Hadis

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
İslam
Allah-eser-green.png
Allah-green.svg İslam Portalı

Hadisler (Arapça: اَلْحَدِيثْ‎) veya Hadis-i Şerif (Ar.: اَلْحَدِيثِ شَرِيفْ‎), bir rivayet zinciri ile Muhammed'e isnad edilen ve kendisinin değişik olaylar ve sorunlar karşısında veya Kur'ân'ın âyetlerini açıklamak için söylediğine inanılan söz, fiil ve takrirler bütünüdür. Hadis ilmiyle ilgilenen kişiye muhaddis denir.

Sünnîler ile az sayıda ortak hadise sahip olan Şiilik'te ise hatasız (masum) kabul edilen imamların sözleri de hadis kabul edilir.

Başlangıçta birkaç yüzyıl boyunca sözlü rivayetler şeklinde anlatılan hadisler, daha sonra yazıya geçirilen İslâm'ın "sözel geleneğini" oluşturmuşlardır. Goldziher'in anlayışına göre hadisler ilk dönem Müslümanlarının değişik konularda hadis formunda söyledikleri sözlerden ibarettir ve bu sözlerin Muhammed ile bir ilgisi bulunmamaktadır.[1]

Konu başlıkları

Kapsam, usul, çalışma alanı [değiştir]

Hadis bilimi, Muhammed'in sözleri ile davranışlarını, eylemleriyle ilgili rivayetleri derleyen, bu bilgileri yazılı bir biçimde düzenleyip sınıflandıran ve inceleyen çalışmalar bütünüdür. Hadisler metin ve nakleden (râvî) adlarının sıralandığı isnâd zinciri (senet) olmak üzere iki bölümden meydana gelir. Kapsamı;

Muhammed'in (Kur'ân dışında) söyediği rivâyet edilen sözler, yazdırmış olduğu mektuplar ve evrak, Muhammed'in vasıflarını, bir olay karşısında izhâr ettiği tutum ve tavrını anlatan rivâyetler ve Muhammed'in hayâtında vuku bulmuş bir olaya şâhid olanların sözleri, hadis kapsamını oluşturur.

Hadis ilimleri usul ve esastan oluşur. Usul, hadislerin isnad zinciri, terminoloji, sözlerin sıhhat derecesi gibi konularla ilgilenir. Hadisi kimin rivayet ettiği, rivayet zincirinin kesintili olup olmadığı, râvînin güvenilirliği, metnin doğruluğu gibi konuları araştırır. Hadis alt ilim dalları;

  1. Cerh ve Ta'dil, râvîyi redd (cerh) veya düzeltmeyi (tâdîl) ele alır.
  2. İlm-ul Ricâl, râvîlerin hayatını ele alır, âdil ve âkil olup olmadıklarını inceler.
  3. Hadis ihtilafı, birbiriyle çelişen hadisleri karşılaştırır.
  4. İlel-il-hadis, hadisin doğruluğunu zedeleyen gizli noktaları aydınlatır.
  5. Garib-ul hadîs, hadislerde geçen terimleri araştırır.
  6. Nasih ve Mensuh, hükmü kalkmış hadisleri araştırır.
  7. Kutsî hadis, manası Allah'tan sözü peygamberden olan hadisleri ele alır.


Tarihi [değiştir]

Muhammed
Muhammed - (محمد)
Muhammed
Kategori – Portal

Başlangıçta hadislerin yazılmasına karşı çıkılmış,[2] sonraki dönemlerde ise bu tutum değişerek neredeyse bütün duyumların ve rivayetlerin kaydedildiği, sonra da tasniflerinin yapıldığı zengin bir yazılı döneme geçilmiştir. Hadisleri ilk olarak büyük ölçüde toplayarak bir araya getiren İmam Mâlik, bunları Muvattâ adlı eserinde toplamıştır[3] Hadislerin sistematik olarak yazılarak toplanmasına tabiin zamanında başlandı. Muhammad ibn-i Muslim ibn-i Ubeydullah, hadisleri verimli bir şekilde anlatmıştır.[4] İbn-i Hacer'e göre İbn-i Şihab al-Zuhrî, ilk hadis toplayan kişidir ve hicri 719 yılında Ömer bin Abdülaziz'in emriyle hadisleri toplamaya başlamıştır.”[5]

Ebû Said el-Hudrî'den rivâyet edilen bir hadîse göre Peygamber'in önceleri[6][7][8]

« Benden Kur’an haricinde hiç bir şey yazmayınız. Kur'an'dan başka benden bir şey yazmış olan varsa onu derhal imha etsin. Benden bir hadis rivayet ediniz; bunun bir mahzuru yoktur; benim söylemediğim bir şeyi kim bile bile bana isnad ederse, Cehennem'deki yerini hazırlasın. »

dediği rivayet edilmektedir. Ebu Hureyre'den rivayet edilen bir başka hadiste de Peygamber şöyle demektedir:[9][6]

« Biz hadîs ya­zarken Hazreti Peygamber yanımıza geldi ve: "Yazdığınız şey nedir?" dedi. "Senden işittiğimiz hadîsler", dedik. Hazreti Peygamber: "Allah'ın Kitabı'ndan başka kitap mı istiyorsunuz? Sizden evvelki milletler Allah'ın Kitabı yanında başka kitaplar yazdıkları için dalâlete düştüler", dedi. »

Daha sonraki devirlerde Kur'an ayetlerinin hafızlar tarafından ezberlenmesi ve başka sözlerle karışması endişesinin ortadan kalkmasıyla Muhammed'in, hadislerin yazılabileceğini ifade ederek, "İlmi (hadisi) yazı ile tespit ediniz"[10] dediği, bazı sahabilerin de hadisleri Sahife denilen mecmualarda topladığı rivayet edilmiştir. Ancak, dört halife hadis yazımına olumsuz yaklaşmış ve bunların zamanla (Yahudi sözlü kanunları mişna gibi) Kur'an gibi kutsanabileceği endişesiyle zamanlarındaki hadis mecmualarını toplatıp yaktırmışlar ve hadisin değil de sadece Kur'ân'ın kaynak görülmesini iştemişlerdir.[11]

İmam Buhârî (810-869) ve diğer hadis imamları Peygaber'in ölümünden yaklaşık iki yüzyıl sonra o zamana kadar sözlü olarak nesilden nesile aktarılan hadisleri toplayıp yazılı hale getirerek hadis külliyatlarını oluşturdular. Sünnî ekol arasında zamanla ünlü olmuş altı adet hadis külliyatı (Kütüb-i sitte) bulunur. Bu kitaplardan külliyatlarına sahih (doğru) ismi veren Buhârî ve Müslim'in kitaplarına sahiheyn de denilir. Diğer hadîs külliyatlarının isimleri: Cami, Müsned, Mucem, Müstedrek, Mustahrec, Cüz, Tabâkattır.

Hadis öğrenimi mecâlis denilen sohbet toplantıları şeklinde İslâm'ın ilk devirlerinde başlanmıştır. Eğitimin sistematize edilmesi özel medreselerin açılmasıyla başlamıştır. Hadis öğretimi yaptığı bilinen ilk dâru'l hadîs, hicrî 6. yüzyılda (M.S. 12. yüzyıl) Şam'da Sultan Nûreddîn Mahmud tarafından kurulan “en-Nûriyye” medresesi olup ilk idarecisi İbn Asâkir'dir. Bundan sonra Eyyûbî hükümdarlarından Nâsıruddin Muhammed tarafından hicrî 622 hicri (M.S. 1225) Kahire'de “el-Medresetu'l-Kâmiliyye” kurulmuştur. 626'da yine Şam'da el-Meliku'l-Eşref Ebu'l-Feth Musa b. Âdil “el-Medresetu'l Eşrefiyye” adlı ikinci bir dâru'l-hadis açıldı. Yine hicrî altıncı yüzyılda aynı yerde Emevî Camii içinde Seyfeddîn Muhammed bin Urve'ye nisbetle “Dâru'l-Hadîsi'l-Urviyye” adını taşıyan ve bir kütüphânesi olan başka bir hadis medresesi daha açıldı. Daha sonraları İslâm âleminin her tarafında dâru'l-hadisler yaygınlaştı.[12][13]

Hadisin bileşenleri [değiştir]

Hadisin iki ana unsûru metin ile beraber isnad veya senetdir. İsnad, rivâyet eden kişilerin adlarından oluşan râvîler zinciridir. Hadis ilminde bu iki unsurdan biri farklı olarak gelen her habere ayrı bir hadistir. Yani aynı metinle bir hadis, birçok kereler rivâyet edilmiş olabilir. Senet, aslı îtibariyle bir destek olup hadis âlimlerinin haberin doğruluğunu ve güvenirliliğini tespit için kullanılmıştır.[14] Hadisi nakleden râvîlerin kimden haberi aldığını gösteren kronolojik listeden oluşur. Zincirin sonunda hadisi ilk rivayet eden kişiyle metnin kendisi gelir.

Hadis çeşitleri [değiştir]

Ana madde: Hadis çeşitleri

Hadisler muhaddis denilen hadis alimleri tarafından değişik sınıflandırmalara tabi tutulmuşlardır. ancak bu sınıflandırmalar mutlak olmayıp, sınıflandırmayı yapan kişinin bilgi altyapısı, ön kabulleri, tanımları ve değerlendirmeleri gibi öznel unsurlara dayanır. Bazı alimlere göre sahih, manen mütevatir, ya da mütevatir gibi en güvenilir sınıfta yer alan ve reddedenin kafirlik veya fasıklıkla suçlanabildiği hadisler, bir başka ilahiyatçının değerlendirmesinde mevzu, yani uydurma hadis kategorisinde yer alabilmektedir.[15]

Dindeki yeri [değiştir]

Geleneksel İslam anlayışında hadis Kur'andan sonra ikinci sırada yer alan çok önemli bir dinî kaynak olmuştur. Kur'an'den sonra ikinci kaynak olarak görülmesinin sebebi, Kur'an'da İslâm peygamberini örnek almayı tavsiye eden âyetlerdir. Bu âyetlerden bâzıları:

« Hayır, Rabbine andolsun ki anlaşmazlıklarda seni hakem kılıp verdiğin hükümden içlerinde hiçbir sıkıntı duymadan tam manasıyla kabullenmedikçe iman etmiş olmazlar. (4:65) »
« Resûle itaat eden Allah’a itaat etmiş olur. (4:80) »
« Peygamber size neyi verdiyse onu alın, neyi yasakladıysa ondan da sakının! (59:7) »

Hadis ve sünnet, tefsir ve fıkhın vazgeçilmez kaynağıdır. Şeriat ve fıkhın diğer kaynakları icma, kıyas, örf ve maslahattır.

Kur’an'ın farklı yorumları gibi hadislerin de farklı yorumlarının yapılması, hangi hadislerin kaynak kabul edileceği, hangilerinin edilmeyeceği gibi hususlar farklı fıkıh mezheplerinin oluşmasına yol açmıştır. Rey ehli olarak tanımlanan Hanefî mezhebi ile rivayetçi (veya hadis ehli) olarak bilinen Şafiî, Mâlikî, Hanbelî mezhepleri ve Şia, hadisler konusunda farklı tutumlar belirlemişlerdir.

İmam Ebû Hanîfe dinî görüşlerini oluşturmada diğer imamların aksine hadislere çok az güvenmekte ve onlara az yer vermekteydi. Ebu Hanîfe rey ehli olarak bilinir, hadisleri sadece senet ve rivayet açısından değil, anlam açısından da kritiğe tabi tutar.[16] Mana açısından akla aykırı gördüğü ve Muhammed'e atfedilemiyeceğine inandığı hadisleri kabul etmez ve bu hadislere aykırı fetvalar vermekten çekinmezdi. Bu şekilde 200 kadar hadîse aykırı fetvası bilinir ve bu yüzden hadisleri dinde "mutlak nass" gören hadisçiler tarafından şiddetle tenkit edilir.[17] Hadislere güvenmemesi ve hadis karşıtlığından dolayı kendisi İmam Malik gibi bazı hadis ehli tarafından şiddetle eleştirilmiştir, hatta kafir, deccal veya zındık olmakla suçlanmıştır.[18][19]

Ehli Hadis, Ahmed ibni Hanbel, Şafii ve Malik gibi peygamberin hadislerini toplayıp derleyen nakilcilerden oluşuyordu. Nakilciler rivayet zinciri açısından sahih gördükleri hadisleri dinî açıdan uyulması gereken muhkem nasslar olarak değerlendirirler ve akıl yönünden kritiğe tabi tutmazlar.

İmamiyye Şiiliği Sünnilikten farklı olarak yalnızca 12 imam kanalıyla gelen söz ve rivayetleri dinî kaynak (hadis) olarak kabul etmektedir.[20]

7. yüzyılda aklı öne çıkaran Kelamcılar ile ehli-hadis arasında tartışmalar çıktı. Akıl ile nakil tartışmalarına izleyen dönemde felsefeciler de karıştı. Son dönem Osmanlı ulemasında dahi bu tartışmalar yaşanmaya devam etmiştir. Siyerciler, tefsirciler, din anlatıcıları, vaizler, hikâyeciler vb. için hadisler sonsuz bir kaynaktır. İslam inançları ve mitolojisinin gelişiminde hadisler önemli bir kaynaktır. Günümüzde geleneksel Müslümanlardan ayrılarak, Kur'an merkezli İslâm'ı savunan bazı dinî gruplar için hadislerin herhangi bir dinî değeri yoktur.[21] Bazı alimlere göre fıkıh usulünde hadislerle dinî hüküm konulamaz, inançla ilgili konularda kanıt olamaz.[22]

Rivayetçi eğilimler ve din psikolojisi [değiştir]

Hadisler ve yer yer birçok ayrıntıyı da içeren, zaman zaman gerçeküstü destansı unsurlarla süslenen dinî anlatılar toplumu etkilemeye devam etmektedirler. Toplumun genel olarak hadislere ilgisinin, hadislerle bilimsel olarak ilgilenenler bir kenara bırakılacak olursa, anlatılanların gerçekliği ile değil, "hikayelerin gücü" ile devam ettiğini söylemek mümkündür. Günlük kavrayışın ötesinde aşkınlık arayan toplum için, olaya bilimsel bakanlar hangi tespitleri yaparlarsa yapsınlar, benzeri anlatılar ve aşkın dinî hikayeler din mesleğinde çalışanlar açısından da elden çıkarılamayacak bir materyal olarak görülür ve tarih boyunca olduğu gibi anlatılmaya ve dinlenmeye devam edilir.

Rivayetçi eğilimlerin bir başka karakteristiği, halkın nezdinde hadislerin itibarını artırmak için hadis imamlarına insanüstü vasıflar yüklemesidir. Bu rivayetlere göre hadis imamları milyonlarca hadisi râvî zincirleriyle birlikte hafızalarında tutabilirler. İmam Buhârî bir hadisi kaynağından almak için aylarca yolculuk yapar, ancak rivayet eden kişi bir atı kandırdığı için hadisi almaktan vazgeçer, şartlarına tamamen uygun bile olsa rüyasında peygamberi görerek, kaydettiği bütün hadisleri tasdik ettirir.

Eleştiriler [değiştir]

Kendisinden sonraki birçok araştırmacı için ilham kaynağı olan Alman araştırmacı Goldziher’e göre hadis olarak rivayet edilen haberlerin Peygamber’le ilgisi yoktur. Bu rivayetler İslam’ın birkaç asır devam eden oluşum süreci içinde bu sürece katılan siyasi, ictimai, iktisadi vb. birçok faktörün belgeleridir. Müslümanlar Kur’an’da bulamadıkları pek çok konuyu, ayrıca kendi kanaatlerini ve doğru bulduklarını hadis formunda ifade etmişlerdir.[1] Yazar Ferec Hüdür'e göre hadisler Arap olmayan kişiler tarafından râvî zincirleriyle birlikte Kur'an'a karşı uydurulmuş sözlerden ibarettir. Kendisi ayrıca birçok rivayet zincirinde 1. isim olan ve kendisinden en fazla rivayet yapılan sahabe ünvanına sahip olan Ebu Hüreyre'nin hayâlî bir şahıs olduğu kanaatini ifade etmektedir.[23]

Hadisler Peygamberin yaşadığı dönemden 1-2 asır sonra yazılı hale getirilen, bir nakil (râvî) zinciri ile Peygamber'e atfedilen "sözlü kültür" ürünleridir. En büyük hadis külliyatları olan Kütüb-i Sitte’nin yazarları Peygamber'den ortalama olarak 200 yıl sonra yaşamış kişilerdir. Bu rivayetlerde sözlü geleneklerin özelliklerine uygun olarak râvîlerden kaynaklanan unutma, yanlış hatırlama, yüceltme, alçaltma, abartma, önemsizleştirme, ayıklama hatta uydurma (mevzû hadisler) gibi gerçeğin kısmen veya tamamen değiştirilmesini içeren problemlere rastlanabilir. Hadisleri kayda geçirenler rivayet zincirindeki kişilerin hafıza ve dürüstlüklerine güvenerek hadisleri kayda geçirirler. Zincirdeki son kişiyi görme olanakları bulunur, ancak diğer kişiler bir önceki nesle ait ve çoğunlukla ölmüş kişilerden oluşur. Bu bakımdan hadislerin doğrulanması mümkün değildir. Hadisleri rivayet edenler, yazanlar gibi dini kaynak olarak kullananlar da bazı yazarların eleştirilerine hedef olmuşlardır.[21]

Râvîlerle ilgili Eleştiriler [değiştir]

Arif Tekin'in Ebu Hüreyre ile ilgili, yahudi kültürünün hadis geleneğine aktarımını da ilgilendiren eleştirileri; "Bu zat, Hayber harbinde Müslüman olmuş, Muhammed'le olan beraberliği sadece üç yıldı; kendisi okuryazar da değildi. Muhammed'den ancak bazı sözlü bilgiler aktarmış, bunlar da onun zamanında değil; güya korunup (her nasıl korunmuşsa!) yıllar sonra Müslümanlar tarafından yazılı hale getirilmiştir. Bu adam ilkin yahudiydi, Tevrat'taki hikâyeleri çok iyi biliyordu. Zaten onun Muhammed'den aktardığı hadislerin hepsi Tevrat ve Yahudi kültüründe varılan konulardan söz eder. En önemlisi, Halife Ömer ve Ali gibileri hem okuryazar, hem de baştan beri Muhammed'le beraber oldukları halde ondan yaklaşık olarak 500 küsur hadis aktarabilmişken; okuryazar olmayan, üstelik son 3 yılda ancak Muhammed'le tanışıp beraber kalabilen Ebu Hureyre ise, nedense binlerce hadis aktarmış."[24] Ebu Hüreyre'nin hadis uydurması ve bu konuda halife Ömer'in kendisini kırbaçlatması değişik kaynaklarda zikredilir.[25] Ancak bu durum kendisinin daha sonraki dönemlerde makbul bir hadis kaynağı olarak kabul edilmesine engel olmamıştır.

Hadisler ve bilimsellik [değiştir]

Yazar Arif Tekin Buhârî, Müslim ve Tirmizi'de kaydedilen bir hadis'in mevsimlerin yazlık ve kışlık değişimini Cehennem'in solumaları ile ilişkilendiren anlatımlarını irdeler. Buna göre Cehennem'in soğuk ve sıcak iki türlü soluması dünyadaki soğuma ve ısınmaların sebebi olmaktadır. Yine hastalıklarından şikayet eden Ukl/Ureyne kabilesinden kişilere develerin sütünden ve "idrar"ından içmelerini tavsiye eden hadis güvenilir kabul edilen kaynaklarda yer almaktadır.[24]

Bâzı rivayetlere göre Yecüc ve Mecüc, Âdem’in rüyalanması sonucu toprağa akan spermlerden oluşmuş bir millettir. İbn-i Abbas rivayetine göre "Onlar toprağın altında bir karış boyunda bir millettir ve Kıyamet'e yakın yeryüzüne çıkacaklardır". İbni Ebi Hatem Şueyh’in hadisi ise şöyledir: “Onlar üç sınıftır. Birinci sınıf büyük ağaç gibidir. İkinci sınıf dört arşın uzunluk ve dört arşın da genişliktedir. Üçüncü sınıf da kulaklarından birini yatak edip ikincisini yorgan yapıyorlar.”[26]

En güvenilir hadis külliyatı kabul edilen, Sahih-i Buhârî tefsir kitabı No 385’te kaydedilen, Kamer suresiyle ilgili "dolunay halindeki ayın Ay’ın bir mucize ile ikiye bölündüğü, parçalardan birinin Mekke’de bir dağın arkasına, diğerinin önüne kadar indiği" şeklindeki (Ay'ın yarılması) rivayeti,[27] Güneş’in Ali’nin namazı için geriye getirilmesini anlatan rivayetler, [28] ya da Tevrat, İncil ve Kur’anda (Saffat 141-146) anlatılan Yunus peygamberin mucize kavramıyla bile açıklanamayacak hikâyesiyle ilgili rivayetler hadislerin güvenilebilirlik derecesiyle ilgili fikir verebilir.[29]

Edip Yüksel çörek otuyla ilgili hadîse ve bu yapılan spekülasyonlara dikkat çekerek akademik ve bilimsel olmayan yayınlar konusunda okuyucuları uyarmaktadır.[30]

Cinsiyetçilik [değiştir]

Muhammed: “Ey kadınlar cemaati! Sadakada bulunun, istiğfarı çok yapın. Zîrâ ben siz kadınların Cehennem'de çoğunluğu teşkil ettiğini gördüm” buyurdular. Dinleyenlerden cesaretli bir kadın:

- “Niye cehennemliklerin çoğunu kadınlar teşkil ediyor, neyimiz var?” diye sordu. Muhammed: - “Ağzınızdan kötü söz çıkıyor ve kocalarınıza karşı nankörlük ediyorsunuz. Aklı ve dini eksik olanlar arasında akıl sahibi erkeklere galebe çalan sizden başkasını görmedim!” dedi. O kadın tekrar: - “Ey Allah’ın Resulü! Aklı ve dini eksik ne demek?” diye sorunca - “Aklı noksan tabiri, iki kadının şahitliğinin bir erkeğin şahitliğine denk olmasını ifade eder. Dinlerinin eksik olması tabiri de onların (hayız) günlerce namaz kılmamalarını, Ramazan ayında oruç tutmamalarını ifade eder.” [31][32]

Başlıca Ehl-i Sünnet râvîleri [değiştir]

Ehl-i Sünnet'in hadis kitaplarında güvenilir râvîler arasında en çok hadis rivâyet eden sahabeler şunlardır:[33][34]

Sahabe Hadis
sayısı
Ebu Hüreyre 5.374
Abdullah bin Ömer 2.630
Enes bin Mâlik 2.286
Aişe 2.210
Abdullah bin Abbas 1.660
Câbir bin Abdullah 1.540
Ebû Said el-Hudrî 1.170

Hadis sözlüğü [değiştir]

  • Ashab: bkz. Sahabe
  • Dirâyet: Ebu Hanîfe'nin sıhhat için mana rivayetini kabul etmemesi, söz zincirinde râvînin şurasını hatırlamıyorum dediği durum, usul ve metin incelemesi, Ebu Hanîfe'nin 17 hadîse tam intibakı.
  • Eser: Sahabenin sözlerinin de içinde olduğu hadis.
  • Garîb: Şâz bir kişiden gelen nakil
  • Gayri metluv vahiy: Extremist dînî önderlere göre hadisler okunmamış vahiylerden oluşur.
  • Gayri sahih: "Sıhhat şartlarını taşımayan" zayıf hadisler
  • Haber: Kuran, hadis, ashab ictihadı ve diğer bilgilerin tümü
  • Hadis hâfızı: Çok sayıda hadisi ezberlemiş olan kişi.
  • Hasen: Yazılışında kusur bulunan hadisler.
  • İmlâ: Söyleyerek yazdırma
  • İsrâiliyat: Yahudi dînî mirasından İslâm'a aktarılan hikâye ve uydurmalardır.
  • İstinbât: Fâkihlerce yapılan hüküm çıkarma
  • Kezzâbîn: Yalancılar, hadis uydurucuları
  • La tectemiu ümmeti aled dalale: "Ümmetim sapıklık üzerine birleşmez" hadisi
  • Meşhur: Muhammed'in zamanında değil, tabiin ve sonrakilerce tevatürle nakledilmiş sözler
  • Metluv vahiy: Cebrail tarafından okunarak dikte edilmiş vahiy, Kur'an.
  • Mevzû: Uydurulmuş olduğu açıkça bilinen sözlere denilmektedir.
  • Muhaddis: Hadis bilimci, hadislerin anlamından çok ifade düzgünlüğü ve rivayet zincirindeki kişilerin birbiriyle görüşme olasılığı ve güvenilirlik gibi özellikleriyle ilgilidirler.
  • Mütevâtir: Muhammed'in zamanına şahit olmuş kişilerin ittifakla bildirdikleri rivayetler
  • Nesh: Bir ayet veya hadisin diğerinin hükmünü kaldırması.
  • Rivayet zinciri: Bir metni kaynağına götüren nakil zinciri, senet.
  • Sahabe: Muhammed'in zamanında yaşayıp, onunla görüşmüş, müslüman ve aklı başında insanlar.
  • Sahih: Senet itibariyle kusursuz kabul edilen hadisler; ancak bir hadisin sahih kaynaklarda kaydedilmiş olması tek başına doğru sayılması için yeterli değildir.
  • Sıhhat şartları: Hadiste aranan, akla, Kurana, İslam'ın ruhuna, fıtrata ve tabiata, tarihe aykırı olmama gibi hadis alimlerince konulmuş şartları ifade eder.
  • Sika: Sözüne güvenilir (kişi)
  • Siret: Muhammed'in hayatı, ahlakı, dış görünüşü (çoğ.siyer)
  • Sünnet: Muhammed'in uygulamaları, hüküm çıkarılan hadisler, ashabının, tabiinin ve ümmetin örnek aldığı usul.
  • Sünnetullah: Allah'ın hükmü ve yasaları
  • Tabiîn: Sahabe zamanında yaşayıp, onlardan hadis nakledenler
  • Tebeut Tabiîn: Tabiîn zamanında yaşayıp, onlardan hadis nakledenler
  • Tevsik: Doğruluğu kanıtlama
  • Vâhid Haber: tek bir kişiye dayandırılan haber veya hadis.
  • Yemin: Hadis rivayet edene önce yemin ettirmek (Halife Ali'nin uyguladığı bir yöntemdir)
  • Zayıf: Senet veya metninde tutarsızlık bulunan hadisler. (Râvînin yalancı olması, sened zincirinin tutarsızlığı vb.)

Ayrıca bakınız [değiştir]

Dış bağlantılar [değiştir]

Kaynaklar [değiştir]

  1. ^ a b KÖKTAŞ, Yavuz (2002) (Türkçe) (PDF). Bazı yeni sünnet tanımları üzerine. DÎVÂN. ss. 95-160. 2002 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.belgeler.com/blg/2uuc/hadisler-zerine. Erişim tarihi: 2013-05-17. 
  2. ^ [|TOPRAK, Yrd. Doç. Dr. Mehmet Sait] (2007) (Türkçe). İSLÂMÎ GELENEKTE “KİTÂBET” ALEYHTARLIĞI’NIN YAHUDÎ MENŞE’İ MESELESİ. XXV. İzmir: D.E.Ü. İlâhiyat Fakültesi Dergisi. ss. 147-175. 2007 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://kisi.deu.edu.tr/sait.toprak/kitabet%20aleyhtarligi.html. Erişim tarihi: 2013-05-16. 
  3. ^ "El-Muvatta’" (Türkçe) (HTML). İhyâ. 2009-02-13. http://hadis.ihya.org/hadis-sozlugu/el-muvatta.html. Erişim tarihi: 2013-05-13. 
  4. ^ (Arapça) Taqrib al-Tahthib: Mu'assasah al-Risalah. Nr. 6296 (1. baskı bas.). Beyrut. 1999. ss. 440. 
  5. ^ (Arapça) Feth el Bârî. I. ss. 208. 
  6. ^ a b Koçyiğit, Talat (2012). "1. Hadis kitabetinin yasaklanması" (Türkçe) (HTML). Hadis Tarihi. DİYANET VAKFI YAYINLARI. 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.diyanet.gov.tr/turkish/hadis/hadis_tarihcesi.aspx#_Toc152237684. Erişim tarihi: 2013-05-20. 
  7. ^ (Müslim, Zühd, Hanbel)
  8. ^ Muslim, Sahih, cilt IV., nr. 2298; kezâ el-Hatib, Takyidu'l-İlm, s. 29
  9. ^ El-Hatib, Takyidu'l-İlm, s. 32.
  10. ^ Takyid-ul-İlm, s. 69
  11. ^ [|Dinî Yazilar] (2011-05-29). "HADİS YAZIMI KONUSUNDA PEYGAMBERİMİZİN GERÇEK TAVRI…" (Türkçe) (HTML). Dini yazılar. 2011-05-29 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.belgeler.com/blg/2uuc/hadisler-zerine. Erişim tarihi: 2013-05-16. 
  12. ^ Başaran, Zeynep (2009) (Türkçe) (HTML). TARİHTE HADİS MECLİSLERİ VE GEREDE HADİS MECLİSLERİ. Samsun: Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İlahiyat. ss. 16, 18. 2009 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.academia.edu/3337433/TARIHTE_HADIS_MECLISLERI_VE_GEREDE_HADIS_MECLISLERI. Erişim tarihi: 2013-05-20. "Müslüman Türkler, Selçuklu Devleti, Anadolu ve Asya'daki Türk İslam Devletleri zamanındaki hadis çalışmalarına dair çok fazla bilgi bulunmamakla birlikte, bu konuya dair Özafşar şunları zikretmektedir: “Müslüman Türkler zamanında Selçuklu ve Nureddin Zengi ile Eyyübiler devirlerinde hadis ve hadisçilik teşvik görmüş, bilhassa Zengi Devrinde Suriye ve Mısır bölgesinde çok sayıda hadis okulu, yani Daru'l-Hadis açılmıştır. Memlüklüler devri hadis ilmi açısından ikinci silkiniş dönemi olarak kabul edilebilir. Hadis tarihinin çok önemli bazı simaları bu dönemde yetişmiştir.” […] Daru'l-hadislerin kuruluşu hicretin VI. Asırlarına kadar gider. İlk daru'l-hadis Dımaşk'te kurulurken Osmanlı'da İznik'te kurulmuştur." 
  13. ^ [|intifada] (2013-02-21). "DÂRU’L-HADÎS" (Türkçe) (HTML). 2013-02-21 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://forum.kanka.net/archive/index.php/t-982319.html. Erişim tarihi: 2013-05-20. 
  14. ^ Tadrib al-Rawi, cilt 1, ss. 39–41.
  15. ^ http://www.istekuran.net/mehdi.html
  16. ^ SIDDÎKÎ, Prof. Dr. ZUBEYR (2000). KILICER, Dr. M. ESAD. ed (Türkçe) (PDF). İSLÂM HUKÛKUNDA HADİSİN YERİ. İcmâl Yayınları. ss. 113-117. 2000 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://dergiler.ankara.edu.tr/dergiler/37/1698/18140.pdf. Erişim tarihi: 2013-05-17. 
  17. ^ PALABIYIK, Doç. Dr. M. Hanefi; İLHAN, Mustafa (2009-01-10). "Ebu Hanîfe ve Hanefîlere göre hadîs". Burhan. 2009-01-10 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.burhandergisi.com/butun-yazarlar/49-doc-dr-m-hanefi-palabyk-mustafa-lhan/157-ebu-hanife-ve-hanefilere-goere-hadis.html. Erişim tarihi: 2013-05-18. 
  18. ^ [|admin] (2012-08-19). "Ebu Hanif: Sadece Kuran’ı izleyen bir Hanif". 19.org. 2012-08-19 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://19.org/tr/2537/hanif/. Erişim tarihi: 2013-05-18. 
  19. ^ [|Öztürk, Yaşar Nuri]; [|Boyut, Yeni] (Türkçe). İmamı Âzam Ebu Hânife. http://www.dr.com.tr/Kitap/Imami-%C3%82zam-Ebu-H%C3%A2nife/Yasar-Nuri-Ozturk/Din-Mitoloji/Islamiyet/urunno=0000000308841. Erişim tarihi: 2013-05-18. 
  20. ^ [[|Emir-Muezzi, Muhammed Ali]; [|Boyut, Yeni] (2003) (Türkçe). İmâmî Şiilik’te Hadisin Sıhhat Kıstasları ve Fakîhin Otoritesine Dair Değerlendirmeler. 2. 12. T.C. İ.Ü. İLAHİYAT FAKÜLTESİ. ss. 313-348. http://home.uludag.edu.tr/users/ucmaz/PDF/ilh/2003-12(2)/12.pdf. Erişim tarihi: 2013-05-18. ]
  21. ^ a b Umuç, Ali (2008-11-30). "HADİSLER HAKKINDAKİ TEMEL DÜŞÜNCELERİM". Ali Umuç. http://www.aliumuc.com/?p=131. Erişim tarihi: 2013-05-18. 
  22. ^ Aksoy, Ali (2007-03-21). "Hadis hadisleri yargılarsa…: PEYGAMBERİMİZ HADİS YAZIMINI YASAKLAMIŞTI". 2007-03-21 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.aliaksoy.net/2007/03/21/hadis-hadisleri-yargilarsa/#more-213. Erişim tarihi: 2013-05-18. 
  23. ^ Hüdür, Fereç (Türkçe) (PDF). KÜTÜB-İ SİTTE’NİNELEŞTİRİSİVEKUR’ÂN’A ARZI. Siirt. http://de.scribd.com/doc/50121318/Kutub-i-Sitte-nin-Ele%C5%9Ftirisi-ve-Kuran-a-Arz%C4%B1-Ferec-Hudur. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  24. ^ a b BALTA, Av. Hayri. "TABULARA, TALANA, YALANA BALTA IRKÇILIĞA, SÖMÜRÜYE, ŞERİATA HAYIR! ÂRİF TEKİN’İN "SÜMERLER'DEN İSLAM'A KUTSAL KİTAPLAR ve DİNLER" adlı kitabı için…". Tabulara, talana, yalana balta. http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:xWgTEspGS8cJ:http://www.tabularatalanayalanabalta.com/Arif%2520Tekin.htm%2Barif+tekin+%22kuran%C4%B1n+k%C3%B6keni%22+yalana+talana+balta&hl=tr&gbv=2&strip=1. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  25. ^ "Ömer’in Ebu Hureyre’yi hadis uydurduğu için kınayıp kırbaçladığı doğru mu?" (Türkçe) (HTML). Ahl-ul Bayt. 2011-09-11. 2011-09-11 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.ahl-ul-bayt.org/tr.php/page,29871Unit69296.html?PHPSESSID=924ac438286471ab06b347a063651cfb2011-09-11. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  26. ^ "KIYAMET ALAMETİ UYDURMALARI: İSALAR, MEHDİLER…". Kur'an'daki din. http://www.kurandakidin.com/20-kiyamet-alameti-uydurmalari-isalar-mehdiler/. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  27. ^ "Buhârî hadisleri tenkidi: İFTİRA İÇEREN KÜTÜB-İ SİTTE'DEKİ HADİSLERDEN ÖRNEKLER VE ELEŞTİRİLMELERİ". Belgeler. http://www.belgeler.com/blg/2cro/buhari-hadsleri-tenkt. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  28. ^ "38 (38). SÂD SÛRESİ". İşte Kur'an!. http://www.istekuran.com/index.php?page=sad#s38a33. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  29. ^ "Jonah" (İngilizce) (HTML). 2013-05-16 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://en.wikipedia.org/wiki/Jonah. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  30. ^ Yüksel, Edip. "Çörek otu HER DERDE derman imiş" (Türkçe) (HTML). 2013-05-17 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://19.org/tr/4554/corek-otu/. Erişim tarihi: 2013-05-19. 
  31. ^ Kütüb-ü-Sitte No: 5361
  32. ^ Buhârî, Hayz 6, Zekat 44, İman 21; Müslim, İman 132; Nesâî, Küsuf 17; Muvatta, Küsuf 2
  33. ^ kenz (2007-03-23). "En çok Hadis-i Şerîf rivâyet eden Sahabe-i Kirâm" (Türkçe) (HTML). [http:/www.sadakat.net/ Sadakat.net]. http://www.sadakat.net/forum/gonul_sultanlarimiz/en_cok_hadisi_serif_rivayet_eden_sahabei_kiram-t10283.0.html. Erişim tarihi: 2013-05-13. 
  34. ^ "En çok hadis rivayet eden sahabiler" (Türkçe) (HTML). [http:/www.resulullah.org/ Resulullah.org]. http://www.resulullah.org/en-cok-hadis-rivayet-eden-sahabiler. Erişim tarihi: 2013-05-13. 
  • Hadis İlimleri ve Hadis Istılahları, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara, 1971, S. 16-17

"http://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Hadis&oldid=13366190" adresinden alındı.