Tefsir

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Tefsir (Arapça: علم التفسير; İlm ut Tefsir), İslam dini terimidir. 'el-Fesr' masdarından tef'il babında yorumlamak, açıklamak manalarına gelen bir kelimedir. Eşdeğer bir kelime te'vil (yorum) dir. Kur'an ayetlerinin açıklanmasına dâirdalıdır. Tefsir ilmi ile uğraşan kişiye müfessir denir. Al-i İmran Suresi 7. ayetinde yer aldığı üzere Kur'an hem anlamı açık (anlaşılır, muhkem), hem de yoruma açık (müteşabih) ayetleri bünyesinde barındırır. İslam tarihinde Kur'an ayetlerini anlamak veya anlamlandırmak üzere çok sayıda çalışma yapılmıştır.

Kıraât usûllerini gösteren Kûfi Hat sanatı ile yazılmış bir Kur’ân.

Amaç[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Metnin tarzını belirleme,
  • Kur'anda anlaşılamayan, bilinmeyen (Garaib'ül Kur'an) kelime, deyim, cümlecik vs.leri anlamaya çalışma,
  • Ayetlerin manalarını netleştirme,
  • Ayetlerden kanun ve kurallar çıkartma, (Fıkıh ve şeriat)
  • Metafor ve temsili konuşmalar'ın altındaki düşünceleri açıklama,
  • Birbirine zıt anlamlar taşıyan ayetlerin ortasını bulma,
  • Kur'an kıssalarının açıklanması
  • Meâl, Kur'an ayetlerinin "yorumlu tercümesi", tefsir ise ayrıntılı açıklamasıdır. Tefsir ve meal yazarları, birebir tercümedeki metne cümlelerdeki anlatım bozukluklarının giderilmesi, kapalı anlatımlar, cümle düşüklükleri, kelimelerin tam karşılığının meal yapılan dilde bulunmaması, birebir tercümenin sakıncalı bulunması veya kendi anlayışını (mezhep, tarikat, cemaat) dikte etmek, cemaatinin liderini Mesih veya Mehdi ilan etmek gibi amaçlarla etimolojik anlam kaydırma, ekleme veya öne çıkartma gibi uygulamalar yapar ve ayetleri doğrudan tercüme etmekten kaçınırlar. Bu çalışmalarda çok sayıda bir diğerinin anlayışını sorunlu yaklaşımlar olarak gören suçlayıcı eleştiriler görmek olasıdır.[1][2][3][4] Bu çerçevede anlayış ve uygulamalardaki farklılaşmaların dini metinlere, ayrıca şeriat uygulamalarına; Abdest, Namaz, tesettür, mut'a, hac vb. ibadetlere yansıdığı görülmektedir. Günümüzde ise Kur'andan bilim ve bilimsel mucizeler türetmek amacıyla benzer uygulamaların yapıldığı sıklıkla ileri sürülmektedir.[5]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Tefsirciler tarafından ilk müfessir kabul edilen Muhammed, Kur'anı yine Kur'an ile tefsir etmiştir. Sahabe ve tabiin denilen birinci ve ikinci nesil Müslümanlardan rivayetle Muhammed'in Kur'an ayetleri ile ilgili bazı açıklamaları hadis külliyatları içerisinde kaydedilmiştir.

Tefsir türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tefsir: Açıklayan, kapalılığı gideren, haber veren, fısıltı yapan anlamındadır. Kur'an ayetlerinin yazıldığı döneme ait Arapça dilbilgisi (belağat, bedii, beyan), varsa ilgili hadis rivayetleri ve kontext (konu, bağlam, islami literatürde esbab-ı nüzul) özelliklerini kullanarak açıklamaya çalışan bilim dalıdır. Geleneksel tefsircilerde pek görülmeyen mitoloji, bilim tarihi ve antropoloji gibi alanlardaki bilgi de bazı ifadelerin anlaşılması için önemli olabilir.

Tefsirde başlıca üç türe ayrılan gelenek oluşmuştur;

  • Rivayet tefsiri; Kur'anın peygamber, sahabi ve tabiinden nakledilen ve hadis külliyatlarında kaydedilen yorumlarıyla yazılan tefsirlere rivayet tefsiri denir. Bu tefsirlerde sıklıkla islam öncesi dönem şiirleri ve İsrailiyat rivayetlerine de yer verilir.
  • Dirayet (akıl) tefsiri; Müfessirin dil, kontekst (konu, bağlam veya esbab-ı nüzul), amaç (makasıt), sosyo-kültürel çevre gibi alanlardaki bilgi birikimi ve zihinsel faaliyetini ortaya koyduğu tefsir çalışmalarını,
  • İşari tefsir; Kur'anın batıni, tasavvufi yorumlara göre yapılan tefsirlerine mistik, işari, batıni tefsir denilmiştir. Kur'an ayetlerinin görünen anlamları dışında, daha derin ve gerçek anlamları bulunduğu inancına dayanan tefsir anlayışıdır. Batıni tefsirler ayrıca hurufi, cifr (şifrecilik) ve Ebced gibi yöntemleri de kullanabilirler.

Tefsirlerin tümünde tefsir yapan kişinin bilgi birikimi, ön kabulleri, seçimleri, eğilimleri, zihinsel kapasite ve kabiliyetlerinin tefsire yansıtılması doğal bir sonuçtur. Örneğin Kur'an ayetlerinde geçen "Rahman Arş'a oturdu", "Allah'ın eli onların elinin üzerindedir", "Allah'ın yüzü" gibi ifadeler akait ve kelam açısından yorumlanır.

Tefsir ekolleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Tefsirde birçok yaklaşım görülebilir.

  • Sünni tefsir
  • Şii tefsir

Diğerleri;

Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Geleneksel tefsirlerde bilimsel bir yansızlık ve objektif bir bakış açısının yansıtıldığını söylemek imkansızdır. Örneğin Allah'ın isimleri gibi bazı konularda uzun uzadıya yapılan açıklamalar dilbilimi ve antropoloji açısından hiçbir bilimsel temele dayanmaz ve tamamen tefsir yapanın vermek veya oluşturmak istediği Tanrı imajının şekillenmesine hizmet amacı taşır.

Tefsir kitaplarında iş bazen o kadar ileri noktalara taşınır ki anlatılanlar ancak masal kitaplarının konusu olabilir. Örneğin bir tefsirde Calut'un uzun boyu anlatılırken O'nun denizden balık yakalayıp ellerini güneşe uzatarak kızartıp yediğini veya İbni Kesir tefsirinde Zülkarneyn'in doğu seferinde bir çölden geçerken rastladığı insanların uzun kulaklarından birini altlarına serip yatak yaptığını, diğer kulaklarıyla da kendilerine gölgelik oluşturduklarını okumak mümkündür (İsrailiyat İslam mitolojisi). Uç noktalarda dolaşan bu yorumlar bazen günlük hayata yön verir. Örneğin Nur suresi 31. ayetin yorumunda bazı tefsirciler örtünme emrinin başı kapsamadığı, esasen bunun bir emir değil tavsiye olduğu sonucuna ulaşırken, aynı ayeti yorumlayan diğerleri başın örtülmesinin farz ve dini örtünme için yeterli ve gerekli olduğu sonucuna ulaşır. Bir başkaları ise aynı ayetlerin yorumundan tesettür için başörtüsünün yeterli olmadığı, kadının bütün vücudunun örtülmesi gerektiği anlamını çıkartırlar.

Kur'an'ın Türkçe tefsirleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkçe yazılan tefsirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Hicazî Hattı ile yazılmış Yedinci yüzyıla ait tarihi bir Kur’ân-ı Kerîm.

En çok okunan tefsirler Ebu'l Al'a Mevdudi Tefhimu'l Kur'an, Celaleyn, Beyzavi, Ebussuud, Razi, Medarik, Elmalılı Hamdi Yazır, Hasan Basri Çantay, Seyyid Kutup tefsirleridir.

Türkçe'ye tercüme edilmiş tefsirler[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]