2017 Adalet Yürüyüşü

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(2017 Adalet yürüyüşü sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
2017 Adalet yürüyüşü
Kemal Kılıçdaroğlu - Adalet Yürüyüşü crop.jpg
Yürüyüşü başlatan Kılıçdaroğlu, elinde "adalet" dövizi ile yürürken, 24 Haziran 2017.
Tarih 15 Haziran 2017 (2017-06-15)–9 Temmuz 2017 (2017-07-09)
Yer Ankara, Bolu, Düzce, Sakarya, Kocaeli, İstanbul
Sebep Hükûmet baskısı, kitlesel tasfiyeler ve adli süreçlerdeki hukuksuzlar, CHP milletvekili Enis Berberoğlu'nun tutuklanması
Hedef Hukukun üstünlüğü, yargı reformu, özgür basın ve ifade özgürlüğü
Yöntem Ankara'dan İstanbul'a 450 kilometrelik yürüyüş ve ardından Maltepe'de düzenlenen miting
Son durum Sona erdi.
Öne çıkan kişiler
Kemal Kılıçdaroğlu
Sayı
Yaklaşık 20 bin[1]
Kayıplar
Yürüyüşe katılan 1 kişi kalp krizi geçirerek hayatını kaybetti.[2]

Adalet Yürüyüşü, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu öncülüğünde başlayan, çeşitli isimlerin ve grupların katılımıyla büyüyen, Ankara'dan İstanbul'a kadar "adalet" talebiyle gerçekleşen sivil yürüyüş olayıdır. Kılıçdaroğlu yürüyüş kararını, 14 Haziran 2017'de Millî İstihbarat Teşkilatı'na ait TIR'ların görüntülerini Cumhuriyet gazetesinin eski genel yayın yönetmeni Can Dündar'a verdiği suçlamasıyla yargılanan CHP İstanbul Milletvekili Enis Berberoğlu'nun yirmi beş yıl hapis cezası alması ve tutuklanmasına kararı verilmesi sonrasında aldı. Yürüyüşün nedenleri arasında 15-16 Temmuz 2016 tarihleri arasında Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde kendilerini Yurtta Sulh Konseyi olarak tanımlayan bir grup asker tarafından gerçekleştirilen darbe girişiminden sonra çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerin uzun süreli olması, bu yetkinin FETÖ ile mücadelenin önüne geçilip bütün muhalif kesimlerle mücadeleye dönüşmesi, milletvekillerin tutuklanması, üniversite hocalarının (barış bildirisine imza atanlar dahil) meslekten atılması da gösterildi. Yürüyüş, 15 Haziran 2017'de Ankara'da Güven Park'ta başladı ve 9 Temmuz 2017'de Maltepe'de sonlandı. 420 kilometrelik yolu 25 günde yürüyen Kılıçdaroğlu, yürüyüşün sonunda Maltepe'de bir miting de düzenledi.

Yürüyüş; cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, iktidar partisi Adalet ve Kalkınma Partisi ve muhalefet partisi Milliyetçi Hareket Partisi tarafından eleştirilirken bir diğer muhalefet partisi Halkların Demokratik Partisi, yürüyüşe destek verdi. Yürüyüş boyunca yürüyüş rotasına gübre dökülmesi, yürüyenlere taşlı saldırıda bulunulması gibi çeşitli olaylar yaşandı.

Adalet Yürüyüşü bittikten sonra yürüyüşle ilgili iki kitap yayımlandı. Ayrıca CHP tarafından "toplumun her kesiminden çok önemli çağrılar geldiği" söylenerek 26-30 Ağustos 2017 tarihleri arasında Çanakkale'de "Adalet Kurultayı" düzenlendi.

Öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

MİT TIR'ları[değiştir | kaynağı değiştir]

19 Ocak 2014'te Suriye'ye giden üç TIR, Hatay'da Adana TMK 10. madde ile yetkili savcılık talimatıyla Kırıkhan Savcılığı tarafından durduruldu ve TIR'lara refakat eden araç içerisindekiler ve TIR içerisinde yer alan bir kişi, Kırıkhan Başsavcısı ve Kırıkhan savcısına, Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) mensubu olduklarını ve araç içerisinde yer alan malzemelerin "devlet sırrı" niteliğinde olduğunu ifade etti. Dönemin Hatay valisi, personelin MİT personeli olduğu ve araçların MİT'e ait olduğu belirtilen talimat yazısıyla tır aranmadan jandarma tarafından yola devam etmesine izin verildi. Fakat TIR'ların önü daha sonra polislerce kesildi fakat daha sonra emniyet güçler geri çekilmesiyle TIR yoluna devam ederek Suriye'ye geçti.[3] Cumhuriyet gazetesi 29 Mayıs 2015 tarihinde "İşte Erdoğan'ın yok dediği silahlar" başlığıyla konu ile ilgili haber yayımladı.[4] Haberin içeriğinde MİT'e ait bir TIR'ın içinde Suriye'ye götürülen silahların görüntüleri ortaya çıktığı belirtildi. Ayrıca MİT'e ait TIR'larla Suriye'deki gruplara silah ve cihatçı sevk edildiği iddia edildi, kanıt olarak da savcılık dosyasından alındığını belirtilen görüntüler verildi. Aynı gün Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Telekomünikasyon İletişim Başkanlığı'ndan gönderilen yazı üzerine haber kaldırıldı.[5] Yasaklanan bu görüntülerde, ilaç kutularının altından çıkan havan topu mermileri ve diğer mühimmat yer aldı.[3]

Haber sonrası CHP İzmir Milletvekili ve Eski AİHM Yargıcı Rıza Türmen hükümetin istifa etmesi gerektiğini söyledi.[6] Halkların Demokratik Partisi (HDP) Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş, parlamentonun onayı olmadan böyle bir şeyin yapılmasının suç teşkil ettiğini söyledi.[7] Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli, MİT TIR'larının Adana'da durdurulmasını aylarca 'ihanet' olarak nitelendirdiğini hatırlattı.[8] Dönemin başbakanı Ahmet Davutoğlu, TIR'lar "Türkmenlere gidiyordu" dedi.[9] Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Avukatıma talimatı verdim, davayı anında açtım. Bu haberi özel haber olarak yapan kişi de öyle zannediyorum ki bunun bedelini ağır ödeyecek." dedi.[10] Erdoğan, TRT 1'deki Cumhurbaşkanı Özel Yayını programında MİT TIR'larına yönelik operasyon ve Cumhuriyet gazetesinin yayımladığı haberle ilgili soru üzerine Erdoğan, bunun Bayırbucak Türkmenleriyle alakalı bir konu olduğunu ve söz konusu haberin Türkiye'nin imajına gölge düşürmeye çalıştığını söyledi.[10] Cumhuriyet gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Can Dündar, Erdoğan'ın sözlerinden sonra 2 Haziran 2015'te "Tehdidi bırak, bu 20 soruya yanıt ver!" başlıklı bir yazı yazdı.[11] Erdoğan, 24 Kasım 2015'te verdiği demeçte MİT TIR'larının durdurulmasıyla ilgili "O ihaneti biliyorsunuz değil mi. İşte onlar, Türkmenlere insani yardım götüren TIR'lardı. Silah varsa ne olacak, yoksa ne olacak?" diye konuştu.[12] Açılan soruşturmada Can Dündar ile Cumhuriyet Gazetesi Ankara Temsilcisi Erdem Gül'ün tutuklanmasına karar verildi.[13]

Tasfiyeler[değiştir | kaynağı değiştir]

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

OHAL döneminde kamu kurumlarından ihraç edilenler

  MEB - 33 bin kişi
  Polis - 10 bin kişi
  Ordu - 7.6 bin kişi
  Üniversite - 5.2 bin kişi
  Hakim & savcı - 3.3 bin kişi

15-16 Temmuz 2016 tarihleri arasında Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde kendilerini Yurtta Sulh Konseyi olarak tanımlayan bir grup asker tarafından darbe girişiminde bulunuldu. Darbe girişiminden beş gün sonra Bakanlar Kurulu "darbe girişiminde bulunan terör örgütünün tüm unsurlarıyla ve süratle bertaraf edilebilmesi" gerekçe gösterek olağanüstü hâl (OHAL) ilan edilmesini hükûmete tavsiye etme kararı aldı ve bu tavsiye doğrultusunda Türkiye'de üç ay süreyle olağanüstü hâl ilan edildi.[14] Türkiye'nin her yanına yayılan operasyonlarda Temmuz 2017 tarihine kadar 169 binden fazla kişi hakkında, darbenin planlayıcısı olduğu iddia edilen ve hükûmet çevrelerince Fethullahçı Terör Örgütü (FETÖ) diye adlandırılan Gülen hareketiyle bağlantılı oldukları gerekçesiyle yasal işlem yapıldı.[15] Adalet Bakanı Bekir Bozdağ'ın 7 Temmuz 2017'de yaptığı açıklamaya göre, 168 bin 801 kişi hakkında adli işlem yapıldı, 50 bin 504 kişi tutuklandı.[16] Ayrıca 33 bin öğretmen, 12 binden fazla polis, 8 bini aşkın ordu mensubu ve 3 bin 396 hakim ve savcı olmak üzere 150 binden fazla kamu çalışanı açığa alındı ve 110 binden fazla kamu görevlisi meslekten ihraç edildi.[15] Bazı kamu görevlileri daha sonra görevlerine iade edildi. Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK)'na bağlı Genel-İş Sendikası'nın yaptığı bir araştırmaya göre, bir yılda 5 bin 295 akademisyen ihraç edildi.[15]

Gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

14 Haziran 2017'de MİT TIR'ları görüntülerini eski Cumhuriyet gazetesi genel yayın yönetmeni Can Dündar'a verdiği suçlamasıyla yargılanan CHP İstanbul Milletvekili Enis Berberoğlu'na yirmi beş yıl hapis cezası ve tutuklama kararı verildi.[17] "Devletin gizli kalması gereken bilgi ve belgelerini askeri ve siyasal casusluk amacıyla temin etme" ve "FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne bilerek ve isteyerek yardım etme" suçlarından yargılanan Berberoğlu'na ilkin müebbet ardından "failin geleceği üzerindeki olası etkileri" sebebiyle indirim takdiri kullanılarak ceza 25 yıla indirildi. Aynı gün CHP, meclisi terk etti.[18] Parti grubuyla olağanüstü gündemle toplanan CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu 15 Haziran'da Ankara'daki Güvenpark'ta saat 11.00'de bir araya geleceklerini duyurdu.[19][20] CNN Türk'tek Ne Oluyor? programında canlı yayına katılan Kılıçdaroğlu, adalet yürüyüşüne dair şu bilgileri verdi: "Elimde sadece 'Adalet' yazan afiş olacak. Yürüyeceğim. Bıçak kemiğe dayandı. Adalet sağlanıncaya kadar yürüyeceğim. Güvenpark'tan başlayacak, (Berberoğlu'nun tutuklu bulunduğu) İstanbul Maltepe Cezaevi'ne yürüyeceğiz. Kaç gün sürer bilmiyorum. Durmadan yürüyeceğiz."[21]

Kılıçdaroğlu ayrıca yürüyüşün nedenleri arasında kanun hükmünde kararnamelerin uzun süreli olmasını, bu yetkinin FETÖ ile mücadelenin önüne geçilip bütün muhalif kesimlerle mücadeleye dönüşmesini, milletvekillerin tutuklanması, üniversite hocalarının (barış bildirisine imza atanlar dahil) meslekten atılmasını gösterdi ve şunu ekledi:[22]

"Ülkede demokrasi ve adalet yoktu ve süratle hem demokrasiden hem de adaletten uzaklaşan oluştu Türkiye'de. Temel nedenlerden birisi şuydu: Adalet olmadığı içindi, çünkü yargı siyasetin emrine verildi. Yargı eğer siyasetin sopası olarak kullanılıyorsa, muhalefetin tasfiyesine yönelik bir operasyonun ana unsuru olarak kullanılıyorsa, demokrasi yok demektir. Ve dolayısıyla bu yürüyüşü başlattık."

Yürüyüş[değiştir | kaynağı değiştir]

2017 Adalet yürüyüşünde Ankara'dan İstanbul'a kadar izlenen 450 km'lik rota
Adalet Yürüyüşü'nde 10. Gün
Yürüyüş konvoyu
Adalet Yürüyüşü'nde "üç maymun"u oynayan sokak sanatçıları
"Taşeron İşçiler İçin Adalet" pankartı taşıyan protestocular
"Adaletsiz sağlık sisteminde katledilen oğlum için adalet" pankartı taşıyan protestocu
Maltepe'deki Adalet Mitingi
Adalet Mitingi'nde Nuriye Gülmen ve Semih Özakça'nın resmini taşıyan protestocular

15 Haziran'da Kılıçdaroğlu Güvenpark'tan partililer ve halkın desteğiyle elinde "adalet" yazılı bir dövizle yürüyüşe geçti.[23] İlk günün etabı 30 kilometrelik mesafenin katedilmesinin ardından Ankara'daki 75'inci Yıl Hipodromu yakınlarında tamamlandı.[24] Partililer burada CHP'li Çankaya ve Yenimahalle belediyelerince oluşturulan alanda dinlendi. CHP İzmir örgütü 17 Haziran'da saat 10.00'da Cumhuriyet Meydanı'ndan yola çıkıp İstanbul'dan önce Ankara'dan gelen Kılıçdaroğlu önderliğindeki grupla Gebze'de buluşacağını belirterek İzmir'den bir yürüyüş yapacağını duyurdu.[25]

Ankara Hipodrom Meydanı'nda sabah 08.00'de başlayan yürüyüşün 2. gününde 20 kilometre yol katedildi. Dört kez mola veren veren Kılıçdaroğlu ve beraberindekiler, Kahramankazan ilçesi girişinde kurulan kamp alanına ulaştı ve yürüyüşün 2. günü tamamlandı.[26] Yürüyüş üçüncü gününde sabah saat 09.00 sıralarında başladı. Kahramankazan'ın girişinde bir açıklama yapan Kılıçdaroğlu, darbe girişimi gecesi Kazan halkının direnişi sayesinde ilçenin isminin Kahramankazan olarak değiştirildiğini hatırlatıp yurttaşlara teşekkür etti.[27] 4. gün yürüyüş Kurtboğazı Barajı girişinden başladı ve yürüyüşe insan hakları örgütleri temsilcileri ile KESK'e bağlı Tüm Bel-Sen üye ve yöneticileri de eşlik etti.[28] Yürüyüş kolu Kızılcahamam Üçbaş köyü civarına vardı ve Kızılcahamam Orman İşletme Şefliği yakınında kamp kurdu.[29] Kızılcahamam Orman Şefliği'nden başlayan yürüyüşün 5. gününde yürüyüşe Halkevleri Genel Başkanı Oya Ersoy da katıldı. Kılıçdaroğlu azimle, adalet için yürümeye devam edeceklerini söyledi. Ersoy ise, "Bulunduğumuz her yerde, mahallelerimizde, işyerlerinde, okullarımızda, yaşam alanlarımızda adalet ve demokrasi seferberliğini büyütmek için mücadeleye çağırıyoruz." dedi.[30] 6. gün Kızılcahamam Bulak köyündeki kamp alanından yürümeye başlandı ve 20 kilometre yürüme sonrası Ankara-Bolu il sınırındaki Yayla Mokamp Tesisleri'ne ulaşıldı.[31] Yürüyüşün 7. gününde 19 kilometre yürüme sonrası Gerede'ye bağlı Sipahiler Mevkii'nde kamp kuruldu.[32] Yürüyüşe Sunay Akın, Nebil Özgentürk, Nasuh Mahruki, Metin Uca, Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi, Balyoz sanıkları aileleri ve Soma faciasında hayatını kaybeden madencilerin aileleri katıldı.[33] 8. gün 19 kilometre yürüyen yürüyüş kolu, Bolu'daki Mengen Sapağı'ndaki Yeniçağa ilçesine bağlı Şahnalar köyü mevkiinde sona erdi.[34] Kılıçdaroğlu'nun öğleden sonraki yürüyüşüne Eşber Yağmurdereli, Suavi, Kardeş Türküler, Mustafa Sarıgül ve Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği eşlik etti.[35] 9. günkü yürüyüşe Erdal Erzincan, Tolga Sağ, Uğur Dündar, Türk Tabipleri Birliği katıldı ve 21 kilometre yürüme sonrası Bolu Gerede yolu üzerinde bulunan Köroğlu Tesisleri yanındaki alanda konaklanıldı.[36][37] Kılıçdaroğlu Adalet Yürüyüşü'nün 10. gününde Aylin Nazlıaka ile İstanbul Barosu'ndan avukatlar da "Herkes için adalet ve hukuk" diyerek yürüyüşe katıldı.[38][39] Kılıçdaroğlu, Adalet Yürüyüşü'nün 11. gününde Bolu'da bayram namazı kıldı, partililerle bayramlaştı. 10. günde 21 kilometre yürüyen Kılıçdaroğlu 11. gün 11 kilometre yürüdü ve Bolu kent merkezinde konaklayacakları spor alanına gelerek yürüyüşün bugünkü etabını tamamladı.[40] 12. gün yürüyüşe AKP'nin kurucularından eski Başbakan Yardımcısı Abdüllatif Şener de katıldı. 19 km yürüyüşten sonra Bolu Dağı'nın eteklerinde eski Varan Tesisleri'nde dinlenmeye geçildi. 6,5 kilometrelik ikinci etap, Bolu Dağı'ndaki Köroğlu Tesisleri'nde sona erdi.[41] Kılıçdaroğlu ve beraberindekiler, 13. günü toplam 21 kilometre yürüyerek tamamladı. Gece, Düzce Kalıcı Konutlar yolu üzerindeki Cumhuriyet Mahallesi mevkisinde yol kenarındaki kamp alanında geçirildi.[42] Yürüyüşe Gezi eylemleri sırasında öldürülen Berkin Elvan, Ali İsmail Korkmaz, Ahmet Atakan, Ethem Sarısülük'ün aileleri ve Cumhuriyet yazarı Ali Sirmen de katıldı.[43] 14. gün 20 kilometre yürüyen Kılıçdaroğlu ile yürüyüşe katılanlar geceyi Düzce'nin Gömüşova ilçesinde kurulacak kamp alanında geçirdi. Yürüyüşe Demokrat Parti Genel Başkanı Gültekin Uysal, Özgürlük ve Dayanışma Partisi lideri Alper Taş ile Halkın Türkiye Komünist Partisi Genel Başkanı Erkan Baş katıldı.[44] Adalet Yürüyüşü'nün 15. gününde 17 kilometre yol kat edildi ve Hendek'e ulaşıldı. Birinci etap 3,5 kilometre, Beylice'den 4,5 kilometre yüründü. Sıcaklık nedeniyle yürüyüş yarım saat ertelendi. Üçüncü etap 4 kilometre ve son etap 5 kilometreyle tamamlandı.[45] 16. gün yürüyüşü Kılıçdaroğlu'nun 2001'de öldürülen Emniyet Müdürü Gaffar Okkan'ın kabrini ziyaret etmesinin ardından yaptığı açıklamanın ardından başladı ve Akyazı Ormanköy mevkiine kadar toplamda 20 kilometre yürünüldü.[46] Adalet Yürüyüşü’ne 16. gününde, Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) Eş Başkanları Lami Özgen ve Şaziye Önder ile çok sayıda KESK'li, Gülriz Sururi, Zeynep Oral katıldı.[47] 17. günde 1011 metrelik (10 Kasım için özel olarak hazırlanan) dev Türk Bayrağı açıldı ve kortejin uzunluğu 7 kilometreye ulaştı.[48] Aslı Erdoğan, Aslı Perker, Ceren Sözeri, Belma Fırat, Hacer Yeni, Ilgın Sönmez, Nazlı Karabıyıkoğlu, Ayşegül Tözeren, Ruhan Bilkay, Karen Alguadiş, Ebru Nihan Celkan ve Ayşe Önal gibi yazarlar ile İhsan Eliaçık ve on yediye baroya üye 300 avukat da yürüyüşe katıldı. Yürüyüşçüler toplam 15.8 kilometre yol katetti. İkiye bölünmüş ilk etapta toplam 8 kilometre yüründü. Daha sonraki etaplar da 8 kilometreye yakın devam eden kortej kamp yapacağı Sakarya şehir merkezine ulaştı. Yürüyüşün 18. gününde Sakarya şehir merkezinden hareket eden grup ilk etapta 3,9; ikinci etapta ise 3,4 kilometre yol alırken toplamda 17.7 kilometre yol kat edildi.[49] 10 kilometreyi bulan korteje Şevket Çoruh ile Melek Baykal da katıldı. Yürüyüş 19. gününde Kocaeli'den başladı ve İzmit girişindeki Yahyakaptan Mahallesi yakınlarındaki konaklama alanına ulaştı.[50] Halkların Demokratik Partisi'nden Eş Genel Başkan Serpil Kemalbay ve Grup Başkanvekili Ahmet Yıldırım dışında Celal Doğan, Erol Dora, Ertuğrul Kürkçü, Feleknas Uca ve Mithat Sancar gibi milletvekilleri yürüşün 19. gününde Kılıçdaroğlu ile beraber yürüdü.[51] 20. gün toplam 19 kilometre yürünüldükten sonra İzmit’in Yahyakaptan Mahallesi'nda kamp kuruldu.[52] 21. gününde yürüyüşe yaklaşık 20 bin kişi katıldığı belirtildi ve toplamda 18,2 kilometre yürüme sonrası yürüyüş Kocaeli'nin Dilovası ilçesine bağlı Tavşancıl sahilinde sona erdi.[53] Yürüyüşün 22. günü Kocaeli'nin Gebze ilçesinde bulunan eski Topçu Kışlası'nda sona erdi.[54] 23. günde kortej saat 11.30 sıralarında İstanbul il sınırlarına girdi. Kılıçdaroğlu, Gandi'nin 600 bin adım rekorunu da kırmış oldu.[55] Kortej, 24. gününde yürüyüşe ilk etaba Tuzla'daki kamp alanından başldı ve Pendik Kaynarca'dan itibaren sahil yoluna indi.[56] Kılıçdaroğlu, 24. günde yaptığı açıklamada Dragos'tan miting alanına yaklaşık 3 kilometre tek başına yürüyeceğini belirtti.[57] 420 kilometrelik yürüyüş, 25 gün sürdü ve 9 Temmuz 2017'de Maltepe'de son buldu.[58] Kılıçdaroğlu yürüyüşün son bulduğu Maltepe'de bir miting düzenledi. Burada, yürüyüşün gerekçesini ve adalet taleplerini yineledi.[58][59]

Katılımcılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yürüyüşe sanat, spor, edebiyat, sinema, müzik gibi alanlardan isimler de katıldı. Aralarında Genco Erkal, Emre Kongar, Gülriz Sururi, Nejat Yavaşoğulları, Müjdat Gezen, Bedri Baykam, Uğur Dündar, Ankaralı Turgut, Nebil Özgentürk, Nasuh Mahruki, Sunay Akın, Metin Uca, Levent Gültekin, Sevinç Erbulak, Ayşe Kulin, Şevket Çoruh, Ahmet Ümit, Melek Baykal, Redd, Sezgi Mengi, Aslı Erdoğan, Dilber Ay gibi isimler yürüyüşe destek verdi.[60]

Maltepe mitingi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yürüyüş, 9 Temmuz'da Maltepe'de yapılan bir miting ile sonlandırıldı. Öncesinden miting alanına sağlık sorunları olup da cezaevlerinden tahliye edilmeyenlerle ilgili dev dilekçe "İlgili makama" şeklinde yazıldı ve dilekçenin yanında ise adaleti simgeleyen Themis heykelinin resmi yer aldı.[61] Dilekçede şunlar yazıldı:[62]

"Pek çok devlet memuru, gazeteci ve akademisyenin muğlak kanıtlara dayalı tutuklanmaları, gereğinden uzun yargı süreçlerine maruz kalmaları ve açlık grevi, insanlara bile reva görülen vicdan yaralayıcı insani değerlerden uzak uygulamalar derhal son bulmalı. Yargının bağımısızlığına, siyasi erklerin iyi niyetlerine, adaletin tecelli ve tesis edeceğine inanmak için OHAL’in bitirilmesini, KHK sürecinin sonlandırılmasını, haksız ve hukuksuz yargı kararlarının derhal gözden geçirilmesini ve sağlık sorunları yaşayan tutukluların durumlarının iyişleştirilmesini toplum vicdanı adına talep ediyoruz."

Yürüyüşün 25. günününde Dragos'ta mola veren Kılıçdaroğlu, saat 16.30'da Maltepe'ye doğru yola çıktı ve kalan 1 kilometreyi ise yalnız yürüdü.[63] Eşi Selvi Kılıçdaroğlu'yla birlikte sahneye çıkan Kılıçdaroğlu yaptığı konuşmada on maddelik bir bildiri okudu.[64]

Olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yürüyüş boyunca çeşitli olaylar yaşandı. Yürüyüşün 13. gününde konaklanan yere getirilen bir kamyonla gübre döküldüğü CHP İstanbul Milletvekili İlhan Cihaner tarafından duyuruldu.[65] Düzce'de kamp alanının bulunduğu yola tezek döken kamyon sürücüsü ve arkadaşları "Çevreyi kasten kirletmek" suçundan gözaltına alındı ve savcılıktaki ifadeleri ardından serbest bırakıldı.[66] Kamyon sürücüsüne ise 3 bin TL ceza kesildi.[67] 14. günde Düzce'nin Küçük Sanayi Sitesi mevkiinde başlayan yürüyüşte grupla birlikte yürüyen Kılıçdaroğlu'nun önünde yolda bir tabanca mermisi olduğu görüldü. Yürüyüşe katılanlar merminin yoldan geçen bir arabadan atıldığını söyledi.[68] 17. günde bir grup tarafından yürüyen yurttaşlara taşlı saldırıda bulunuldu. Sakarya il girişinde yürüyüşün gerçekleştirildiği yolun karşı şeridinden gelen bir arabanın içerisinden yürüyen gruba taşlarla saldırıldı. Saldırıda bir kişi başından yaralandı.[69] Yürüyüşün 18. gününde yürüyüşe katılanlar, Sakarya'nın Serdivan ilçesinde özel mülke ait bir arazide mola vermek için durmasından sonra arazi sahibi olay yerine polis çağırdı.[70] 21. günde Kocaeli Emniyeti, Adalet Yürüyüşü'ne saldırmayı planladığı iddia edilen bir kişiyi operasyonla ele geçirildiğini ve şahsın IŞİD terör örgütü mensubu olduğunu açıkladı.[71] Zanlının kalabalığın arasına araç ile dalacağı öne sürüldü. Kayseri Valisi Süleyman Kamçı ise yaptığı açıklamada, "6 kişilik IŞİD militan grubunu gözaltına aldı. Minibüsle konvoya saldıracaklardı" dedi.

Tepkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Anayasayı ayaklar altına alarak vatandaşı sokağa dökmek, ne milletin yararınadır ne bizim. Yollar yürünmekle aşınmaz. Eğer yargı bu tür baskılar altında kalırsa, biz yargıdan adaleti nasıl bekleyeceğiz? Ve ürkeklik, yargıya baskı, kusura bakmayın, adaletin gelişini sağlamaz. Öyle elde ‘Adalet’ pankartlarıyla dolaşmak da adaleti getirmez. [...] Yargı yarın sizi de bir yere çağırırsa şaşmayın. Bizim birliğimiz çok önemli. Böyle Ramazan ayı içerisinde milleti sokağa dökmek, böyle bir işe başlamak doğru değil." sözlerini kullandı.[72]
  • Yürüyüşün provokasyona açık olduğunu söyleyen Başbakan Binali Yıldırım, "Bu ihtimal uzakta değil tabii, sokağa indiğiniz provokasyon zaman beklenebilir. İçişleri bakanımız konuyu yakından takip ediyor. CHP yöneticileriyle de bu konuda yakın temasta. Ümit ediyorum ki bu meseleye burada son verirler." dedi.[73] Yıldırım başka bir demecinde "Yürüyeceksen darbeye karşı yürüyeceksin. Adalet sokakta bulunmaz, adalet sokakta aranmaz. Adaletin olacağı yer mahkemelerdir." ifadelerini kullandı.[74]
  • Adalet Bakanı Bekir Bozdağ: "Yargılama süreci devam ederken, bu süreci hukuka aykırı olarak etkileyecek biçimde açıklamalar yapmak, yargı mensuplarını hedef göstermek, tahkir ve tehdit etmek açıkça suçtur. Mahkeme kararı halkı sokağa davet ederek denetlenemez."[75]
  • Halkların Demokratik Partisi (HDP) Merkez Yürütme Kurulu (MYK) imzasıyla yayınlanan bir açıklamada Berberoğlu'nun tutuklanmasını kınayarak "Muhalefet partilerine yönelik darbe sürecine boyun eğmeyeceğimizi bir kez daha vurguluyoruz." dedi.[76]
  • HDP Sözcüsü Osman Baydemir, "Selahattin Demirtaş'ın tutuklamasına sessiz kalanlara, biz Demirtaş'ın yoldaşları olarak sessiz kalmayacağız." dedi.[77]
  • Milliyetçi Hareket Partisi (MHP) Genel Başkanı Devlet Bahçeli, konu hakkında Twitter'da "CHP aceleyle ayağa kalkmış, önyargıyla kıyameti koparmıştır. CHP'nin, demokratik ve hukuk çemberinden taşmaması gerekirken, mal bulmuş mağribi gibi sokağa fırlayarak yürüyüşe geçmesi masumane değildir. Provokatörler devrede, karıştırıcı ve nifak saçan mihraklar yerli işbirlikçileri eliyle kuyruktadır." diye yazdı.[78]
    • CHP, Bahçeli'nin sözlerini "son derece talihsiz, çirkin ve tahrik edici" değerlendirirken, yürüyüşlerini "şiddete meydan vermeyen demokratik hak" olarak tanımladı.[79]
  • CHP Genel Başkan Yardımcısı Erdal Aksünger, Ankara'dan başlayan 'Adalet Yürüyüşü' için "Tutuklu HDP milletvekilleri için de yürüyoruz." dedi.[80]
  • MHP eski milletvekili Meral Akşener, "Ülkemizde ana muhalefet lideri 'adalet' pankartıyla yürümek zorunda kalıyorsa, herkesin durup düşünmesi gerekir. Huzur ve adalet tesis edilmelidir." dedi.[81]
  • Büyük Birlik Partisi Genel Başkanı Mustafa Destici, "Adalet Yürüyüşü" başlatan CHP'yi eleştirerek yürüyüşün kamplaşmaya, ayrışmaya ve iç savaşa sürükleyecek adımlar atılmasına vesile olmamasını, sokakların çare olmadığını belirtti.[82]
  • Berberoğlu'nun tutuklanmasının ardından meclisi terk eden CHP'ye seslenen AKP'li Bülent Turan, CHP'ye dokunulmazlıkların kaldırıldığı oylamada "Evet" oyu verdiğini söyledi.[83]
  • İlahiyatçı İhsan Eliaçık, yürüyüşe destek verdi ve HDP lideri Selahattin Demirtaş'ın tutuklu bulunduğu Edirne F Tipi Cezaevi'ne kadar yürünmesi gerektiğini söyledi.[84]
  • Vatan Partisi Genel Başkanı Doğu Perinçek önce bu yürüyüşü "CHP'nin bonzaisi" olarak nitelendirdi.[85] Daha sonra Tahran'a resmi görüşmeler yapmak üzere yola çıkmadan önce yaptığı basın toplantısında "CHP bir koluna FETÖ'yü takarak bir koluna da PKK'yı takarak kendisine yazık ediyor." açıklamasını yaptı.[86]

Kampanya görseli[değiştir | kaynağı değiştir]

CHP, 14 Haziran'da #AdaletYürüyüşü etiketiyle yürüyüşe dair kampanya görselini sosyal medyada paylaşmaya başladı.[87] Söz konusu görsel 15 Haziran'da TBMM'de gündem konusu oldu. AKP Grup Başkan Vekili Mehmet Muş, görselle "Bunun arkasında halk yok, kime mesaj veriyorsunuz. Genel başkanın arkasında askerler ne arıyor, bundan başka fotoğraf bulamadınız mı? Milletle yürüyün." dedi.[88] Bunun üzerine söz alan CHP Grup Başkan Vekili Özgür Özel, fotoğrafın 10 Kasım'da çekildiğini söyledi.

Sonrası[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Adalet Yürüyüşü bittikten sonra yürüyüşle ilgili kitaplar yayımlandı. Kılıçdaroğlu'nun yürüyüşünün fotoğraflı öyküsü Adaleti Yolda Arayanlar (ISBN 978-605-09-4559-1) adıyla Hürriyet foto muhabiri Selahattin Sönmez tarafından kitaplaştırıldı.[89][90] Kitabın ilk sözünü ise Kılıçdaroğlu'nun, "Adaletle değil, zulümle hükmedenlere asla boyun eğmeyeceğiz. Adaleti bu topraklara, hak arayan milyonlarla el ele verip, getireceğiz." sözü oluşturmaktadır.[91] Gazeteci Şükrü Küçükşahin, Ekim 2017'de Magna Carta'dan 802 Yıl Sonra Adalet İçin Yürümek (ISBN 9789755338958) adında bir kitap yayımladı ve kitapta, yürüyüşe zemin hazırlayan koşulları ve yürüyüş sırasında yaşananları anlattı.[92]

Adalet Kurultayı[değiştir | kaynağı değiştir]

CHP tarafından Adalet Yürüyüşü'nün ardından "toplumun her kesiminden çok önemli çağrılar geldiği" söylenerek 26-30 Ağustos 2017 tarihleri arasında Çanakkale'de "Adalet Kurultayı" yapma kararı alındı.[93] Kurultayın ilkin Gelibolu'da, olumsuz yanıt alınması halinde Kaz Dağları'nda yapılması planlandı.[94] Parti Sözcüsü Bülent Tezcan, kurultayın Çanakkale'de yapılma nedeni olarak "Çanakkale, ilk defa hiçbir etnik ayrım gözetmeden ulusal Kurtuluş Savaşı'ndan önce bu milletin Türk, Kürt, Laz, Çerkez ayrımı gözetmeden bir arada işgale karşı koyun koyuna savaştığı yer" olarak gösterdi ve kurultayın Gelibolu Yarımadası'ndaki Kocadere Kamp Alanı'nda yapılacağını[95] ve "Adalet dosyasına koyacak benim de bir arzuhalim var." diyen herkesin davetli olduğunu belirtti.[96] Dört günlük program içinde toplamda 77 çalıştay, 8 ana panel yapıldı ve 699 konuşmacı konuştu.[97]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Adalet Yürüyüşü' yağmurda sürdü, yaklaşık 20 bin kişi korteje katıldı". T24. 2017-07-25. http://t24.com.tr/haber/adalet-yuruyusu-yagmurda-surdu-yaklasik-20-bin-kisi-korteje-katildi,412409. Erişim tarihi: 2017-07-25. 
  2. ^ Fahim, Kareem (2017-07-03). "March for ‘justice’ by Erdogan opponents in Turkey gains momentum and alarms government". Washington Post. ISSN 0190-8286. https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/march-forjustice-by-erdogan-opponents-in-turkeygains-momentum-and-alarms-government/2017/07/03/cb904bde-5c43-11e7-8e2f-ef443171f6bd_story.html. Erişim tarihi: 2017-07-08. 
  3. ^ a b "MİT tırları soruşturması: Neler olmuştu?". 27 Kasım 2015. 28 Kasım 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161128124754/http://www.bbc.com:80/turkce/haberler/2015/11/151127_mit_tirlari_neler_olmustu. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  4. ^ "İşte Erdoğan'ın yok dediği silahlar". 29 Mayıs 2015. 20 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160520000536/http://www.cumhuriyet.com.tr:80/zaman_tuneli/287395. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  5. ^ "MİT TIR'ları haberine yasak geldi". 3 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161003011927/http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/287767/MiT_TIR_lari_haberine_yasak_geldi.html. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  6. ^ "Türmen: BM harekete geçebilir". 20 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160520000536/http://www.cumhuriyet.com.tr:80/zaman_tuneli/287395. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  7. ^ "Demirtaş'tan MİT TIR'ları açıklaması". 20 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160520000536/http://www.cumhuriyet.com.tr:80/zaman_tuneli/287395. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  8. ^ "Bahçeli: MİT TIR'ları AKP'nin elinde patlamıştır". 20 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160520000536/http://www.cumhuriyet.com.tr:80/zaman_tuneli/287395. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  9. ^ "Can Dündar'dan Davutoğlu'na cevap: Yarını bekleyin". 20 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20160520000536/http://www.cumhuriyet.com.tr:80/zaman_tuneli/287395. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  10. ^ a b "Erdoğan, Can Dündar'a sert çıktı: Bedelini ağır ödeyecek". 26 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170626145416/https://tr.sputniknews.com/turkiye/201506011015746756/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  11. ^ "Tehdidi bırak, bu 20 soruya yanıt ver!". 12 Ekim 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20161012090102/http://www.cumhuriyet.com.tr/koseyazisi/289651/Tehdidi_birak__bu_20_soruya_yanit_ver_.html. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  12. ^ "Erdoğan: O TIR'ların içinde silah varsa ne olur, yoksa ne olur?". 31 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151231220135/http://www.aksam.com.tr:80/guncel/erdogan-o-tirlarin-icinde-silah-varsa-ne-olur-yoksa-ne-olur/haber-464757?. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  13. ^ "Can Dündar ve Erdem Gül cezaevinde". 12 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20151212185436/http://www.bbc.com/turkce/haberler/2015/11/151126_can_dunhdar. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  14. ^ "OHAL dün gece ilan edildi". 21.07.2016. 5 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171005201901/http://www.hurriyet.com.tr/son-dakika-haberi-tum-ulkede-ohal-ilan-edildi-40156536. Erişim tarihi: 5 Ekim 2017. 
  15. ^ a b c "Darbe girişimi ve Türkiye'nin OHAL'i". Deutsche Welle Türkçe. 5 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171005211642/http://www.dw.com/tr/darbe-giri%C5%9Fimi-ve-t%C3%BCrkiyenin-ohali/a-39701722. Erişim tarihi: 5 Ekim 2017. 
  16. ^ "Darbe girişimi 7 Temmuz". 5 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171005202220/http://www.diken.com.tr/darbe-girisimi-bozdag-rakam-verdi-50-bin-504-tutuklu-var/. Erişim tarihi: 5 Ekim 2017. 
  17. ^ "MİT TIR'ları davasında 25 yıl hapis verilen CHP'li vekil Enis Berberoğlu tutuklandı". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105115/http://www.diken.com.tr/mit-tirlari-davasinda-25-yil-hapis-verilen-chpli-vekil-enis-berberoglu-tutuklandi/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  18. ^ "CHP grubu Meclis'i terk etti: Berberoğlu kararı faşizmin tescili". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105121/http://www.diken.com.tr/chp-grubu-meclisi-terk-etti-berberoglu-karari-fasizmin-tescili/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  19. ^ "Gandhi sahaya indi: Milletvekili tutuklanan CHP'den eylem kararı". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105127/http://www.diken.com.tr/gandhi-sahaya-indi-milletvekili-tutuklanan-chpden-eylem-karari/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  20. ^ "Kılıçdaroğlu: Yarın Güvenpark'ta yürüyüşümüzü başlatacağız". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105132/http://www.diken.com.tr/chp-lideri-kilicdaroglu-yarin-guvenparkta-yuruyusumuzu-baslatacagiz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  21. ^ "Kılıçdaroğlu ‘adalet yürüyüşü'nü anlattı: Ankara'dan İstanbul'a yürüyeceğiz". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105137/http://www.diken.com.tr/kilicdaroglu-adalet-yuruyusunu-anlatti-ankaradan-istanbula-yuruyecegiz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  22. ^ Alemdar, Zeynep; Köprülü, Süreya, "KEMAL KILIÇDAROĞLU İLE RÖPORTAJ: ADALET YÜRÜYÜŞÜ VE TÜRKİYE'DE DEMOKRASİNİN GELECEĞİ", Turkish Policy Quarterly Volume 16 (2): 18, http://turkishpolicy.com/files/articlepdf/interview-with-kemal-kilicdaroglu-the-justice-march-the-state-of-turkeys-democracy_tr_6055.pdf, erişim tarihi: 5 Ekim 2017 
  23. ^ "Reuters objektifinden ‘Adalet Yürüyüşü'". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105144/http://www.diken.com.tr/reuters-objektifinden-adalet-yuruyusu/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  24. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde ilk mola: Yorgun değil kararlıyız". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105151/http://www.diken.com.tr/adalet-yuruyusunde-ilk-mola-yorgun-degil-kararliyiz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  25. ^ "CHP İzmir'den de İstanbul'a yürüyecek". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105157/http://www.diken.com.tr/chp-izmirden-de-istanbula-yuruyecek/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  26. ^ "Adalet Yürüyüşü'nün 2. günü tamamlandı". 16 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170616213128/http://www.milliyet.com.tr/-adalet-yuruyusu-nun-2-gunu-siyaset-2469787/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  27. ^ "‘Adalet Yürüyüşü'nde 3'üncü gün: Kavurmacı'nın tutuklanması doğru değil". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105202/http://www.diken.com.tr/adalet-yuruyusunde-3uncu-gun-kavurmacinin-tutuklanmasini-dogru-degil/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  28. ^ "Adalet Yürüyüşü (Gün gün gelişmeler)". 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170624112427/https://www.evrensel.net/haber/323597/adalet-yuruyusu-gun-gun-gelismeler. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  29. ^ "Adalet Yürüyüşü 4. gününde: Kılıçdaroğlu'ndan Erdoğan'a yanıt". 18 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170618081712/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-4-gununde-kilicdaroglu-ndan-erdogan-a-yanit-165319.html. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  30. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 5. gün: Herkes için adalet istiyoruz". 19 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170619083256/https://www.evrensel.net/haber/324025/adalet-yuruyusu-5-gun-herkes-icin-adalet-istiyoruz. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  31. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde ‘altıncı gün' sona erdi". 21 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170621091226/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusu-altinci-gununde-1902050/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  32. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde yedinci gün". 21 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170621080025/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-yedinci-gun-1903320/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  33. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 7. gün". 21 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170621092357/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-nde-7-gun-165913.html. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  34. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde sekizinci gün". 22 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170622080307/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-sekizinci-gun-1904636/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  35. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 8'inci gün". 22 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170622081953/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-nde-8-inci-gun-166069.html. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  36. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde dokuzuncu gün". 23 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170623063818/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-dokuzuncu-gun-1906044/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  37. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 9. gün". 30 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170730160731/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-nde-9-gun-166274.html. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  38. ^ "Adalet Yürüyüşü 10. gün: Yürüyüş bayrama ayrı anlam katacak". 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170624143639/https://www.evrensel.net/haber/324606/adalet-yuruyusu-10-gun-yuruyus-bayrama-ayri-anlam-katacak. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  39. ^ "Kılıçdaroğlu, 'Adalet Yürüyüşü'nün 10. gününde Mısır'a seslendi: Türkiye bunu yaşadı, ölen geri dönmüyor". 24 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170624110619/https://tr.sputniknews.com/turkiye/201706241029021810-kilicdaroglu-adalet-yuruyusu-onuncu-gun-misir/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  40. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde on birinci gün!". 25 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170625071000/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-on-birinci-gun-1908731/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  41. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde on ikinci gün sona erdi". 26 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170626094858/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-on-ikinci-gun-1909555/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  42. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde on üçüncü gün sona erdi". 28 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170628084536/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalat-yuruyusunde-on-ucuncu-gun-1910427/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  43. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 13. gün: Kılıçdaroğlu'ndan protestocu AKP'li aileye bayram sürprizi". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627131106/http://t24.com.tr/haber/adalet-yuruyusunde-13-gun-kilicdaroglundan-protestocu-akpli-aileye-bayram-surprizi,411189. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  44. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde on dördüncü gün". 28 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170628082153/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusu-on-dorduncu-gununde-1911373/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  45. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde on beşinci gün". 29 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170629062914/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-on-besinci-gun-1912879/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  46. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde on altıncı gün". 30 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170630074314/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-on-altinci-gun-1914246/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  47. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 16'ncı gün". 30 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170630094352/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-nde-16-nci-gun-167429.html. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  48. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde on yedinci gün sona erdi". 1 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170701070246/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-on-yedinci-gun-1915628/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  49. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde on sekizinci gün sona erdi". 2 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170702072626/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-on-sekizinci-gun-1916593/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  50. ^ "Adalet Yürüyüşü 19. gününde". 3 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170703101034/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-19-gununde-167834.html. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  51. ^ "Adalet Yürüyüşü'ne katılan HDP'liler Kılıçdaroğlu ile birlikte yürüdü". CNN Türk. 22 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170722185650/http://www.cnnturk.com/turkiye/adalet-yuruyusune-katilan-hdpliler-kilicdaroglu-ile-birlikte-yurudu?page=1. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2017. 
  52. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde yirminci gün". 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170705093053/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-yirminci-gun-1918853/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  53. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde yirmi birinci gün". 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170705083503/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-yirmi-birinci-gun-1920237/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  54. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde yirmi ikinci gün". 6 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170706054057/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-yirmi-ikinci-gun-1921589/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  55. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde yirmi üçüncü gün". 7 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170707120314/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunde-yirmi-ucuncu-gun-1923018/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  56. ^ "ADALET YÜRÜYÜŞÜ’NDE 24. GÜN TAMAMLANDI". 30 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170730160757/https://chp.org.tr/Haberler/55/adalet-yuruyusunde-24-gun-60698.aspx. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  57. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 24. gün: Yarınki mitinge AKP il başkanı da davet edild". 8 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170708095439/http://haber.sol.org.tr/toplum/adalet-yuruyusunde-24-gun-yarinki-mitinge-akp-il-baskani-da-davet-edildi-202223. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  58. ^ a b "7'den 70'e ‘Adalet' dediler" (Türkçe). Milliyet (milliyet.com.tr). 10 Temmuz 2017. http://www.milliyet.com.tr/7-den-70-e-adalet-dediler-siyaset-2482004/. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2017. 
  59. ^ "Adalet Yürüyüşü'ne 215 bin kişi katıldı; Gandhi'nin rekoru kırıldı" (Türkçe). T24 (t24.com.tr). 8 Temmuz 2017. http://t24.com.tr/haber/adalet-yuruyusune-215-bin-kisi-katildi-gandhinin-rekoru-kirildi,413251. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2017. 
  60. ^ "Adalet Yürüyüşü'ne katılan ünlüler". Cnnturk. 6 Temmuz 2017. 30 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170730160806/https://www.cnnturk.com/turkiye/adalet-yuruyusune-katilan-unluler?page=18. Erişim tarihi: 27 Temmuz 2017. 
  61. ^ "Maltepe miting alanında dev dilekçe". 22 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170722185708/http://www.cnnturk.com/turkiye/maltepe-miting-alaninda-dev-dilekce?page=3. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  62. ^ "‘Adalet Mitingi’: Korku gömleğini çıkarıp çöpe attık". 9 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170709144837/https://tr.sputniknews.com/turkiye/201707091029195508-dunyanin-en-buyuk-dilekcesi-ilgili-makama-adalet/. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  63. ^ "Maltepe'de Adalet Mitingi". http://www.ntv.com.tr/galeri/turkiye/maltepede-adalet-mitingi,XdT5Dzv2RkWauiJ0rpaBbg/dzQHI1p1zE-OBt1GTd0XCg. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  64. ^ "Kılıçdaroğlu’nun 10 maddelik çağrısı: Adalet haktır, hakkımızı istiyoruz". 22 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170722185759/http://www.diken.com.tr/kilicdaroglunun-10-maddelik-cagrisi-adalet-haktir-hakkimizi-istiyoruz/. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  65. ^ "Adalet Yürüyüşü’nün kamp alanına gübre döküldü!". 28 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170628005932/http://www.sozcu.com.tr/2017/gundem/adalet-yuruyusunun-kamp-alanina-gubre-dokuldu-1911246/. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  66. ^ "Son dakika... 'Adalet Yürüyüşü'nde kamp alanına gübre dökenler serbest bırakıldı". 28 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170628171047/http://www.cnnturk.com/son-dakika-adalet-yuruyusunde-kamp-alanina-gubre-dokenler-serbest-birakildi. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  67. ^ "Adalet Yürüyüşü’nün kamp alanına gübre döken sürücüyle ilgili gelişme". 30 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170730160817/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-nun-kamp-alanina-gubre-doken-surucuyle-ilgili-gelisme-167058.html. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  68. ^ "Adalet Yürüyüşü'ne mermili provokasyon". 30 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170730160821/https://tr.sputniknews.com/turkiye/201706281029049053-adalet-yuruyusu-tabanca-mermisi/. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  69. ^ "Adalet Yürüyüşü'nde 17. gün". 1 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170701102917/http://www.birgun.net/haber-detay/adalet-yuruyusu-nde-17-gun-167619.html. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  70. ^ "Adalet Yürüyüşü'ne Katılanlar Vatandaşın Arsasını İşgal Etti". 30 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170730160835/http://www.milliyet.com.tr/adalet-yuruyusu-ne-katilanlar-vatandasin-sakarya-yerelhaber-2140193/. Erişim tarihi: 13 Temmuz 2017. 
  71. ^ "Adalet Yürüyüşü’nde hareketli dakikalar: Bir kişi gözaltına alındı". 5 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170705204942/http://www.mynet.com/haber/guncel/adalet-yuruyusunde-hareketli-dakikalar-bir-kisi-gozaltina-alindi-3128716-1. Erişim tarihi: 25 Temmuz 2017. 
  72. ^ "Erdoğan’dan Kılıçdaroğlu’na açık ‘mesaj’: Yargı yarın sizi de çağırırsa şaşırmayın". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105326/http://www.diken.com.tr/erdogandan-kilicdarogluna-acik-mesaj-yargi-yarin-sizi-de-cagirirsa-sasirmayin/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  73. ^ "Yıldırım'a göre ‘Bu yol, yol değil': Kılıçdaroğlu yürüyüşe umarım son verir". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105316/http://www.diken.com.tr/yildirima-gore-bu-yol-yol-degil-kilicdaroglu-yuruyuse-umarim-son-verir/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  74. ^ "Başbakandan CHP'ye: Yürüyeceksen darbeye karşı yürüyeceksin". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105321/http://www.diken.com.tr/basbakandan-chpye-yuruyeceksen-darbeye-karsi-yuruyeceksin/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  75. ^ "Bozdağ da topa girdi: Mahkeme kararı halkı sokağa davet ederek denetlenemez". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105312/http://www.diken.com.tr/bozdag-da-topa-girdi-mahkeme-karari-halki-sokaga-davet-ederek-denetlenemez/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  76. ^ "HDP Berberoğlu'nun tutuklanmasını kınadı: Darbe sürecine boyun eğmeyeceğiz". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105217/http://www.diken.com.tr/hdp-berberoglunun-tutuklanmasini-kinadi-darbe-surecine-boyun-egmeyecegiz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  77. ^ "HDP'den CHP'ye ‘imalı' destek: Demirtaş'a sessiz kalanlara sessiz kalmayacağız". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105226/http://www.diken.com.tr/hdpden-chpye-imali-destek-demirtasa-sessiz-kalanlara-sessiz-kalmayacagiz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  78. ^ "Bahçeli ‘Adalet Yürüyüşü' başlatan CHP'ye çattı: Önyargıyla kıyameti kopardılar". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105252/http://www.diken.com.tr/bahceli-adalet-yuruyusu-baslatan-chpye-catti-onyargiyla-kiyameti-kopardilar/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  79. ^ "CHP'den ‘Adalet Yürüyüşü'nü eleştiren Bahçeli'ye: Talihsiz, çirkin ve tahrik edici". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105257/http://www.diken.com.tr/chpden-adalet-yuruyusunu-elestiren-bahceliye-talihsiz-cirkin-ve-tahrik-edici/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  80. ^ "‘Herkes için adalet' diyen CHP'li Aksünger: Tutuklu HDP'liler için de yürüyoruz". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105245/http://www.diken.com.tr/herkes-icin-adalet-diyen-chpli-aksunger-tutuklu-hdpliler-icin-de-yuruyoruz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  81. ^ "Akşener: Ana muhalefet lideri ‘adalet' diye yürüyorsa, herkes düşünmeli". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105308/http://www.diken.com.tr/aksener-ana-muhalefet-lideri-adalet-pankartiyla-yuruyorsa-herkes-durup-dusunmeli/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  82. ^ "BBP lideri CHP'nin ‘Adalet Yürüyüşü'nü eleştirdi: Sokaklar çare değil". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105301/http://www.diken.com.tr/bbp-lideri-chpnin-adalet-yuruyusunu-elestirdi-sokaklar-care-degil/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  83. ^ "AKP'li Turan'dan Meclis'i terk eden CHP'ye: Dokunulmazlık oylamasında 'Evet' dediniz". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105210/http://www.diken.com.tr/akpli-turandan-meclisi-terk-eden-chpye-dokunulmazlik-oylamasinda-evet-dediniz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  84. ^ "#AdaletYürüyüşü Çok güzel bir adım..Ama neden Maltepe'deki CHP milletvekiline kadar? Edirne'ye, HDP eşbaşkanı Demirtaş'a kadar gitmeli..". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105234/https://twitter.com/ihsaneliacik/status/875303875971960833?ref_src=twsrc%5Etfw&ref_url=http%3A%2F%2Fwww.diken.com.tr%2Filahiyatci-eliacik-istanbula-degil-edirneye-demirtasin-yanina-kadar-yurunsun%2F. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  85. ^ "Perinçek: Bu yürüyüş CHP'nin bonzaisidir". 14 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170714083544/https://www.aydinlik.com.tr/politika/2017-temmuz/dogu-perincek-bu-yuruyus-chp-nin-bonzaisidir. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2017. 
  86. ^ "Doğu Perinçek'ten 'Adalet Yürüyüşü' Tepkisi". 9 Temmuz 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170709084159/https://www.haberler.com/dogu-perincek-ten-adalet-yuruyusu-tepkisi-9810305-haberi/. Erişim tarihi: 11 Temmuz 2017. 
  87. ^ "Genel Başkanımız @kilicdarogluk #AdaletiçinİstanbulaYürüyor !". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105331/https://twitter.com/herkesicinCHP/status/875045240498946048?ref_src=twsrc%5Etfw&ref_url=http%3A%2F%2Fwww.diken.com.tr%2Fchpnin-adalet-yuruyusu-gorseli-mecliste-tartisma-yaratti-kime-mesaj-veriyorsunuz%2F. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  88. ^ "CHP'nin ‘Adalet Yürüyüşü' görseli Meclis'te tartışma yarattı: Kime mesaj veriyorsunuz?". 27 Haziran 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170627105337/http://www.diken.com.tr/chpnin-adalet-yuruyusu-gorseli-mecliste-tartisma-yaratti-kime-mesaj-veriyorsunuz/. Erişim tarihi: 18 Haziran 2017. 
  89. ^ "Kılıçdaroğlu’nun 25 günlük ‘adalet talebi’ kitap oldu: Adaleti Yolda Arayanlar". 31 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170831223855/http://www.diken.com.tr/kilicdaroglunun-25-gunluk-adalet-talebi-kitap-oldu-adaleti-yolda-arayanlar/. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 
  90. ^ "Adaleti Yolda Arayanlar Selahattin Sönmez". 1 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170901021046/http://www.dogankitap.com.tr/kitap/Adaleti+Yolda+Arayanlar-2415. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 
  91. ^ "Adalet Yürüyüşü kitap oldu". 31 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170831220921/http://www.cumhuriyet.com.tr/haber/turkiye/795855/Adalet_Yuruyusu_kitap_oldu.html. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 
  92. ^ Alan, Serkan. "Şükrü Küçükşahin: İktidar Adalet Yürüyüşü'nü iyi değerlendirmeli". Gazete Duvar. 5 Ekim 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20171005202458/https://www.gazeteduvar.com.tr/kitap/2017/10/05/sukru-kucuksahin-iktidar-adalet-yuruyusunu-iyi-degerlendirmeli/. Erişim tarihi: 5 Ekim 2017. 
  93. ^ "CHP’den "Adalet Kurultayı" kararı". http://www.ntv.com.tr/turkiye/chpden-adalet-kurultayi-karari,ly4ZJkAuQkWYl4_qZ2SNvQ. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 
  94. ^ "Zafer Bayramı’nda Adalet Kurultayı". 31 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170831222953/http://www.hurriyet.com.tr/zafer-bayraminda-adalet-kurultayi-40536526. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 
  95. ^ "CHP kararını verdi: Beş günlük ‘Adalet Kurultayı’nın yeri Kocadere Kamp Alanı". 31 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170831225359/http://www.diken.com.tr/chp-kararini-verdi-bes-gunluk-adalet-kurultayinin-yeri-kocadere-kamp-alani/. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 
  96. ^ "CHP ‘Adalet Kurultayı’ düzenleyecek: ‘Benim de bir arzuhalim var’ diyen gelsin". 31 Ağustos 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170831215550/http://www.diken.com.tr/chp-adalet-kurultayi-duzenleyecek-benim-de-bir-arzuhalim-var-diyenler-gelsin/. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 
  97. ^ Doğan, Rıfat. "CHP'nin Adalet Kurultayı'nda neler yaşandı?". 1 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. http://web.archive.org/web/20170901062100/http://ilerihaber.org/icerik/gazeteci-rifat-doganin-izlenimleri-chpnin-adalet-kurultayinda-neler-yasandi-75675.html. Erişim tarihi: 31 Ağustos 2017. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]