Kürtçe

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Kürtçe
Kurdí, كوردی, Kurdî, Кöрди
bölge	Kürdistan, Avrupa, Avustralya ve Amerika'daki Kürt Diasporası tarafından
Konuşan sayısı	29.960.872  (tarih gerekli)
Dil aileleri	Hint-Avrupa dil ailesi Hint–İran dilleri İran dilleri Batı İran Kuzey-Batı İran Kürtçe Kürtçe
Yazı sistemi	Latin, Arap, Fars, Kiril
Resmi durumu
Resmi dil	Irak, ( Kürdistan Bölgesel Yönetimi), İran (Kürdistan Eyaleti), Ermenistan (bölgesel)
Onaylanmış azınlık dili	Irak Türkiye İran Suriye Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Lübnan
Dil kodları
ISO 639-2	Kur
ISO 639-3	–

Kürtçe (Kürtçe: Kurdî, کوردی) veya Kürt dilleri, Hint-Avrupa dil ailesine bağlı Hint-İran dillerinin Kuzeybatı İran koluna girer, ve Türkiye'nin doğu ve güneydoğusu, Suriye'nin kuzeyi, Irak'ın kuzeyi ve kuzeydoğusu ile İran'ın batısında yaşayan Kürtler tarafından konuşulmaktadır. Orta Doğu'nun Arapça, Türkçe ve Farsçadan sonra en çok konuşulan dördüncü dilidir. Başlı başına tek bir dil değil, Türki diller örneğinde olduğu gibi bir çok farklı lehçeden oluşan bir dil grubudur. Türkiye'de Kürtçe ile kastedilen büyük oranda bu dil grubunun ülkede en çok konuşulan kolu olan Kurmancidir.

Coğrafi dağılımı

Kürtçe; yukarıda belirtilenler haricinde Ermenistan, Gürcistan, Türkmenistan, Lübnan, Afganistan, Rusya gibi ülkelerde az sayıda konuşanı bulunmaktadır.

Lehçeler

İrani Diller Haritası

Kürtçenin "lehçeleri" dilbilimciler arasında tartışmalı bir konudur. Mesela Philip Kreyenbroek (1992) Kurmanci ve Sorani'yi "lehçe" olarak tanımlamayı reddetmiştir, zira bu ikisi bazı hususlarda birbirlerinden Almanca ile İngilizce kadar farklıdır. Kürtler de genellikle konuştukları dile "Kürtçe" demez, daha çok Kurmanci, Sorani dillerinde konuştuklarını söylerler. Soranice, adını yoğun olarak konuşulduğu "Soran" bölgesinden almıştır.

Kurmanci (Kuzey Kürtçe)

Ana madde: Kurmanci

Kurmanci en yaygın Kürt lehçesidir. 8-10 milyon kişi tarafından Türkiye, Suriye, Irak, İran ve Ermenistan'da konuşulmaktadır. 1930'lu yıllardan itibaren Kurmanci Kürt-Latin alfabesi ile yazılmakta ve şu anda dil genişletme sürecini yaşamaktadır.

Cizredeki Botani şivesini standard lehçe yapma yönünde çabalar vardır. Bu şive Kamuran Bedirxan tarafından 1920'lerde Kürt grameri üzerine yazılan kitap için temel olarak alınmıştır. Arapça kökenli sözcükler obür şivelerin ve lehçelerin öz Kürtçe karşılıklarıyla değiştirilmeye de gayret ediliyor.

Kurmancinin şiveleri: Sancari, Cudikani, Urfi, Botani, Beyazidi, Hakkari, Koceri, Cezire, Akra, Dohuk, Amadiye, Zaho, Surçi, Koçani, Erzurumi, Bircandi, Elburzi, Herki, Şikaki.

Sorani (Orta Kürtçe)

Ana madde: Soranice

Soraninin yazımı için çoğunlukla Arap-Fars alfabesi kulanılır, son zamanlarda Kürtçe Latin alfabesine geçme teşebbüsleri de olmuştur. Bu lehçede yazılı kaynak nispeten çoktur.

Soraninin dağılımı Süleymaniye'ye kadar uzanan Kürt Baban hanedanlığınla bağlıdır. Bu şehirin ticari gücü Soraninin yaygınlaşmasını sağlamıştır, böylece Kelhuri ve Havrami konuşanların sayısı azalmıştır.

Bugün Sorani, Kurmanci için saf sözcük türetme kökeni olarak görülüyor.

Şiveler: Erbili, Pişdari, Kerküki, Hanakini, Kuşnavi, Mukri, Süleymani, Bingirdi, Garrusi, Ardalani, Sanandaji, Varmava, Garmiyani, Cafi, Yahudi Kürtçesi.

Kelhuri (Guney Kürtçe)

Ana madde: Kelhuri

Kurmanci ve Sorani ile birlikte Kelhuri jenetik kürt dil grubunu oluşturuyor. Kelhuri İran'ın batısında konuşulur. Kelhuriyi konuşanlar genelde Şia Kürtlerdir.

Şiveler: Kirmaşani, Feyli,Leki

Alfabeler

Kürtçe Latin, Kiril ve Arap alfabeleriyle yazılır:

Arap harflerinden oluşan Kürtçe alfabesi

Kürtçe'nin günümüze kadar gelen bir çok eseri Arap harfleri temelli alfabeyle yazılmıştır. Klasik Kürt Edebiyatı şiirleri, divan, mevlid ve diğer bir çok eserleri bu alfabeyle yazılmştır. Bu alfabe Arap alfabesine Farsça'daki پ (p), چ (ç), ژ (j), گ (g) harfleriyle Kürtçe'ye has ڤ (v) harfinin eklenmesinden oluşur. Günümüzde Soranî lehçesi için kullanılan alfabede bu harflerin dışında ڕ (rr), ڵ (ll), ە (e), ێ (ê), ۆ (o) harfleri de eklenmiştir. Arapça'daki ث (se), ذ (zel), ص (sad), ض (dad), ط (tı), ظ (zı) harfleri ise Soranî alfabesinde bulunmaz.

Latin-Kürtçe Alfabesi

Latin harflerini temel alan Kürtçe alfabe 31 harften oluşur.

• A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z
• a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z

Bu alfabece karşılanan 31 sesten 8'i ünlü, 23'ü de ünsüzdür. Ünlüler a, e, ê, i, î, o, u, û'dir.

Karşılaştırma

Kurmanci-Latin		Kiril		Sorani Arap-Fars-Alfabesi		UFA
A a		A a		ئا ـا ا		[aː]
B b		Б б		ب ـبـ ـب بـ		[b]
C c		Щ щ		ج ـج ـجـ جـ		[ʤ]
Ç ç		Ч ч		چ ـچ ـچـ چـ		[ʧ]
D d		Д д		د ــد		[d]
E e		Ә ә		ە ـه ئە		[ɛː]
Ê ê		E e		ێ ـێ ـێـ ێـ ئێـ		[e]
F f		Ф ф		ف ـف ـفـ فـ		[f]
G g		Г г		گ ـگ ـگـ گــ		[g]
H h		h h		هـ ـهـ		[h]
I i		Ъ ъ		Yok		[ɯ]
Î î		И и		ى ئى ـيـ يـ		[iː]
J j		Ж ж		ژ ـژ		[ʒ]
K k		К к		ک ـک ـکـ کــ		[k]
L l		Л л		ل ـل ـلـ لــ		[l]
Yok		Yok		ڵ ـڵ ـڵـ ڵــ		[lˁ]
M m		M м		م ـم ـمـ مــ		[m]
N n		H н		ن ـن ـنـ نــ		[n]
O o		O o		ۆ ـۆ ئۆ		[o]
P p		П п		پ ـپ ـپـ پــ		[p]
Q q		Q q		ق ـق ـقـ قــ		[q]
R r		P p		ر ـر		[r]
Yok		Yok		ڕ ـڕ		[ʀ]
S s		C c		س ـس ـسـ ســ		[s]
Ş ş		Ш ш		ش ـش ـشـ شــ		[ʃ]
T t		T т		ت ـت ـتـ تــ		[t]
U u		Ö ö		و ـو ئو		[œ]
Û û		Y y		وو ـوو		[uː]
V v		B в		ڤ ـڤ ـڤـ ڤـ		[v]
W w		W w		و ـو		[w]
X x		X x		خ ـخ ـخـ خـ		[x]
Yok		Yok		غ ـغ ـغـ غــ		[ɣ]
Y y		Й й		ى ئى ـيـ يـ		[j]
Z z		З з		ز ـز		[z]

Fonetik

Kürtçenin seslendirmesi yazılımla çoğu zaman aynı olan 31 harfinden, sekiz tane ünlü vardır (a e ê i î o u û) ve 23 ünsüz (b c ç d f g h j k l m n p q r s ş t v w x y z).

Küçük harfler: a b c ç d e ê f g h i î j k l m n o p q r s ş t u û v w x y z
Büyük harfler: A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z    Bunun yanında "xw" ve "rr" digrafı da vardır.

Alfabedeki 31 harfle yazılan seslerin dışında ç, k, p, t seslerinin sert ve yumuşak olmak üzere iki farklı telaffuzu vardır. Latin-Kürtçe Alfabesini hazırlayan Celadet Ali Bedirhan da bu sesler arasındaki nüanslardan bahseder. Bunlar için alfabeye harf eklemek gerekmediği görüşündedir, fakat mesela x harfinin varyantı olan (Arapça'daki gayn غ harfi gibi telaffuz edilen) ses için Ẍẍ işaretini isteyenlerin kullanması için önerir (Bu tek başına bir harf olmayıp bir ses farkını göstermek için kullanılan bir işarettir). Soranî lehçesini yazmak için kullanılan Arap alfabesi temelli Kürtçe alfabede "rr" (ڕ) sesiyle birlikte "ll" (ڵ) sesi için de birer harf vardır.

Ünsüzler

	Bilabial	Labiodental	Alveolar	Postalveolar	Palatal	Velar	Uvular	Glottal
Stops	p b		t d			k g	q
Frikative		f v	s z	ʃ ʒ	ç			h
Affrikate				ʧ ʤ
Nasale	m		n			ŋ
Laterale			l ɫ
Flaps			ɾ
Vibrant			r
Approximante	ʋ				j

Ünlüler

	ön		orta		arka
	kısa	uzun	kısa	uzun	kısa	uzun
kapalı	ı	iː	ʉ		u	uː
orta	e	eː	ə		o
açık			a

Dilbilgisi

Hint-Avrupa Dil Ailesinin İrani grubunda Kürtçe, Farsça ve Paştu gibi diller bulunur. Bu diller tahmin olarak aynı kökten doğmuştur ve zamanla ayrı gramer kurallarına sahip birer dil olmuşlardır. Örneğin Kürtçede bulununan "erillik-dişillik" tüm Iranî dillerde yoktur. Sadece Kurmancide, Zazacada, Lorice, Goranicede eril/dişi mevcutdur. Kürtçede, Kurmanci, ve Zazaki, 3 cins (casus) vardır: eril (masculin), dişi (feminin), cinsiz (neutre). Örnek olarak "ap (Amca)" ve "met (hala)" kelimelerini ele alalım. Bu isimler akraba ismi olduğu için ve isimleri alan kişilerin de cinsiyeti belli olduğu için, cinsiyet belirten ek, rahat ve kolay bir şekilde gelir. Dişillik (feminin) eki "a"dır, erillik (masculin) eki de "ê"dir.

• Apê min(mam'ı'min) - Benim amcam
  
• Meta min - Benim halam

Akraba isimlerinin dışında, varlık ve kavram isimlerine de gelen ekler bu kurala uyar. Varlık ve kavramlar, Kürtlerin yaşayışına, edindikleri deneyimlere bağlantılı olarak varlıklara bakış açısına göre şekillenir. Buna bağlı olarak bazı varlık ve kavramlar, birtakım özelliklerine göre eril yani erkek olur, bazıları da dişil yani kadın olur. 2 örnek verelim. Poz (burun) ve mal (ev) isimlerini ele alırsak, burun Kürtçe'de erildir yani erkektir, buna bağlı olarak gelen ek "ê" olur. Ev kelimesi de dişildir yani kadındır, buna bağlı olarak gelen ek "a" olur.

• Pozê min - Benim burnum
  
• Mala min - Benim evim

Bir kişi Kürtçede “arkadaşım” dediği zaman; dişil veya eril olduğu hemen belli olur. Arkadaş kelimesi "heval"dır.

Hevalê min (benim erkek arkadaşım)
Hevala min (benim bayan arkadaşım)

Kürt dilinin bazı kelimelerde mantığı

1) "kerguhveya" kırvuşk(tavşan) : "ker", Kürtçede "eşek" demektir. "guh" ise "kulak" anlamına gelir. Burada kelime oluşurken verilen anlam, kulağın eşeğe benzediğine göredir. Tavşanın kulakları eşeğin gibi sivrice ve uzun. Tavşanın kulağının eşeğe benzediği olma özelliğine bakılır ve isim ona göre şekillenir. Bu kelime Farsçada "xerguş" olarak geçer, "xer" Farsçada "eşek" ve "guş" "kulak" anlamındadır. Bu sözcük tâ bin yıllar önce Kürtlerin Farslardan kopmadığı zamanda oluşmuş olmalı, Farsçada da aynı sisteme sahipse ve Kürtçede tipik Kürt laflarınla telaffuz ediliyorsa.

2) "xalxalok" (uğur böceği) : "xal", Kürtçede "nokta" demektir. "ok" ise "cik" gibi bir ektir. Bu ekler, geldikleri kelimelere "sevecenlik ve küçültme" anlamı yüklerler.Uğur böceğinin sırtında noktalar vardır. Yani birden fazla nokta vardır.Bu kelimede de, gördüğümüz gibi, "xal" kelimesi iki defa tekrar edilmiştir. Sona gelen "ok" eki de, kelimeye sevecenlik ve küçültme katmıştır. Farsçada buna "xanwade" söylenir, Farsçada da "xal" nokta anlamındadır. İnglizcede "uğur böceği" için "lady bug" adı kullanılınr, bu laf olarak "hanım böcek" demekdir.

Gramer

Kişi zamirleri

İrani dillerde kişi zamirlerinin bazı zamanlarda sözcük olarak birbirine benzemelerine rağmen gramer yardımınla ne kastedildiği anlaşılır.

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri	Farsça	Zazaca	Talişçe*
Casus rectus
ben	ez	min	min	man	ez	ez
sen	tu	to	tu	to	tı.to	te
o	ew	ew	ewe	u	yo, ya	av
biz	em	ême	îme	mā	ma	ama
siz	hûn	êwe	îwe	şoma	şıma	şema
onlar	ewana	ewane	yi , yin	îşān / înhā	ê	avon
Casus obliquus
benim, bana, beni	min	min	min	man	mı(n)	me(n)
senin, sana, seni	te	to	tu	to	to	te
onun, ona, onu (eril)	wî	ew	ewe	u	ey yi	ay
onun, ona, onu (dişil)	wê	ew	ewe	u	ey yayı	ay
bizim, bize, bizi	me	ême	îme	mā	ma	ama
sizin, size, sizi	we	êwe	îwe	şoma	şıma	şema
onların, onlara, onları	wan	ewan	ewan	îşān / înhā	Yın	avon

• Talişçe Azerbaycan'da konuşulan bir İran dilidir.

Açık zamirler

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri	Farsça	Zazaca
Nominativ
bu, bunlar	ev, evana	em, emane	ey	in, işān / inhā	no, na, ni
Obliquus
buna, bunu (eril)	(e)vî	em	ey	in	ney
buna, bunu (dişil)	(e)vê	em	ey	in	nae
bunlara, bunları	(e)van	emane	ey	işān / inhā	nayno

İzafe

Çoğu irani dillerdeki gibi kürtçede sahiplik şekli bi izafe ek sistemi yardımınla kuruluyur. Örnek:

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri
Ev	Mal	Mal	Mal
Benim evim	Mala min	Malî min	Malinî mi

Izafe şekilleri:

Kurmanci tekil (eril/dişil)	Sorani tekil	Kelhuri tekil	Kurmanci çoğul	Sorani çoğul	Kelhuri çoğul
ê/a	î	inî	ên	an	(i)yl

Casus rectusdaki izafe şekilleri:

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri
Oğlun	Kurrê te	Kurrî to	Kurrinî ti
Halkınız	Gelê we	Gelî ewe	Gelinî ewe
Kardeşlerim	Birayên min	Birayl min	Birayan mi

Casus obliquusdaki şekiller:

Kurmanci tekil (eril/dişil)	Sorani tekil	Kelhuri tekil	Kurmanci çoğul	Sorani çoğul	Kelhuri çoğul
î/ê	e	e	an	ekan	ekan

Örnekler:

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri
Annenin evi	Mala dayikêcate	Malî dayike	Malî dayike
Kadının elbisesi	Kirasê=atlet(kınc veya cil=elbise) jinê	Kirasî jine	Kirasî jine
Kürtlerin memleketi	Welatê Kurdan	Welatî Kurdekan	Welatî Kurdekan

Zamanlar

Kürtçede 14 değişik zaman vardır. Burda aşşağıda lafı geçecek olan erjativeye dikkat edilmesi gerekmektedir.

Basit zamanlar

Türkçe	Kurmanci	İngilizce	İngilizce tanımı
Giderim	Ez diçim	I go	Present simple tense
Yerim	Ez dixwim	I eat
Gittim	Ez çûm	I went	Past simple tense
Yedim	Min xwar	I ate
Gideceğim	Ez dêbiçim	I shall go	Future simple tense
Yemeliyim	Ez dê bixwim	I eat

Not: "Ez dê" kelime grubu, günlük kullanımda "Ez'ê" şeklinde kısaltılır.

Devam eden zamanlar

Türkçe	Kurmanci	İngilizce	İngilizce tanımı
Gitmekteyim	Ezê diçim	I am going	Present continuous tense
Yemekteyim	Ezê dixwim	I am eating
Gitmekteydim	Ez diçûm	I was going	Past continuous tense
Yemekteydım	Min dixwar	I was eating
Gitmekte olacağım	Ezê dêçim	I shall be going	Future continuous tense
Yemekte olacağım	Ezê dêxwim	I shall be eating
Gitmekte olacaktım	Ezê dêbiçim	I should be going	Future continuous in the past
Yemekte olacaktım	Ezê dêbixwim	I shall be eating

Geçmiş zamanlar

Türkçe	Kurmanci	İngilizce	İngilizce tanımı
Gittim (Biraz evvel)	Ezê çuoym	I have gone	Present perfect tense
Yedim (Biraz evvel)	Ezê xwarim	I have eaten
Gitmiştim	Ez çuoym	I had gone	Past perfect tense
Yemiştim	Ezê xwari bum	I have gone
Gitmekte olacağım	Ez dê çuoy bum	I shall be going	Future perfect tense
Yemekte olacağım	Ezê dê xwari bum	I have gone
Gitmekte olacaktım	Ez dê bi çim	I should be going	Future perfect in the past
Yemekte olacaktım	Ezê dê bı xwim	I have gone
	Ez çuo buom		Pluperfect tense
	Ez xwari buom
	Ez çuoy		Past Pluperfect tense
	Ez xwari

Geçmiş zamanında öncesi

Türkçe	Kurmanci	İngilizce	İngilizce tanımı
	Ezê xwariym		Present imperfect tense
	Ezê çuom
	Ezê çuoy		Past imperfect tense
	Ezê xwariy

Şimdiki zaman

Şimdiki zaman kürtçede "di / de" öneğinle (Türkçedeki "iyor" gibi) ve sonunda "im / em" soneğinle kuruluyor. Güney kürtçede ağız dilinde bu önek kaybolmuşdur, bu merkez ve kuzey kürtçenin bazi şivelerinde de mevcutdur.

"Gitmek" örneği, burda fiil kökü -ç- dir:

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri
Gidiyorum	Ez diçim	Min deçem	Min (di)çim
Gidiyorsun	Tu diçî	Tu deçî	Ti (di)çîd
Gidiyor	Ew diçe	Ew deçe	Ew (di)çûd
Gidiyoruz	Em diçin	Eme deçin	Eme (di)çîm
Gidiyorsunuz	Hûn diçin	Êwe diçin	Êwe (di)çin
Gidiyorlar	Ewan diçin	Ewan deçin	Ewan (di)çin

Birinci tekil şahısda örnekler. Fiil kökleri çizgilidir:

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri
Yapıyor	Ew dike	Ew deke	Ew (di)kûd
Yiyor	Ew dixwe	Ew dexwe	Ew (di)xwûd
Alıyor	Ew digire	Ew degire	Ew (di)girûd
Geliyor	Ew tê	Ew tê	Ewe tê
Yaşıyor	Ew dijî	Ew dejî	Ew (di)jî
Ağliyor	Ew digrî	Ew degrî	Ew (di)grî

"Gelmek" fiilinin yapısı bir istisnadır, aslında "di-ê"dir, ama bu kelime konuşurken zorluk getirdiği için "tê"ye dönüşmüştür. Aynı durum "bê" fiilinde de vardır, bu kuraldışı fiil ise "biêe"den gelir.

Buyrum zamanı

Kürtçede buyrum zamanı yalnızca "bi-" örneğinde bulunur. En başta bi- öneki gelir, sonra fiil kökü ve bir "e" soneki gelir.

Türkçe	Kurmanci	Sorani	Kelhuri
Yap!	Bike!	Bike!	Bike!
Ye!	Bixwe!	Bixo!	Bixwe!
Al!	Bigire!	Bigre!	Bigre!
Git!	Biçe!	Biro!	Biçe!
Gel!	Bê!	Bê!	Bê!
Yaşa!	Bijî!	Bijî!	Bijî!
Ağla!	Bigrî!	Bigrî!	Bigrî!

Burda "herin" ("gitmek", başka zamanlarda kulanıliyor) ve "werin" ("gelmek") istisnalardır.

• Here! - Git!
• Were! - Gel!

Ergatif

Kuzey Kürtçe ergatif (eş işlevsel) sistemine sayip olan az sayıda dilden biridir. Bu da şu anlamına gelir: Geçmiş zamanda bir fiile "bir şey" lafı koyulabiliyorsa, o fiildeki zamirler ters olur. Örnek:

Türkçe	Kürtçe
Ben seni gördüm	MinCasus obliquus tuCasus rectus dîtî
Ben açtım	MinCasus obliquus vekir

Ama:

Türkçe	Kürtçe
Ben gittim	EzCasus rectus çûm

• "Görmek" fiilinde zamirler ters haline dönüştü, yani "ben" anlamı için "bana, beni" denilmeli, "seni" anlamı için ise "sen".
  
• "Açmak" fiilinde de aynı durum söz konusudur. Yani geçişlidir, nesne alabilir.
• "Gitmek" fiilinde ise her şey normal kuruldu. Çünkü "bir şey gidemiyorsun", ama "bir şeyi görebiliyor" veya "bir şeyi açabiliyor"sun.

Kelime Dağarcığı

• Kürtçede hayvanın yaşına göre farklı adlar verilebilir:

Erkek kuzuların isimleri Kürtçe'de 4 yaşına kadar 4 kez değişiyor. Birinci yıl "berx", ikinci yıl "kavir", üçüncü yıl "hogeç", dördüncü yıl "maz ve beran " olur. Koç ismi "Maz" ve "Mazman" şeklinde değişir. Hatta Kürtçede süpürgenin yirminin üzerinde adı vardır. Bazi örnekler; gêzik, gêzî, havlêk, kinoşe, melkes, sivnik, sizik.

• Bazı dillerde "sürü" (çoğul anlamda) herhangi bir ismin önünde kullanılabilirken Kürtçe her cümleye değişik kelimeler kullanılıyor.

“Bir sürü kuş uçtu, bir sürü koyun otluyor, bir sürü kurt gördüm, bir sürü at geçti, bir sürü adam geçti.” Kürtçe'de bunların hepsi farklı ifade edilir: “Refê teyran, keriye pez, garrana dewar, exiriyê hespan, peranî yan jî zurbê guran, qeflê meriyan."

'Min kerî merî dît' veya 'Min naxire merî dît” denilmez.

• Kürtçe'de bir şeye küçüklük anlamı yüklenmek istendiği zaman kelimelerin sonuna –ik eki getirilir.

Örnekler: Şiv “Sopa”, Şivik “Küçük sopa” demek. Law “Oğul”, Lawik “Küçük oğlan” demek. Bu kelime Türkçeye hakaret unsuru olarak geçmiştir.

• Kürtçede bir şeye “dahalık” anlamı yüklenmek istendiği zaman kelimelerin sonuna –tir eki getirilir. Örnek: Mezin “Büyük”, Mezintir “Daha büyük” demek.

Hint-Avrupa dil ailesinin sayıları

Hint-Avrupa ailesindeki bütün sayılar aynı kökenden gelmektedir. Kürtçe ve Farsça'nın aynı dil grubunda yer almalarından dolayı sayıları benzerlik göstermektedir. Aynı kökten gelen Kürtçe ile Farsça arasındaki benzerlik ve farklılıklar ise Latinceden türeyen Fransızca, İtalyanca ve İspanyolca arasındaki ayrılıklarla karşılaştırılabilir. Bir kısım sözcükler aynı eski İranca kökenden gelip, zamanla değişik bir evrim sonucu bugün iki dilde tamamen farklı telaffuz edilmektedir.

Türkçe	Kürtçe	Zazaca	Pehlevice	Farsça	Sanskritçe	Yunanca	İtalyanca	İspanyolca	Almanca	Fransızca	İngilizce
bir (1)	yek	yew	êw	yek	eka	ena	uno	uno	eins	un	one
iki (2)	du/dwudu	dı	du	do	dva	tio	due	dos	zwei	deux	two
üç (3)	sê/sisê	hirı	si	se	tri	tria	tre	tres	drei	trois	three
dört (4)	çar/çhar	çeher	çahar	çehâr	catur	tesera	quattro	cuatro	vier	quatre	four
beş (5)	pênç/bênç	ponc	penc	penc	panca	pende	cinque	cinco	fünf	cinq	five
altı (6)	şeş	şeş	şaş	şeş	sas	eksi	sei	seis	sechs	six	six
yedi (7)	heft	hewt	haft	heft	sapta	epta	sette	siete	sieben	sept	seven
sekiz (8)	heşt	heyşt	haşt	heşt	asta	oxto	otto	ocho	acht	huit	eight
dokuz (9)	neh	new	noh	noh	neva	ennia	nove	nuevo	neun	neuf	nine
on (10)	deh	des	dah	deh	daça	dheka	dieci	diez	zehn	dix	ten

Edebiyat

Ana madde: Kürt edebiyatı

Kürt edebiyatı, halk edebiyatı ve yazılı edebiyat olarak ikiye ayrılır. Sözlü edebiyat, yani halk edebiyatı, yaklaşık bin yıl öncesine kadar dayanan yazılı edebiyata göre çok daha eskidir. Hemadani Baba Tahir (935-1010), Kürt edebiyatının ilk yazılı örneğini, bin yıl önce İran'da Arap alfabesiyle yazmıştır.

Kürtçe'nin edebi ürünlere sahip önemli bir lehçesi Kurmanci'dir. Kurmanci lehçesinin 15. yüzyılda yazılmış olan bazı edebi eserler günümüze kadar ulaşmıştır. Bu lehçeyle yazan Kürt şairleri arasında ilk akla gelenler Elîyê Herîrî (1425-1495), Feqîyê Teyran (1590-1660), Melayê Cizîrî (1570-1640) ve Ahmed-i Hani (1650-1707)'tir. Ahmed-i Hani'in Mem û Zîn adlı ünlü eseri birçok kez yayımlandı. Türkçeye ilk kez 1930'da çevrilen Mem û Zîn, daha sonra M. Emin Bozarslan tarafından tekrar çevrilmiştir.

Bunlara Kürtçe şiir yazdığı belirtilen Abdussamed Babek (ölüm tarihi: 1019 veya 1020) ile Diyarbakırlı kadın şair Sırrı Hanım (1814-1877) eklenebilir. Kimi yazarlar Osmanlı edebiyatının ünlü isimlerinden Nef'i (1572-1655) ve Nabi (1642-1712)'nin de Kürtçe şiirlerinin bulunduğunu belirtmektedir.

Prof. Qenatê Kurdo'nun belirttiğine göre 1911'de Viyana'da yayınlanan Yezidilerin kutsal kitabı Kitab el Celve, Kürtçenin Güney lehçesiyledir. Ona göre bu kitap 11-12. yüzyıllarda, O. L. Vilçevski'ye göre ise 17. yüzyılda yazılmıştır.

Dış bağlantılar

• KAL: The Kurdish Academy of Language
• Online English to Kurdish to English Dictionary (Yazan: Erdal Ronahî)
• Online Kurdish-English Ferheng Dictionary