Hasan bin Ali

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Hasan bin Ali
Hasan ibn Ali'in İslam hat sanatı ile Ayasofya Camii'ndeki tasviri
Hasan ibn Ali'in İslam hat sanatı ile Ayasofya Camii'ndeki tasviri
Doğum 12 Mart 624 / 3 Ramazan (Hicri) / (626 Miladi)
Medine
Ölüm 25 Mart 670 / 28 Safer 50 (Hicri) / (669 (Miladi)
Medine
Ebeveyn(ler) Ali ibn Ebu Talib
Fatıma bint Muhammed

Ehli Aba Serisi

Hasan
Muhammed'in Torunu Imamhasan.png Keysân’îyye (Dörtçüler)'in ikincisi
Zeyd’îyye (Beşçiler)'in ikincisi
İsnâ‘aşer’îyye (On İki İmâm)'ın ikincisi
İsmâ‘îl’îyye (Mustâ‘lîyye'de Birinci ve Yediciler'de ikinci) İmâm

MuhammedAli

FatımaHasanHüseyin

Hasan bin Ali bin Ebu Talib ya da Hasan el-Müctebâ,‎ (Arapça: الحسن بن علي بن أﺑﻲ طالب, Farsça: حسن ابن علی, d. 624 – ö. 669) Ali bin Ebu Talib ve Fatıma Zehra’nın büyük oğulları ve Muhammed'in ilk torunudur. Şiâ çoğunlukla onu imâmlarının ikincisi kabul eder, çok küçük bir fırkaya göre ise ikinci imam Hüseyin bin Ali'dir. Bununla birlikte gerek Sünni, gerekse Şiî ve Alevî İslam anlayışında çok önemli bir yeri vardır; onun, peygamberin Ehli beyt'inden olduğu konusunda herkes hemfikirdir. Babası ile 37 yıl, dedesi ile ise 8 yıl birlikte bulunmuştur. Soyundan gelenlere Şerif denilir.

Doğumu ve aile hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Hasan hicret'ten 3 yıl sonra, miladi 624'de doğmuştur. Babası Ali, Mekke'den Medine'ye göç edişte, Muhammed’in yatağına yatıp kendi canını hiçe sayan, Muhammed'e bırakılan emanetleri sahiplerine ulaştıran kişidir, aynı zamanda Muhammed'in (Amcası Ebu Talip'in oğlu) kuzeni ve damadıdır, annesi Fatıma ise Muhammed'in soyu devam ettiren tek evladıdır.

Hasan, Muhammed'in ilk torunudur ve onun ismini dedesi koymuştur. Hasan, Arapça'da güzel, yakışıklı manalarına gelmektedir.

Muhammed ile olan ilişkileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hasan ve kardeşi Hüseyin dedeleri Muhammed tarafından çok seviliyorlardı, bu iddiayı destekleyen onlarca hadis bulmak mümkündür. Mesela bunlardan birisi; "Hasan ve Hüseyin cennet gençlerinin efendileridir." hadisidir.

Peygamber Muhammed'in abasının altına alarak;

Bunlar benim Ehl-i Beytim'dir; Allah'ım, bunlardan her türlü kusuru uzaklaştır ve bunları tertemiz kıl!

duasını ettiği dört kişiden biridir.

Mübahele Ayeti'nde;

Gelin çocuklarımızı ve çocuklarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım ve sonra beddua edip yalvaralım da Allah'ın lanetini yalancıların üzerine okuyalım

âyeti gelince Muhammed, Ali, Fatma, ve Hüseyin ile birlikte onu da yanına çağırmış ve şu şekilde dua etmiştir:

Ey Allah’ım! Bunlar benim Ehlimdir.

Halifeliği ve Muaviye ile çatışması[değiştir | kaynağı değiştir]

Ali, Kûfe'de öldürüldükten sonra; Ali'nin taraftarları Hasan’a bağlılık yemini (biat) ettiler. Bu yemini, Ali ile halifelik için çatışan ve savaşan Muaviye kendi otoritesine bir tehdit olarak algıladı. Derhal Suriye, Filistin ve Lübnan'daki ordu komutanlarına savaş hazırlıklarına başlamaları için talimat verdi, diğer yandan da Hasan ile anlaşmayı denedi. Hasan'a halifelik iddiasından vazgeçmesini bildiren bir mektup gönderdi ve eğer vazgeçmezse, istemediği sonuçların doğacağını ve Müslümanların öleceğini bildirdi. Aslında Muaviye için en iyisi Hasan'ın halifelik hakkından vazgeçmesi olacaktı. Çünkü Muaviye orduları Hasan'ı savaş meydanında öldürüp tüm güç Muaviye'nin elinde toplansa bile, Muaviye'nin halife olabilirliği tartışılmaya devam edecekti. Kurnaz bir politikacı olan ve halka hoş gözükmeye çalışan Muaviye için bu hiç de istenilen bir durum değildi.

Hasan vazgeçmedi ve anlaşma sağlanamadı. Kimi kaynaklara göre altmış bin olduğu iddia edilen Muaviye'nin ordusu Hasan ile savaşmak için yürüyüşe geçti. Diğer yandan Hasan da kırk bin kişilik ordusunu kurmuş ve savaşa hazırdı, iki ordu Sabat yakınlarında karşılaştılar.

Hasan savaş başlamadan önce Muaviye askerlerine konuşma yaparak onlara yanlış yönde olduklarını ve Muaviye'yi haksız görüyorlarsa onun tarafında bulunmamaları gerektiğini Kur'an ve hadislerden örneklerle anlattı. Hasan'ın teslim olacağını sanan bir kısım birlikler, Hasan'a asi oldular ve ona saldırdılar. Hasan yaralandıysa da, yakın korumaları bu saldırıyı püskürtmeyi başardı. Ayrıca Hasan'ın ordu komutanlarından Ubeydullah, Muaviye'nin tarafına geçti.

İki ordu arasında birkaç sonuç getirmeyen çarpışma yaşandı. Sonunda Muaviye üstün gelemeyeceğini, üstün gelse bile birçok adamını kaybedeceğini anladı. İki Kureyş'li adamını Hasan ve takipçileriyle anlaşsınlar diye görevlendirdi. Hasan yaralanmıştı ve ordusunun içinde meydana gelen başıbozukluk yüzünden ordusuna pek güvenemiyordu. Sonunda Hasan ve Muaviye bir yerde bir araya geldiler ve anlaştılar. Sünni ekole göre Hasan; Kuran’a ve sünnete uyması, şura kararlarına göre hareket etmesi ve Hasan yandaşlarından intikam almaması şartlarını öne sürdü. Şii ekole göre ise Hasan bir de; Muaviye'nin ölmesinden sonra halifeliğin tekrar kendisine, eğer kendisi hayatta değil ise kardeşi Hüseyin'e geçmesi şartını öne sürmüştü. Muaviye kabul etti.

Antlaşmadan sonra Muaviye, biat almak üzere Kûfe'ye gitti. Orada Muaviye halka hitap ettikten sonra minbere Hasan çıkarak şöyle dedi:

Ey Irak halkı! Benim gönlüm sizden soğudu. Babam Ali'nin sağlığında bunca muhalefetler ettiniz, bir gün onu gamsız bırakmadınız. Nihayet babamı öldürdünüz. Bana da bunca zahmet verdiniz; üzerime hücum eylediniz; beni yaraladınız. Henüz yaram iyileşmedi. Malımı yağmaladınız. Ey Irak halkı! Eğer siz Ehli beyt'i peygambere eza kıldınızsa da Allah hıyanette bizimle sizin aranızda hakim ve kafidir. Şu halde ben Muaviye'ye biat ettim. Sizin biatınızdan bizar oldum.

[kaynak belirtilmeli]

Öldürülmesi ve son yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Muaviye hilafetinin onuncu yılında, Hasan'ın varlığından iyice rahatsız olmuş ve Hasan’ı öldürme fikirlerine kapılmıştır, diğer yandan da hilafeti oğlu Yezid'e bırakmanın yollarını aramaktadır ve gizliden oğlu için biat almaya başlamıştır. İslam tarihinde Makyavel'in bir karşılığı varsa o da Muaviye'dir ki, Muaviye bir yandan da, Hasan'ın karısı olan Eş'as bin Kays kızı Cude'ye, kocasını zehirlediği takdirde onu yakında halife olacak oğlu Yezid’le evlendireceğini söylemiş ve bu haberle birlikte yüz bin dirhem göndermiştir. Cude, babası Eşas'ın da kendisini yönlendirmesiyle, Hasan'ı zehirlemiştir. Hasan bu zehirlemenin karşısında kırk gün ağır bir şekilde hasta yattı. Hasan, hicretten 50 yıl sonra Safer ayı'nda, kendisine verilen kuvvetli zehir karşısında ciğerleri parçalanmış ve şehit olmuştur.

Defnedilmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Şiâ'nın ikinci imamı olan ve İmameti 10 yıl süren Hasan, Sünnilerin 5. halifesi, kardeşi ve vasisi Hüseyin tarafından gusül verilip, kefenlenmiş ve isteği üzerine dedesi Muhammed’in yanına gömülmek üzere cenazesi yola çıkarılmıştır. Bunu haber alan 1. halife Ebu Bekir'in kızı ve Muhammed karısı Ayşe bunu engellemiş[1] ve Muaviye tarafından atanmış Medine yöneticileri askerleriyle, cenazeyi oklayarak, Hasan'ın dedesi yanına gömülmesine izin vermemişlerdir. Taraftarları ve kardeşi Hüseyin, Hasan'ı Bâki Mezarlığı’na defnetmişlerdir.

İlgili Başlıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Şeyh Saduk, “İleluş-Şerai”, c. 1, s. 221, hadis 1

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Sünni İslam unvanları
Önce gelen
Ali bin Ebâ Talib Merkedî
Dördüncü Hulefâ-i Râşidîn
Beşinci Sünnî İslâm Râşid Halifesi
Hasan el-Mûctebâ

661 - 661
Sonra gelen
Muâviye bin Ebû Sûfyân
Şii İslam unvanları
Önce gelen
Ali el-Mûrtezâ
İlk Mustâ‘lîyye, Birinci Nizâr’îyye
Birinci Keysân’îyye/Zeyd’îyye/İsnâ‘aşer’îyye
Şîʿa İslâm İmâmı
Hasan el-Mûctebâ
Birinci Mustâ‘lîyye
İkinci Keysân’îyye/Zeyd’îyye/İsnâ‘aşer’îyye
Şîʿa İslâm İmâmı

661 - 669
Sonra gelen
Hüseyin Seyyîd’ûs-Şuhedâ
İkinci Mustâ‘lîyye/Nizâr’îyye
Üçüncü Keysân’îyye/Zeyd’îyye/İsnâ‘aşer’îyye
Şîʿa İslâm İmâmı