Tevfik Rüştü Aras

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Dr. Tevfik Rüştü Aras
Türkiye Dışişleri Bakanı
Görev süresi
4 Mart 1925 – 11 Kasım 1938
Başbakan İsmet İnönü, Celal Bayar
Yerine geldiği Şükrü Kaya
Yerine gelen Şükrü Saraçoğlu
Türkiye Büyük Millet Meclisi
1., 2., 3., 4. ve 5. dönem milletvekili
Seçim Bölgesi 1920 – Muğla
1923 – İzmir
1927 – İzmir
1931 – İzmir
1935 – İzmir
Kişi bilgileri
Doğum 1883
Çanakkale, Osmanlı Devleti
Ölüm 5 Ocak 1972 (89 yaşında)
İstanbul, Türkiye
Partisi Cumhuriyet Halk Partisi

Dr. Tevfik Rüştü Aras (1883, Çanakkale - 5 Ocak 1972, İstanbul), 1920-1938 yılları arasında 5 dönem milletvekilliği, 1925-1939 yılları arasında Türkiye Dışişleri Bakanlığı yapmış, öncesinde İttihat ve Terakki'nin önemli isimlerinden biri olmuş, sonrasında da gazete yazıları yazarak hayatını sürdürmüş siyaset adamıdır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

1883 yılında Çanakkale'de doğdu. Beyrut Tıbbiyesi'ni bitirdi ve doktor olarak İzmir, Selanik ve İstanbul'da çeşitli görevlerde bulundu. İttihat ve Terakki'ye girdi. Bir kaynağa göre partinin genel sekreterliğini yaptı. Selanik'te Mustafa Kemal ile yakın arkadaş oldu. 1918'de Meclisi Ali-i Sıhhi (Yüksek Sağlık Kurulu) üyesiydi. Bu arada İzmir'in öndegelen ailelerinden Evliyazade ailesinin reisi Evliyazade Hacı Mehmet Efendi'nin kızı ve dönemin kadın gazete yazarlarından Evliyazade Makbule Hanım ile evlendi.

1920 yılında Ankara'da TBMM 1. Dönem'e Muğla'dan (müstakil Menteşe livası) milletvekili seçildi. İlk dönemde Kastamonu İstiklal Mahkemesi üyeliğine getirildi. 1920 sonbaharında, Türkiye Komünist Fırkası'nın kurucuları arasına girdi. TBMM Hükümeti'nin Rusya Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne ilk büyükelçi olarak gönderildiği Ali Fuat Cebesoy delegasyonu ile Moskova'ya gitti. TBMM 2. Dönem, 3. Dönem, 4. Dönem ve 5. Dönem'de (1923'ten 1939'a kadar) İzmir milletvekilliğinde bulundu.

4 Mart 1925'te 4. Hükümet - 3. İnönü Hükümeti'nde Hariciye Vekili oldu. Atatürk'ün ölümüne kadar kurulan bütün kabinelerde bu görevi sürdürdü. Atatürk'ün komşu ülkelerle iyi ilişkiler ve hegemonyacılığa karşı çıkmaya dayalı dış politikasının kilit ismi ve sözcüsü oldu. Sovyet Dışişleri Komiseri Maksim Litvinov'un davetlisi olarak üç kere Rusya'ya gitti. 1926'da Odessa'da, 1930'da ve 1937'de Moskova'da Sovyet ileri gelenleriyle görüşmeler yaptı.1937 yılında Milletler Cemiyeti Başkanlığı (bugünkü unvanla Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği) yaptı. 1939'da Londra Büyükelçiliğine atandı ve üç buçuk yıl İngiltere'de kaldı. 1943'te emekli oldu. Savaşın sonlarında İstanbul basınında (Özellikle Tan Gazetesinde) yazılar yazdı. Demokrat Parti'nin kuruluş mücadelesini destekledi. (kızı Fatin Rüştü Zorlu ile evlenmiştir) 1952-1959 yıllarında İş Bankası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı.

Tevfik Rüştü Aras'ın Dışişleri Bakanlığı sırasında verdiği söylevleri Numan Menemencioğlu tarafından derlenerek "Lozan'ın İzlerinde On Yıl" (1937) ismi altında kitap haline getirilmiştir. Günlük basında çıkan yazılarının güncel olmayanlarını "Görüşlerim" (1945 ve 1963) adlı iki cilt kitapta toplayan Tevfik Rüştü Aras, 1972 yılında İstanbul'da öldü. Rumelihisarı'nda toprağa verildi.

Kaynak[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi görevi
Önce gelen:
Şükrü Kaya
Türkiye Dışişleri Bakanı
4 Mart 1925 - 11 Kasım 1938
Sonra gelen:
Şükrü Saraçoğlu