Hariciler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Haricilik, Haric’îyye ya da Havârîc (Arapça: الخرج; çoğ. الخوارج) İslam dininde bir siyasi mezhep. Günümüzde Haricîlerin sadece İbadiyye kolu Umman Sultanlığı, (tahmini %70), Cezayir, Tunus'un Cerbe adası, Zenzibar ve Tanzanya'da yaşamaktadır. [1]

Ortaya çıkış[değiştir | kaynağı değiştir]

Haricilerin ortaya çıkışı Şia'nın ortaya çıkışıyla aynı zamana rastlar. Dördüncü halife Ali döneminde ortaya çıkan kargaşa sırasında Hariciler ve Şia aynı tarafta, yani Ali'nin tarafında, yer almışlardır.[kaynak belirtilmeli] Yine de Şia mezhebinin düşünsel temeli Haricilerden eskiye dayanmaktadır.

Haricîler, Ali ile Muaviye arasında geçen Sıffin Savaşında ortaya çıkmışlardır. Muaviye savaşı kaybedeceğini anlayıp hakeme gitmeyi önermiştir. Ali savaşmaya devam etmekten yana olsa da ordusundan bir grup hakeme gitmeyi uygun gördü. Bunun üzerine Ali de hakeme gitmeye karar verdi. Hakem olayı, Ali'nin azli ve Muaviye'nin yerinde kalması ile sonuçlandıktan sonra, Ali'nin ordusundan onu hakeme gitmeye zorlayan grup, Ali'ye hakeme gittiği için büyük bir günah ve suç işlediğini öne sürdüler. Bu nedenle de Ali'nin tövbe etmesini talep ettiler. Zira Ali'nin hakeme giderek küfür işlediğini, yani dinden çıktığını iddia ediyorlardı. Kendilerinin de hakeme gitme istekleri nedeniyle küfre girdiklerini, fakat tövbe ederek tekrar dine girdiklerini, mümin olduklarını öne sürüyorlardı.

Hareket bazı Bedevi Arapların da katılımı ile güçlendi. Ali ile hakem konusu yüzünden araları iyice açıldı ve sonunda olay Nehrevan Savaşı'na vardı. Savaşı kaybeden Hariciler, Ali'yi öldürmeye karar verdiler. Neticede Ali, Kufe'de Hariciler tarafından öldürüldü. Daha sonraki Emevi idaresi döneminde de katılımlarla güçlendiler ve Emevi otoritesine karşı ciddi bir oluşum oldular. Siyasi ve tarihi önemlerinin yanı sıra, itikadî konularda dönemin diğer görüş ve ekollerinden ayrılıp, yeni fikirler ortaya atarak farklı bir itikadî kaideler ve görüşler toplamı da oluşturmuşlardır.

Haricî gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Siyasi, itikadi veya tarihi bazı ihtilaflar nedeniyle Hariciler kendi içlerinde de çeşitli gruplara ayrılmışlardır. Bu grupların bazıları İslam dininin temel akide kaidelerini takip ederken, bazıları İslam dininin itikadi prensiplerinden ayrılarak İslam dairesi dışı ilan edilmiş ve İslam dinin dışında incelenmiştir. Fakat bu gruplarında temelleri Haricilere ve İslam dinine dayanır.

Haricî grupların başlıcaları[değiştir | kaynağı değiştir]

İslâm dini dairesi içinde sayılmayan Haricîler[değiştir | kaynağı değiştir]

İtikadi sebepler yüzünden bu gruplar çoğunlukla İslam dini dairesi dışında ele alınır.[kaynak belirtilmeli]

Günümüz Haricîleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde Hariciyye mezhebinin, İbâd’îyye kolu hariç, diğer kollarının kitlesel varlıkları yok olmuştir. İbadiyye Hariciyye mezhebi kitlesel özellikle bugün Umman'da varlığını sürdürmektedir. Bu kolun kuzey Afrika ve doğu Afrika'ya yayilan nisbeten ufak sayıda İbadiler Cezayir'de "Mzabiler"; Tunus'un Cerbe adasında, Tanzanya ve Zengibar vardırlar. Libya'da "Cebel Nafusa" bolgeinde Ömer Muhtar'ın da mensubu olduğu Sennusi kabileside İbadiyye mezhebine bağlıdır.[2]

Ehl-i Sünnet'in köktendincilik kolundan olduğu varsayılan Vahhabilik mezhebi de Haricîler kollardan biri olarak gösterilebilir. Günümüzdeki Selefi, Vahhabi toplumların fikirleri ve davranışları Haricilerle mutabıktır.[3]. Vahabi ve Selefiler diğer itikad ve mezheb Müslümanlarını, küfür, şirk ve bidat ile itham etmektedirler.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "CIA - The World Factbook". CIA. Son yenileme 5 Haziran, 2013. https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mu.html. 
  2. ^ İbâd’îyye inancçları hakkında yazılar (İngilizce)]
  3. ^ 1783–1836'de yaşamış Şam'lı Hanefi fıkıh alimi "İmam İbni Abidin es-Șami" Vahhabileri ifrat köktendincilikle itham edip Harici olarak görmektedir. El Fadl, Khaled Abou. (2001) "Islam and the Theology of Power." Middle East Report. C.221 : S.28-33 (İngilizce)