
| Bahriye (Denizcilik) Vekili |
|
|
|
5. Hükümet - 4. İnönü Hükümeti (1 Kasım 1927 - 27 Eylül 1930) |
|
| Başvekil |
|
|
| Adliye Vekili |
|
|
| Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) ve Bahriye (Denizcilik) Vekili |
|
|
| Dahiliye (İçişleri) Vekili |
|
|
| Hariciye (Dışişleri) Vekili |
Tevfik Rüştü Aras
|
|
| Ziraat ve Ticaret Vekili |
|
|
| İktisat Vekili |
|
|
| Maliye Vekili |
|
|
| Maarif Vekili |
|
|
| Nafia (Bayındırlık) Vekili |
|
|
| Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili |
|
|
|
6. Hükümet - 5. İnönü Hükümeti (27 Eylül 1930 - 4 Mayıs 1931) |
|
| Başvekil |
|
|
| Adliye Vekili |
|
|
| Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili |
|
|
| Dahiliye (İçişleri) Vekili |
|
|
| Hariciye (Dışişleri) Vekili |
Tevfik Rüştü Aras
|
|
| İktisat Vekili |
|
|
| Maliye Vekili |
|
|
| Maarif Vekili |
|
|
| Nafia (Bayındırlık) Vekili |
|
|
| Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili |
|
|
|
7. Hükümet - 6. İnönü Hükümeti (4 Mayıs 1931 - 1 Mart 1935) |
|
| Başvekil |
|
|
| Adliye Vekili |
|
|
| Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili |
|
|
| Dahiliye (İçişleri) Vekili |
|
|
| Hariciye (Dışişleri) Vekili |
Tevfik Rüştü Aras
|
|
| İktisat Vekili |
|
|
| Maliye Vekili |
|
|
| Maarif Vekili |
|
|
| Nafia (Bayındırlık) Vekili |
|
|
| Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili |
|
|
|
8. Hükümet - 7. İnönü Hükümeti (1 Mart 1935 - 25 Ekim 1937) |
|
| Başvekil |
|
|
| Adliye Vekili |
|
|
| Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili |
|
|
| Dahiliye (İçişleri) Vekili |
|
|
| Hariciye (Dışişleri) Vekili |
Tevfik Rüştü Aras
|
|
| İktisat Vekili |
|
|
| Maliye Vekili |
|
|
| Maarif Vekili |
|
|
| Nafia (Bayındırlık) Vekili |
|
|
| Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili |
|
|
| Ziraat Vekili |
|
|
| Gümrük ve İnhisarlar Vekili |
|
|
|
9. Hükümet - 1. Bayar Hükümeti (25 Ekim 1937 - 11 Kasım 1938) |
|
| Başvekil |
|
|
| Adliye Vekili |
|
|
| Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili |
|
|
| Dahiliye (İçişleri) Vekili |
|
|
| Hariciye (Dışişleri) Vekili |
Tevfik Rüştü Aras
|
|
| İktisat Vekili |
|
|
| Maliye Vekili |
|
|
| Maarif Vekili |
|
|
| Nafia (Bayındırlık) Vekili |
|
|
| Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sosyal Yardım) Vekili |
|
|
| Ziraat Vekili |
|
|
| Gümrük ve İnhisarlar Vekili |
|
|
