Basın özgürlüğü

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Sınır Tanımayan Gazeteciler'e göre Dünya çapında basın özgürlüğü göre.

Basın özgürlüğü, haber, fikir ve düşünceleri, çoğaltıcı araçlarla, serbestçe açıklayabilmek özgürlüğüdür. Bilgi ve düşünceleri serbest olarak toplayıp, yorum ve eleştiri yaparak çoğaltabilmek ve bunları serbest olarak yayımlayıp dağıtabilmek haklarını içerir. [1]

Basın aracılığıyla yapılan yayım, düşüncelerin açıklanmasının özel bir türüdür ancak basın özgürlüğü düşünceyi açıklama özgürlüğünden ayrı bir özgürlük kategorisi oluşturur.[1] Devlet yaşamında insanların düşüncelerini serbestçe açıklayabilmeleri sayesinde gerçeklerin ortaya çıkabileceği, bu yolla yanlışlıkların, yolsuzlukların, hukuk dışılıkların, çelişkilerin su yüzüne çıkacağı ve bunda kamu yararı bulunması gerçeği demokratik hukuk devletlerinde bu özgürlüğün kabul edilmesi sonucunu doğurmuştur.[2] Devlet baskısı ve korkusu ile yaşayan bir basın kamunun avukatlığı görevini yerine getiremez, toplumsal yararları savunamaz. Bu nedenle basın özgürlüğü, basına tanınmış bir ayrıcalık değil, kişilik hakları gibi korunan bir hak olarak değerlendirilir.[2]

Düşünceyi açıklama özgürlüğü kapsamında engel teşkil etmeyecek bazı hususlar bir işletme bünyesinde gerçekleşmesi nedeniyle basın özgürlüğünü engelleyebilmektedir.[3] Basımevi kurmanın izin alma ya da mali teminat yatırma şartına bağlanması, yayımlanacak eserler için ön denetim getirilmesi basın özgürlüğünü engelleyebilen hususlara örnek olarak verilebilir.

İfade özgürlüğü ve basın özgürlüğünün bir ülkede iç hukuk kurallarında kabul edilmesinin yeterli güvence sağlayamayacağı düşüncesiyle bu özgürlükler uluslararası metinlere geçmiş; uluslararası anlaşmalara konu olmuştur.[2]

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Basın özgürlüğü, bir çok anayasada, uluslararası bildiri ve sözleşmede düşünceyi açıklama özgürlüğü ile birlikte ele alınmıştır. 1776'da Virginia İnsan Hakları Yasası’nın 12. maddesinde, basın özgürlüğünün özgürlüğün en güçlü kalelerinden biri olduğunu ve sadece despot hükümetler tarafından engellenebileceğini ilan edilmiştir.[2]

1789 tarihli Fransız İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi, düşünce özgürlüğüyle birlikte düşüncelerin yayımlanmasına dair ifadeler barındırarak basın özgürlüğünü işaret eden ilk belgelerden biri olmuştur. 11. maddesinde "Düşüncelerin, fikir ve kanaatlerin başkalarına serbeste söylenmesi, insanın en değerli haklarındandır. Her vatandaş serbestçe konuşabilir, yazabilir ya da yayın yapabilir." denmektedir.

Basın özgürlüğü konusunda ilk kalıcı düzenleme ise Amerikan anayasasına 1791 tarihinde "Kongre... söz ve basın özgürlüğünü engelleyici yasa yapamaz" ifadesini taşıyan İlk Değişiklik Maddesi'nin eklenmesidir. Anayasal düzenleme açısından bakıldığında Amerika Birleşik Devletleri'nin söz ve düşünce özgürlüğü ile birlikte basın özgürlüğünü anayasal güvence altına alan ilk devlettir. Diğer demokratik devletler de aynı yolu izleyerek basın özgürlüğünü anayasal güvence altına almıştır.[3]

Düşünce ve basın özgürlüğü, II. Dünya Savaşı'ndan sonra Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun 10 Aralık 1948 günü Paris'te ilan ettiği İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi'nin 18. maddesinde açık bir dille ifade edilmiştir.

Farklı ülkelerde basın özgürlüğü[değiştir | kaynağı değiştir]

Her ülkede basın özgürlüğünün kullanılabilmesini sınırlayan bazı uygulamalar vardır. Bu sınırlamaların kapsamı ve sınırlama koymanın yolları ile her ülkenin basın özgürlüğüne sahip olup olmadığı ile ilgili farklı kurumların farklı sınıflandırmaları vardır. Bunların arasından en önemlilerinden birisi Sınır Tanımayan Gazeteciler'dir.

İsveç[değiştir | kaynağı değiştir]

Basın Özgürlüğü ile ilgili yasa 1766 yılında kabul edilmiştir[4][5][6][7].

Polonya[değiştir | kaynağı değiştir]

Basın Özgürlüğü Kanunları 1532 yılında kabul edilmiştir[8].

Rusya[değiştir | kaynağı değiştir]

Basın özgürlüğü Rusya Anayasa'sının 29. maddesi ile güvence altına alınmıştır.

Uluslararası basına Kapalı Bölgeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Çeçenistan, Rusya[9]
  • Birmanya
  • Jammu ve Keşmir, Hindistan[10]
  • Papua, Endonezya[11]
  • Tibet, Çin[12]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. 1,0 1,1 Hazar, Zeynep. "Basın Özgürlüğü ve Ulusal Güvenlik". Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 17, Yıl 2013. https://www.academia.edu/10373612/BASIN_%C3%96ZG%C3%9CRL%C3%9C%C4%9E%C3%9C_ve_ULUSAL_G%C3%9CVENL%C4%B0K. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2017. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Kılıçoğlu, Ahmet. "Basın Özgürlüğü ve Kişilik Hakları". Ankara Barosu Dergisi, Yıl 1989, Sayı 2. http://www.ankarabarosu.org.tr/siteler/ankarabarosu/tekmakale/1989-2/5.pdf. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2017. 
  3. 3,0 3,1 Vardal, Burcu. "Türkiye'de Basın Özgürlüğü ve 2003 Yılı Sonrası Uygulamalar". İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü doktora tezi, 2014. https://www.academia.edu/19348451/T%C3%BCrkiyede_Bas%C4%B1n_%C3%96zg%C3%BCrl%C3%BC%C4%9F%C3%BC_ve_2003_Y%C4%B1l%C4%B1_Sonras%C4%B1_Uygulamalar. Erişim tarihi: 5 Mayıs 2017. 
  4. ^ «The Freedom of the Press Act», Sveriges Riksdag
  5. ^ «The Swedish tradition of freedom of press»
  6. ^ «The World’s First Freedom of Information Act (Sweden/Finland 1766)»
  7. ^ freedominfo.org, «Sweden»
  8. ^ Zamoyski, Adam. «The Polish Way». New York: Hippocrene Books, 1987
  9. ^ Do journalists have the right to work in Chechnya without accreditation? Moscow Media Law and Policy Center. March 2000
  10. ^ India praises McCain-Dalai Lama meeting. WTOPews.com. Washington, D.C. July 27, 2008
  11. ^ Indonesia: Police Abuse Endemic in Closed Area of Papua. Human Rights Watch. May 7, 2007
  12. ^ China criticizes McCain-Dalai Lama meeting. WTOPews.com. Washington, D.C. July 27, 2008

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Konu ile ilgili yayınlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Starr, Paul (2004). The Creation of the Media: Political Origins of Modern Communications. New York: Basic Books. ISBN 0-465-08193-2. 
  • Gant, Scott (2007). We're All Journalists Now: The Transformation of the Press and Reshaping of the Law in the Internet Age. New York: Free Press. ISBN 0-7432-9926-4. 
  • Thierer, Adam & Brian Anderson (2008). A Manifesto for Media Freedom. New York: Encounter Books. ISBN 1594032289.