Oruç

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Oruç, belli bir zaman dilimi içerisinde; yiyecek, içecek veya her ikisinden de kaçınma eylemidir. Mutlak oruç ise, tüm yiyecek ve sıvılardan; genellikle önceden belirlenmiş bir veya birkaç gün kaçınma olarak tanımlanır. Diğer oruçlar, belli yiyecekler veya maddeleri sınırlayarak kısmen kısıtlayıcı olabilir. Oruç eylemi, yiyeceğin dışında cinsel ilişki ve diğer aktiviteleri de engelleyici olabilir.

Köken bilim[değiştir | kaynağı değiştir]

"Oruç" sözcüğü Selçuklular döneminde Farsçadan alınmış روجك rôcik sözcüğünün Türkçedeki söylenişi olup "günlük" manasındadır.[1] Kur'an'da صوم savm ve صيام sıyam olarak geçmektedir.

İslam'da oruç[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: İslam'da oruç

Sünni İslam anlayışında İslamın beş temel şartından biri kabul edilir. Hicret'in ikinci senesinde Medine'de farz kılınmıştır.

Bakara Suresi'nde ilgili ayetler;

“ Ramazan ayı, insanlara yol gösterici, doğrunun ve doğruyu eğriden ayırmanın açık delilleri olarak Kur'an'ın indirildiği aydır. Öyle ise sizden ramazan ayını idrak edenler onda oruç tutsun. Kim o anda hasta veya yolcu olursa (tutamadığı günler sayısınca) başka günlerde kaza etsin. Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez. Bütün bunlar, sayıyı tamamlamanız ve size doğru yolu göstermesine karşılık, Allah'ı tazim etmeniz, şükretmeniz içindir”. (Bakara suresi 185. ayet)[2]

'Oruç, Kur'an'da "Oruç gecesinde kadınlarınıza yaklaşmak size helâl kılındı. ……. Sabahın beyaz ipliği, siyah ipliğinden ayırt edilinceye kadar yeyin, için, sonra akşama kadar orucu tamamlayın…” (Bakara-187) şeklinde tanımlanır.

Ayetteki siyah ipliğin geceyi veya karanlığı, beyaz ipliğin ise gündüzü veya aydınlığı ifade ettiği yorumları bulunmakta, ayrıca bazı din bilimcilerce orucun başlama zamanını tanımlayan İmsak vaktinin sabah namazının başlama zamanı olan şafak vakti değil, gün doğumu olması gerektiği ifade edilir. Prof. Abdülaziz Bayındır ise imsak vakti olarak sabah namazının giriş vaktini işaret etmekte, Türkiye'de bu vaktin doğru tesbit edilmediğini ve sabah namazının da erken kılındığını ifade etmektedir.[3]

Oruç, geleneksel fıkıhçılara ve hadisçilere göre, niyetlenip Güneş'in ufuktan astronomide 12 derece altta bulunduğu andan (alacakaranlık) akşam günbatımına dek, bir şey yeyip içmemektir.

Fıkıhta oruç[değiştir | kaynağı değiştir]

Oruç fıkıhçılar, tarafından farz, vacip, nafile ve mekruh türlerine ayrılır.

  • Farz olan oruçlar: Ramazan ayı orucu ve Ramazan ayı orucunun kazası farzdır.
  • Vacip olan oruçlar: Başlanmış nafile orucun bozulması halinde kazasının tutulması vacip olur. Adak orucunu tutmak ve bozulursa kaza etmek vaciptir.
  • Sünnet olan oruçlar: Muharrem ayının 9. ve 10. günlerinde veya 10. ve 11. günlerinde yani Aşure gününden 1 gün önce veya 1 gün sonra ekleyerek oruç tutmak sünnettir. Ayrıca Pazartesi ve Perşembe günleri oruç tutmak, Zilhicce ayının ilk dokuz günü, Şevval ayında 6 gün oruç tutmak da sünnettir.
  • Müstehab oruç: Her ayın (Hicri takvime göre) 13, 14 ve 15. günlerinde oruç tutmak hoş karşılanır.
  • Mekruh oruç: Yalnız aşure günü için bir gün yani 10 Muharremde tutulan bir günlük oruç mekruh oruçtur. Ramazan bayramının 1. günü ve Kurban bayramının ilk 4 gününde oruç tutmak harama yakın mekruh kabul edilmiştir.
  • Nafile oruçlar: Yukarıda sayılan maddeler dışında tutulan oruçlar nafile oruçlardır.

Sıcak mevsimde oruç[değiştir | kaynağı değiştir]

Isı kaynaklı güneş çarpmalarının oruçlu insanlar üzerinde meydana getirmesi muhtemel olan ilave sağlık risklerini göz önüne alan bazı dini otoriteler, sıcak iklimlerde bu şekilde oruca devam etmenin gerekli olmadığı, bu durumlarda orucun daha serin bir mevsimde tutulmasının uygun olacağı konusunda fetvalar vermişlerdir.[4]

Yahudilikte oruç[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Ta'anit

Yom Kippur, (İbranicesi: יום הכיפורים Kefaret Günü), Yahudilikte Yahudi Takvimi'nin ilk ayı olan Tişri ayının 10. günü yaklaşık 26 saat boyunca tutulan büyük oruçtur.

Yahudiliğe göre bir insanın kaderi bir yıl önceki hâl ve hareketlerine göre yazılır. Bir yıl boyunca iyi ve hayırlı işler işleyen kişilerin kaderi bir yıl sonra için iyi yazılır.

Yahudi Yılbaşısı olan Roşaşana ile Yom Kippur arasındaki 10 gün boyunca bir vicdan muhasebesi yapılır ki buna İbranice teşuva (geriye dönme) denir. On gün boyunca, o yıl içinde yapılan tüm hatalı davranışlar gözden geçirilir insanlara karşı yapılan haksızlıklar için insanlardan özür dilenir ve helalleşilir. Yehova'ya (Tanrı) karşı işlenen suçlar için de tövbe edilir. 9. günün akşamı güneş batmadan bir saat önce oruca başlanır. 26 saat aralıksız sürecek olan oruç boyunca şunlar yasaktır:

  • Yemek yemek ve içmek
  • Yıkanmak
  • Parfüm sürünmek
  • Cinsel münasebette bulunmak
  • Çalışmak
  • Ateş yakmak

Sabah erkenden kalkıp Sinagog'a gidilir ve yaklaşık 12 saat boyunca Sinagog'da aralıksız Yom Kippur için yapılan dualar, tövbeler ile vakit geçirilir. Güneşin batmasından yaklaşık 40 dakika sonra Tokea adı verilen kişi koç boynuzundan yapılmış bir boruyu (Şofar) çalarak orucun bittiğini ilan eder. Bu oruç yaklaşık 25-25.5 saat sürer.

Şofar'ın çalınmasıyla birlikte tören sona erer ve Tanrı'nın insanların gelecek yıl için kaderini yazdığına ve iyi kişileri hayat kitabına (Sefer Hayim) yazdığına inanılır.

Hristiyanlıkta oruç[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Büyük Perhiz

Hıristiyanlık inancında Paskalya döneminde, 49 gün boyunca hayvansal gıdaları yememek kaydı ile oruç tutulur. 2.yüzyılda yazılan Didakte kitabında Mesih inananlarına çarşamba ve cuma günü oruç tutmalarını buyurmuştur. 2. yüzyıldaki kiliselerin bu orucu Diriliş Bayramı'ndan önce (paskalya) tuttukları bilinmektedir. İslamiyetteki gibi oruç zamanında tüm dünyevi gıdalardan uzak tutmaması nedeni ile oruç yerine perhiz ifadesi de kullanılabilmektedir.

Diğer dinlerde[değiştir | kaynağı değiştir]

Oruçun Hinduizm, Brahmanizm, budizm, janizm, Maniheizm, eski Yunan ve Kelt dinleri gibi dinlerde de değişik şekil ve miktarlarda tutulduğu ifade edilmiştir.[5]

Ramazan orucunun sağlığa ve sosyal yaşama etkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ramazan orucunun sağlık ve yaşam üzerine olası negatif etkileri;

1- Yazın sıcak ve kuru mevsimde uzun süre sıvı alımının kesilmesine bağlı olarak gelişmesi muhtemel dehidratasyon,[6] buna bağlı olarak Güneş altında veya sıcak ortamda çalışan iş guruplarında güneş veya sıcak çarpması risklerinin artışı,

2- Kronik hastalıklarda, hamile, diyabetik, hiper tiroidi, çocuklarda, yoğun fiziksel efor gerektiren işlerde çalışan kişilerde uzun süreli gıda alımının kesilmesi sebebiyle metabolik dengenin bozulması, doğum öncesi ve gelişim çağındaki çocuklarda yetişkinlikte öğrenim yeteneklerini de etkileyen gelişim yetersizliği,[7][8][9]

3- Kalp, karaciğer ve akciğer yetersizliği olan kişilerin oruç tutmalarında, uzun süreli açlık sonrası yenilen ağır bir yemek sonrasında solunum, dolaşım ve kalp yetmezliklerinin ortaya çıkışı,[10][11]

4- Kalp, karaciğer ve akciğer yetersizliği olan kişilerin oruç tutmalarında, uzun süreli açlık sonrası yenilen ağır bir yemek sonrasında solunum, dolaşım ve kalp yetmezliklerinin ortaya çıkışı,[10][11]

5- Diyabetiklerde, kansızlık ve tansiyon düşüklüğü olan kişilerde tansiyon ve şeker düşmelerine bağlı olarak meydana gelebilecek konfüzyonel durum ve bunun yol açabileceği trafik ve iş kazaları,

6- Biyolojik saat'in bozulması ve olası sonuçları; Ramazanda geceleri gerçekleştirilen ibadetler, eğlenceler, gece davulu, satıcı gürültüleri ve sahur gibi gece-gündüz ritmini bozan faaliyetlerin yoğunlaşması, gece istirahatinin bozulmasının sağlık üzerinde kısa ve uzun dönem etkiler oluşturması olasıdır.

  • Geçici baş ağrısı; sıvı ve kafein alımının kesilmesi gibi sebeplere de bağlanmıştır.[6]
  • Uyku açlığı ile de bağlantılı olarak dikkat azalması,
  • Gece uykusunun kesintiye uğraması ve geceleri ışık maruziyeti gibi nedenlerle anti-kanser melatonin salgılanmasının engellenmesi.[kaynak belirtilmeli]

7- Psikosomatik değişiklikler; * Ramazan orucu ile ilgili olarak daha çok sıvı alımı, sigara, kafein alımı ve uyku yetersizliği gibi sebeplere bağlanan kognitif fonksiyonlarda azalma, irritabilite ve letharji artışı, gerilim ve migren tipi baş ağrılarında artış, bunun trafik kazalarında artış gibi yansımaları bazı araştırmacılar tarafından not edilmiştir.[12]

8- Anne sütüne etkileri; Birkaç çalışma ramazan orucunun anne sütü üzerinde miktar ve bileşim olarak etkili olduğuna işaret etmektedir.[12]

9- İdrar üzerine etkileri; Bazı araştırmalar Ramazanda Oruç tutanlarda gündüzleri idrar çıkışının azaldığına ve idrar osmolalite değerlerinin arttığına işaret etmektedir.[12] Bu değişiklikler idrarda taş oluşumu ve idrar yolu enfeksiyonları ile bağlantılı değişikliklerdir.

Ramazan orucunun sağlık ve sosyal yaşama olası pozitif etkileri
  • Alkol ve sigara gibi vücuda zarar veren madde kullanımlarının bırakılması sonucu bir takım faydalar sağlanır.
  • Oruç toplumsal barışı, kaynaşma ve yardımlaşmayı sağlar.
  • Nefsi en iyi terbiye eden ibadettir, insana sabrı ve tahammülü öğretir.

Sağlık amaçlı oruç[değiştir | kaynağı değiştir]

Dini bir vecibeyi yerine getirmek için değilde sağlığı düzeltmek amacıyla da oruç tutanlar vardır.

Sağlık amaçlı yiyecek sınırlamaları, özellikle yaşlılarda tuz, kolesterol içeren yiyecekler, şeker, yağ, nişasta, ya da hayvani gıdalardan uzak durmaya oruç denmez, rejim, diet, gibi sözcükler kullanılır.

Oruç deyince genellikle su orucu sözkonusudur; yani su dışında hiçbir gıda tüketilmez.

Su orucu gibi hiçbir şey yememe girişimi tehlikeli olabilir. Özellikle bazı ilaçları alırken çekilen açlık zehirlenmeye yol açabilir. Açlık tek başına elektrolyt dengesini bozabilir, saç dökebilir, kalp ritmini bozabilir, böbrek bozukluklarına yol açabilir, yalnızca çok erken doğmuş bebeklerde görülen bir çeşit tüyün çıkmasına sebep olabilir. İki günden fazla aç kalınacaksa kesinlike doktor denetimi gereklidir. Orucun kendisi de bazı hastalıkların işareti olabilir (Anorexia..).

Su orucunun faydalarının çok olduğu iddia edilmektedir. Bazı faydaları bilimsel deneylerle ispatlanmıştır (aç hastanın kemoterapiye daha iyi dayandığı gibi). Doktor denetimi altında 40 günden fazla su orucu tutmuş olanlar vardır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Diyanet İşleri Başkanlığı, Ramazan ve Oruç hakkında bilgilerin yer aldığı web sitesi
  • [1] Orucun fizyolojik etkileri, toksin temizleme iddiaları, ing.
  • [2] Orucun Glukoz ve HDL -K üzerinde düşürücü, LDL-K üzerine yükseltici etkileri
  • [3] Bilimsel Ramazan sahtekarlıkları, Mutlu Tönbekici

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]