Afyonkarahisar (il)

Bu madde Vikipedi standartlarına uygun değildir. Sayfayı Vikipedi standartlarına uygun biçimde düzenleyip Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Not: Gerekli değişiklik yapılmadan bu şablon kaldırılmamalıdır. Bu madde Şubat 2012 tarihinden beri, düzenleme isteğiyle etiketlidir.

Bu madde Afyonkarahisar il sınırları içindeki tüm bölgeyi kapsamaktadır. Başlığın diğer anlamları için Afyonkarahisar (anlam ayrımı) sayfasına gidiniz.

Afyonkarahisar
İdarî Teşkilat
Vali:	Haluk İmga
İstatistikler
Nüfus (2011) [1]	698.626
― Şehir nüfusu	370.411
― Köy nüfusu	328.215
Nüfus yoğunluğu	48 kişi/km²
Yüzölçümü	14.314 km²
Genel bilgiler
Bölge	Ege
Alan kodu	0272
Valilik Web sitesi	afyonkarahisar.gov.tr

Afyonkarahisar, Türkiye'nin Ege Bölgesi'nde İç Batı Anadolu Bölümü'nde yer alan bir ildir. 2010 TUIK verilerine göre ilimizde merkez ilçe ile beraber 18 ilçe, 89 belde ve 388 köy vardır.

Tarihçe

Mercimekli Bükme Emirdağ yöresi

Pişi

Kaymaklı ekmek kadayıfı Afyonkarahisar

Bilindiği kadarıyla ilk olarak Hitit egemenliğinde olan Afyonkarahisar toprakları, sonra sırası ile Frigya ve Lidya egemenliğine geçti.[2] Daha sonra M.Ö. 16 yüzyılda Pers egemenliğine giren Afyonkarahisar'ı Büyük İskender fethetti. Onun ölümünden sonra Selevkos ve Bergama Krallıkları'nın egemenliğine giren topraklar, daha sonra Roma İmparatorluğu topraklarına katıldı.Alparslanın Malazgirt Savaşı'ndan sonra Türklerin anadoluyu fethiyle Sultan I. Mesut'un emri ile Akronium Kalesi'nin eteklerine Karaşar Türkleri yerleşmiş ve daha sonra kaleye Karahisar adı verilmiştir. Karahisar ve yöresi, Selçuklu Veziri Sahip Ata Fahrettin Ali'nin "Sahip" unvanı nedeniyle "Karahisar-ı Sahip" olarak anılmıştır. Karahisar-ı Sahip "Vezirin Karahisarı" anlamına gelmektedir. Kutalmışoğlu Süleyman Şah'ın fethiyle ilk kez Türk egemenliğine giren topraklar, 1. Haçlı Seferi sırasındaki Hristiyan egemenliğininden sonra Alaaddin Keykubat tarafından yeniden Türk yönetimine alındı. 12. yüzyılda Germiyanoğullları'nın egemenliğinde olan bölge, sonra Osmanlı İmparatorluğu yönetimine girdi.

Afyon'da Batı Anadolu ağzı kullanılmaktadır.

Coğrafya

Kente hâkim bir konumda bulunan tarihî Afyonkarahisar Kalesi

Gelincik tepesi Sultandağı

Merkez nüfusu 180.455'tir(bknz. TUİK).Toplam nüfusu 901.326'dır. Türkiye Cumhuriyeti'nin 81 ilinden biri olan Afyonkarahisar ili, Anadolu yarımadasının batıya yakın ortasında ve Ege Bölgesi'nin iç kesiminde yer alır. İç Anadolu yaylasının Ege kıyılarına açılan bir eşiği, bir geçidi durumundadır. Çevresinde Eskişehir, Konya, Isparta, Denizli, Uşak ve Kütahya illeri bulunur. Kuzey doğudan güney batıya uzandıkça alçalan ovaları ile hem Orta Anadolu'dan ve hem de Ege Bölgesi'nden sayılır. En kuzeyde Eskişehir sınırından, en güneyde Denizli sınırına kadar kuzey doğudan güney batıya uzunluğu 210 kilometredir. Eni ise Kütahya sınırından Isparta sınırına kadar kuzey batıdan güney doğuya 112 kilometredir. Denizli'ye doğru incelerek eni 20 kilometreye kadar düşer, bir parça halindedir.

İlin diğer komşu illerle sınırlarının toplam uzunluğu 616 kilometredir.

Tüik adrese dayalı nüfus sayımı verilerine göre Afyonkarahisarın genç bir şehir olduğu anlaşılmaktadır.Nüfusun % 41 ini 25 yaş altı nüfus oluşturmaktadır.Toplam nüfus 697.000 kişi iken 25 yaş altı nüfus 284.000 kişidir.

Afyonkarahisar Bayat Türkmen Kilimi

Afyon Türk lokumu Afyonkarahisar

Baharatlar ve sarımsakla zenginleştirilen sığır ve koyun eti ile yapılmış el yapımı bir kangal Afyon Türk sucuğu.

Dağlar

• Sultan Dağları, 2610 m.
• Akdağ, 2343 m.
• Emir Dağları, 2281 m.
• Kumalar Dağı’ 2247 m.
• Ahır Dağı, 1940 m.
• Kızılçal Dağı, 1601 m.
• Paşa Dağı, 1595 m.
• Kasım Dağı, 1587 m.
• Kirseli Dağı, 1575 m.
• İlbulak Dağı, 1570 m.
• Asar Dağı 1400 m.
• Eyerli Dağı 1350 m.

Akarsu ve göller

Akarsular

• Akarçay
• Aksu Deresi (Araplı deresi)
• Seyitler Çayı
• Çayözü Deresi
• Kali Çayı
• Çay Deresi

Göller

• Akşehir Gölü,
• Eber Gölü,
• Karamık Gölü (Bataklığı),
• Acı Göl,
• Işıklı Gölü,
• Emre Gölü ve
• Selevir, Seyyidler, Karakuyu ve Döğer gibi göletler.

• [bolvadin hamamlar ovası]
• Akarçay Havzası

Afyon mermeri

2002 yılında oluşan Sultandağı Deprem diyagramı

Ovalar

Afyon ovası, Çamur ova, Gül ovası, Sandıklı ovası, Şuhut ovası gibi birikinti ovaları bulunur.

İklim

Afyon'da iklim oldukça sert ve or­ta derecede yağışlıdır (466 mm). En çok yağış kışın ve ilkbaharda olur. Ortalama sıcaklık en soğuk ayca 3 derece, en sıcak ayda 22 derecedir Ama sıcaklığın yazın 38 dereceye çıktığı, kışın sıfırın altında 27 dereceye düştüğü de görülmüştür.

Sıcaklık

Afyonkarahisar ili içerisinde bulunan hava bilgisi istasyonlarının uzun yıllık verilerine göre yıllık ortalama sıcaklık 11.1 °C dir. En soğuk ay olan Ocak ayında ortalama sıcaklık 0.2 °C dir. En sıcak ay olan Temmuz ayında ise ortalama sıcaklık değeri 22.1 °C dir.

Yağış

Afyonkarahisar ili İç Anadolu Karasal İklim bölgesinde yer alması nedeniyle bu yağış düzeninin etkileri altında bulunmaktadır ve ilde yıllık yağış ortalaması 407 mm dir. Yazları sıcak ve kurak kışları ise soğuk ve kar yağışlı geçer.

Ekonomi

Türkmen boyları (Afyonkarahisar)

Afyonun Temel sanayi ürünleri Mermer ve gıda üzerinedir. Mermer ve Traverten taşında Dünyanın önde gelen Üreticilerindendir Afyon sanayisi.

Et tavuk ve yumurtacılık'ta son derece gelişmiştir. Türkiye Et ve yumurta borsasına yön vermektedir.

Türkiye içinde ise Afyon deyince akıla şu ürün ve nesneler gelir:

Milli mucadele:Cumhuriyetin kazanıldığı topraklar; anadolunun kilidi Afyonkarahisar. Kurtuluş savaşında çok önemli savaşlara sahiplik yapmıştır (Kocatepe, Dumlupınar), yunanlar burada husrana uğratılıp İzmire kadar püskürtülüp denize dökülmüştür. Günümüzde utku anıtı anıt parkta bunu simgelemektedir.

Termal; Türkiyenin termal başkentidir; en fazla termal yatak kapasitesine sahip ildir. Türkiyede kişi basina duşen beş yıldızlı otel sayısında en fazla tesise sahip ildir. En önemli merkezleri: Gazlıgöl, Ömer, Gecek, Hüdai, Heybeli, Anemon, İkbal, Korel, Oruçoglu,

Mermer: Iscehisar ilçesinden dünyanın en kaliteli beyaz mermeri çıkmaktadır. Antik çağlarda birçok yerde kullanılmıştır; örneğin Efes antik tiyatro. Günümüzde birçok yerli ve yabancı ünlünün evini süslemektedir. Amerikadaki Beyaz Saraya'da döşenmiştir.

Haşhaş: isminden belli olduğu gibi haşhaş'ın anavatanıdır. Türkiyenin tek alkaloid(morfin)fabrikasi Bolvadin ilçesindedir.

Kaymak: En iyi Kaymak, Manda sütünden elde edilir. Ancak günümüzde pek bulunmamaktadır ve inek sütünden imal edilmektedir.

Sucuk: Afyon sucuğu Kayseri sucuğundan lezzet bakımından daha farklıdır. Türkiye çapında 4-5 ulusal markası vardır.

Sucuk döneri: Afyonkarahisar mutfağına özgü lezzetli sucuktan yapılan döner türüdür.

Lokum: Afyonun lokumu her damak zevkine hitap eden tiplerde üretilir. Özellikle Kaymaklı lokumu son derece popülerdir.

Afyon ev ekmeği: Patates ezmesi ilave edilen meşhur ev ekmeği, 1 haftalık dayanma süresi ile çok sevilen ve besleme değeri normal ekmeklerden daha yüksek olan bir ekmek türüdür.

Yumurta: Türkiyenin yumurta borsasıdır, ayda 40.000.000 üretimi vardır Et: Türkiyenin et borsası. İstanbul etinin 60 % temin ediyordur.

Ekmek kadayıfı: Afyon orijinli bir tatlı türü olup, tüm Türkiyede sevilerek yenen bir tatlı türüdür. Özellikle Süt kaymağı ile beraber yenilmesi tercih edilmektedir. Ekmek kadayıfı çeşitleri ise vişneli, cevizli, olmak üzere birçok çeşit içermektedir.

Yün: dünyanın yun borsası Bolvadin ilçesindedir.

Sandıklı ve Şuhut Patatesi: Sandıklı ve Şuhut bölgesinde sınırlı miktarda yetişen bir tür tatlı patetesi ile, Türkiyenin her yerinde aranan ve tercih edilen değerli bir patates türüdür.

Napolyon kirazi: Sultandağı ilçesi ve Erkmen beldesinde yetiştirilmektedir. Ihracata gitmektedir. Türkiyenin besin değeri en yuksek kirazıdır, tescillidir.

Kızılay Maden Suyu: Ihsaniye ilçesinde çıkmaktadır. Dünyanin en iyi maden suyudur; defalarca uluslararasi ödüller kazanmıştır (1934 Paris fuarı), tesis dünyanın en modern dolum tesisidir, dakikada 100.000 şişe dolum yapılmaktadır. Sade ve meyveli olarak dünyanin dört bir yanına ihrac edilmektedir. Osmanlı döneminde padişahlar Afyonkarahisardan Istanbula getirtirlermiş.

Arpa: Türkiyenin en kaliteli arpası burada üretilmektedir. Bu yüzdendir ki Efes Pilsen yıllar önce buraya bira fabrikasını kurmuştur.

BuğdayTürkiyedeki en önemli buğday üretim merkezlerinden olup, Konya ve Ankaradan sonra başı çekmektedir. Bayat kokboya kilimi: Dünyaca ünlüdur ve Bayat ilçesinde dokunmaktadır.

Ulaşım: Turkiyenin Istanbuldan sonraki en işlek kavşağıdır. Yaz günlerinde günde 100-150.000 araç geçmektedir. Türkiyenin 4 istikametine demiryolu olan tek ilidir. Türkiye demiryollarının 7 bölgesinden biridir.

Karahisar Kalesi; Afyonkarahisar'a adını vermiştir.

Kaplıcalar

Afyonkarahisar ilinde,

• Bolvadin Heybeli Kaplıcası (Heybeli veya Kızılkilise Kaplıcası),
• Gazlıgöl Kaplıcası,
• Sandıklı Hüdai Termal Turizm Merkezi (Sandıklı Hüdai Kaplıcaları),
• Ömer Gecek Kaplıcası bulunur.

İlin milletvekilleri

Ana madde: Afyonkarahisar milletvekilleri

• Veysel Eroğlu AK Parti
• Sait Açba AK Parti
• Halil Ürün AK Parti
• Kemalettin Yılmaz MHP
• Ahmet Toptaş CHP

İlin valileri

1- İ. Ethem Tuncel

2- Fahrettin Kiper

3- M. Fevzi Mecdi Daldal

4- Ahmet Durmuş Evrendilek

5- Osman Sabri Adal

6- İ.Şefik Bicioğlu

7- Osman Nuri Tekeli

8- Zeynel Abidin Özmen

9- Yahya Ömer Eryetkin

10- A.Zeki Köymen

11- Mehmet Hilmi İncesulu

12- A.Şefik SAN

13- Nedim Evliya

14- Kamuran Çuhruk

15- Hüseyin Meydanoğlu

16- Tümg. Naim Üresin

17- Ethem Recep Boysal

18- Burhanettin Özkul

19- Şevket Güres

20- İhsan Aras

21- Ahmet Balkan

22- Muzaffer Naci Çerezci

23- M. Kemal Şenol

24- Kemalettin Gazezoğlu

25- Lütfi Uraz

26- Cemal Orhan Mirkelam

27- Mehmet Saraçoğlu

28- İhsan Dede

29- Ahmet Ercan Belen

30- Hüsnü Tuğlu

31- Bekir Aksoy

32- Ali Sakallı

33- Saim Çotur

34- Aykut Ozan

35- Yahya Gür

36- Ahmet Özyurt

37- Muzaffer Dilek

38. Haluk İmga

Resim galerisi

• 

  Kocatepe'den bir bakış

• 

  Kocatepe'deki anıt

• 

  Büyükkalecik beldesine bakış

• 

  Sultandağı Sahip Ata Kervansarayı

Dış bağlantılar

Wikimedia Commons'ta

Afyonkarahisar (il) ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.

• Afyonkarahisar Valiliği
• Afyonkarahisar il kültür ve turizm müdürlüğü
• Afyonkarahisar ilinin tarihsel nüfus gelişimi