Oruç

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

İslam
İnançlar Allah'ın birliği Peygamberler Kutsal Kitaplar Melekler Kader Kıyamet Günü
İbadetler Şehadet Namaz Oruç Zekât Hac
Metinler & Hukuk Kur'an Sünnet Hadis Fıkıh Şeriat Kelâm
Tarih & liderler Zaman dizini Muhammed Ehli Beyt Sahabe Dört Halife İslâm Devleti İmamiye Hilafet İslâm'ın yayılması
Mezhepler ve Ekoller Sünnîlik Şiîlik Hâricîlik Bâtınîlik Alevîlik İmâmet İ'tikadî ve Fıkhî mezhepler Siyâsî ve Şîʿîlik Mezhepleri
Kültür & toplum Eğitim Hayvanlar Sanat Takvim Çocuk Dava Demografi Bayramlar Camiler Kurban Felsefe Siyaset Bilim Kadın
Ayrıca bakınız Tasavvuf Sözlük Diğer dinler NOI Ilımlı İslâm
İslam Portalı

Oruç birçok dinde yer alan ve farklı biçimlerde yapılan bir ibadet türü. Farklı dinlerdeki oruç ibadetlerinin ortak noktası yemek, içmek veya cinsel ilişki gibi dünyevi hazlardan uzak durmaktır.

Köken bilim

"Oruç" sözcüğü Selçuklular döneminde Farsçadan alınmış روجك rôcik sözcüğünün Türkçedeki söylenişi olup "günlük" manasındadır. Kur'an'da صوم savm ve صيام sıyam olarak geçmektedir.

İslam'da oruç

İslam'ın şartlarından ve beş temelinden biri Ramazan ayında oruç tutmaktır. Oruç hicret'in ikinci senesinde Medine'de farz kılınmıştır.

Bakara Suresi'nde Kur'an'ın Muhammed'e gönderilmesinin Ramazan ayında başladığı ve bu ay içinde "oruç" tutmanın gerekli olduğu müslümanlara bildirilir; “ Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur'an'ın indirildiği aydır. Öyle ise sizden ramazan ayını idrak edenler onda oruç tutsun. Kim o anda hasta veya yolcu olursa (tutamadığı günler sayısınca) başka günlerde kaza etsin. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. Bütün bunlar, sayıyı tamamlamanız ve size doğru yolu göstermesine karşılık, Allah'ı tazim etmeniz, şükretmeniz içindir”. (Bakara suresi 185. ayet)

'Oruç, Kur'an'a göre "Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helâl kılındı. ……. Sabahın beyaz ipliği, siyah ipliğinden ayırt edilinceye kadar yeyin, için, sonra akşama kadar orucu tamamlayın…” (Bakara-187) şeklinde tanımlanır.

Ayetteki siyah ipliğin geceyi veya karanlığı, beyaz ipliğin ise gündüzü veya aydınlığı ifade ettiği yorumları bulunmakta, ayrıca bazı din bilimcilerce orucun başlama zamanının sabah namazının başlama zamanı olan şafak vakti değil, gün doğumu olması gerektiği ifade edilir. (bkn. İmsak) Prof. Abdülaziz bayındır ise imsak vakti olarak sabah namazının giriş vaktini işaret etmekle birlikte Türkiyede bu vaktin doğru tesbit edilmediğini ve sabah namazının da erken kılındığını ifade etmektedir.

Oruç,geleneksel fıkıhçılara ve hadisçilere göre, niyetlenip Güneş'in ufuktan 12 derece altta bulunduğu andan (astronomiye göre alacakaranlık) akşam günbatımına dek, bir şey yeyip içmemektir.

Fıkıhta oruç

Oruç fukaha (fıkıhçılar, islam hukukçuları)'ya göre farz, vacip, nafile ve mekruh nevilerine ayrılır. Ramazan orucu, vakti tayin edilmiş farz oruçtur. Kazaya kalan Ramazan orucu ile kefaret olarak tutulan oruçlar vaktini tutan kişinin belirleyeceği oruçlardır.

Adak oruçları vaciptir. Dini bir gereklilik dışında kişinin Allah rızası için tutttuğu oruça nafile oruç denir. Nafile oruçlar sünnet, müstehap ve mendup diye anılırlar.

Dini açıdan çirkin (mekruh) görülen oruçlar; Sadece Cuma veya Cumartesi günü tutulan oruçlar bu kapsamda değerlendirilir. Ramazan bayramının birinci günü ile Kurban Bayramının dört günü oruç tutmak, harama yakın bir mekruhtur.

Orucun 6 çeşidi

• Farz olan oruçlar: Ramazan ayı orucu ve Ramazan ayı orucunun kazası farzdır.
• Vacip olan oruçlar: Başlanmış nafile orucun bozulması halinde kazasının tutulması vacip olur. Adak orucunu tutmak ve bozulursa kaza etmek vaciptir.
• Sünnet olan oruçlar: Muharrem ayının 9. ve 10. günlerinde veya 10. ve 11. günlerinde yani Aşure gününden 1 gün önce veya 1 gün sonra ekleyerek oruç tutmak sünnettir. Ayrıca Pazartesi ve Perşembe günleri oruç tutmak, Zilhicce ayının ilk dokuz günü, Şevval ayında 6 gün oruç tutmak da sünnettir.
• Müstehab oruç: Her ayın (Hicri takvime göre) 13, 14 ve 15. günlerinde oruç tutmak hoş karşılanır.
• Mekruh oruç: Yalnız aşure günü için bir gün yani 10 Muharremde tutulan bir günlük oruç mekruh oruçtur. Ramazan bayramının 1. günü ve Kurban bayramının ilk 4 gününde oruç tutmak harama yakın mekruh kabul edilmiştir.
• Nafile oruçlar: Yukarıda sayılan maddeler dışında tutulan oruçlar nafile oruçlardır.

Yahudilikte oruç

Ayrıca bakınız: Yom Kippur

Yom Kippur, (İbranicesi: יום הכיפורים Kefaret Günü), Yahudilikte Yahudi Takvimi'nin ilk ayı olan Tişri ayının 10. günü yaklaşık 26 saat boyunca tutulan büyük oruçtur.

Yahudiliğe göre bir insanın kaderi bir yıl önceki hâl ve hareketlerine göre yazılır. Bir yıl boyunca iyi ve hayırlı işler işleyen kişilerin kaderi bir yıl sonra için iyi yazılır.

Yahudi Yılbaşısı olan Roşaşana ile Yom Kippur arasındaki 10 gün boyunca bir vicdan muhasebesi yapılır ki buna İbranice teşuva (geriye dönme) denir. On gün boyunca, o yıl içinde yapılan tüm hatalı davranışlar gözden geçirilir insanlara karşı yapılan haksızlıklar için insanlardan özür dilenir ve helalleşilir. Yehova'ya (Tanrı) karşı işlenen suçlar için de tövbe edilir. 9. günün akşamı güneş batmadan bir saat önce oruca başlanır. 26 saat aralıksız sürecek olan oruç boyunca şunlar yasaktır:

• Yemek yemek ve içmek
• Yıkanmak
• Parfüm sürünmek
• Cinsel münasebette bulunmak
• Çalışmak
• Ateş yakmak

Sabah erkenden kalkıp Sinagog'a gidilir ve yaklaşık 12 saat boyunca Sinagog'da aralıksız Yom Kippur için yapılan dualar, tövbeler ile vakit geçirilir. Güneşin batmasından yaklaşık 40 dakika sonra Tokea adı verilen kişi koç boynuzundan yapılmış bir boruyu (Şofar) çalarak orucun bittiğini ilan eder. Bu oruç yaklaşık 25-25.5 saat sürer.

Şofar'ın çalınmasıyla birlikte tören sona erer ve Tanrı'nın insanların gelecek yıl için kaderini yazdığına ve iyi kişileri hayat kitabına (Sefer Hayim) yazdığına inanılır.

Hristiyanlık'ta oruç

Hıristiyanlık inancında Paskalya döneminde, 49 gün boyunca hayvansal gıdaları yememek kaydı ile oruç tutulur. 2.yüzyılda yazılan Didakte kitabında Mesih inananlarına çarşamba ve cuma günü oruç tutmalarını buyurmuştur. 2. yüzyıldaki kiliselerin bu orucu Diriliş Bayramı'ndan önce (paskalya) tuttukları bilinmektedir. İslamiyet'teki gibi oruç zamanında tüm dünyevi gıdalardan uzak tutmaması nedeni ile oruç yerine perhiz ifadesi de kullanılabilmektedir.

Sağlığa etkileri

İslami orucun sağlık üzerine muhtemel etkileri;

1-Yazın sıcak ve kuru mevsimde uzun süre sıvı alımının kesilmesine bağlı olarak gelişmesi muhtemel dehidratasyon,

2-Çocuk, hamile, diyabetik, hiper tiroidi ve yoğun fiziksel efor gerektiren işlerde çalışan kişilerde uzun süreli gıda alımının kesilmesi sebebiyle metabolik dengenin bozulması, doğum öncesi ve gelişim çağındaki çocuklarda gelişim yetersizliği,

3-Kalp, karaciğer ve akciğer yetersizliği olan kişilerin oruç tutmalarında, uzun süreli açlık sonrası yenilen ağır bir yemek sonrasında solunum, dolaşım ve kalp yetmezliklerinin ortaya çıkışı,

4-Diyabetiklerde, kansızlık ve tansiyon düşüklüğü olan kişilerde tansiyon ve şeker düşmelerine bağlı olarak meydana gelebilecek konfüzyonel durum ve bunun yol açabileceği trafik ve iş kazaları,

5-Güneş altında veya sıcak ortamda çalışan iş guruplarında güneş veya sıcak çarpması risklerinin artışı,

6-Toplumsal baskıyla isteksiz olarak katlanılan uzun süreli açlığın, kişilerin psikolojisi üzerinde meydana getirmesi muhtemel olan etkiler,

7-Ramazanda geceleri gerçekleştirilen ibadetler, eğlenceler, gece davulu, satıcı gürültüleri ve sahur gibi gece-gündüz ritmini bozan toplumsal faaliyetlerin yoğunlaşması, gece istirahatinin bozulması ve buna bağlı kaza risklerinin artışı.

Sıcak mevsimde oruç

Isı kaynaklı güneş çarpmalarının oruçlu insanlar üzerinde meydana getirmesi muhtemel olan ilave sağlık risklerini göz önüna alan bazı dini otoriteler, sıcak iklimlerde bu şekilde oruca devam etmenin gerekli olmadığı, bu durumlarda orucun daha serin bir mevsimde tutulmasının uygun olacağı konusunda fetvalar vermişlerdir.