Sandıklı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 38°27′48″N, 30°16′24″E

Sandıklı
—  İlçe  —
Türkiye'de bulunduğu yer
Türkiye'de bulunduğu yer
Afyonkarahisar Siyasi Haritası
Afyonkarahisar Siyasi Haritası
Koordinatlar: 38°27′48″K 30°16′24″D / 38.46333°K 30.27333°D / 38.46333; 30.27333
Ülke Türkiye
İl Afyonkarahisar
Coğrafî bölge Ege
Yönetim
 - Kaymakam Ali Candan[1]
 - Belediye başkanı Ismail Elibol[2]
Yüz ölçümü [3]
 - Toplam 1.400 km2 (540,5 mi2)
Rakım [4] 1.120 m (3.675 ft)
Nüfus (2013)[5]
 - Toplam 57,211
 - Kır 25,260
 - Şehir 31,951
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 03500
İl alan kodu 0272
İl plaka kodu 03

Sandıklı, Afyonkarahisar'ın bir ilçesidir. Afyonkarahisar iline bağlı ilçe olan Sandıklı, Ege bölgesinin İç Batı Anadolu bölümünde, Antalya-Ankara karayolu üzerinde yer alır. İlçemiz, doğusundaki Kumalar dağı eteğinde kurulmuştur.

Sandıklı, 29° 50' - 30° 30' Doğu meridyeni ile 38° 15' - 38° 45' Kuzey paralelleri arasındaki coğrafi konumda yer alır. Yüzölçümü ise 1036 km²'dir.

Topraklarını, doğuda aynı ilin Şuhut, Güneyde Kızılören ve Dinar, batıda Denizli ilinin Çivril ve Afyonkarahisar ilinin Hocalar, Kuzeyde ise Afyonkarahisar'ın Sincanlı ve merkez ilçeleri çevirir.

Sandıklı, ülkemizin belli başlı büyük merkezlerine karayolu ile oldukça yakın sayılabilecek bir mesafededir. Afyonkarahisar'a 61 km, İstanbul'a 515 km, Ankara'ya 317 km, İzmir'e 315 km, Antalya'ya 231 km, Bursa'ya 320 km, Konya'ya 287 km mesafede olan ilçe bu konumu ile ulaşım yönünden avantajlı bir noktadadır.

Karayolu ulaşımındaki avantajlarına rağmen Sandıklı'ya demiryolu ile ulaşım imkânları bir hayli kısıtlıdır. İstanbul (Haydarpaşa) ile Denizli arasında işleyen Pamukkale Ekspresi uzun yıllar boyunca Sandıklı'da yaşayan insanların ulaşım ihtiyacını karşılamıştır. Pamukkale Ekspresi'nin 27 Ocak 2008 tarihinde Haydarpaşa-Denizli seferini yapan treni Kütahya yakınlarında raydan çıkmış, meydana gelen kazada 9 kişi hayatını kaybetmiştir. Bu kazadan sonra bir müddet daha tren seferleri devam etmiş ancak TCDD tarafından alınan karar gereğince, 25 Temmuz 2008 tarihi itibariyle Pamukkale Ekspresinin seferleri iptal edilmiştir.

Sandıklı'nın dağları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sandıklı'nın dört bir yanı dağlarla çevrilidir. Kuzeyinde Ahır Dağı, batısında Bulkaz Dağı, güneyinde Akdağ, doğusunda da Kumalar Dağı bulunur. Kumalar Dağı'nda Türkiye'nin endemik bitkilerinden olan ve sadece Sandıklı'da yetişen Sideritis akmanii bitkisi bulunmaktadır.

Ahır Dağları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Ahır Dağı

İlçenin Kuzey sınırını oluşturan bu dağlar üçüncü zamanın genç dağlarıdır.

Sincanlı ve Sandıklı ilçeleri arasında uzanır. Uşak ilinin Banaz ilçeleri sınırlarını da kaplar.

İki yüzü de çam ormanlıkları ile kaplıdır. En yüksek tepesi Tazlar ve Yağcı damları arasında olup 1981 metredir. Güney taraflarında devlethan köyü yakınında bol amyant damarlarına rastlanır.

Ayrıca rezervi 10 bin ton civarında olan linyit kömürü damarları Afyon Karacaören köyü yakınlarındadır.

Barındırdığı artezyen kaynakları çevre ovaları besler.

Burkaz Dağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Bulkaz Dağı

Akdağ'ın kuzey batısına doğru uzanan dağ, Hocalar, Banaz ve Sivaslı ilçeleri arasında ve Küfü çayı ile Ahat suyu arasında yayılmış ormanlık bir dağdır. En yüksek yeri Bulkaz (Gürpınar) köyü yakınlarıdır ve 1990 metredir. Batı yüzü palamutluk olup, amyant damarları vardır.

Akdağ[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Akdağ (Denizli)

Sandıklı, Kızılören, Dinar ve Çivril ilçeleri arasında bulunan Akdağ, ormanlık ve bölgenin en yüksek dağıdır. 2449 ve 2345 metre yükseklikte iki tepeyi ihtiva eden Akdağ'da Sorkun kasabası yakınlarında bakır madenine rastlanmıştır. Batıya Küfü çayı - Düzbel ve Duruca su yolu ile geçit verir. Güney yüzü dik, kuzey yüzü meyillidir. Kuzey yüzünde Kocayayla vardır. Kalkerin bol olduğu yerlerde antik mermer ocaklarına rastlanmıştır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin nüfusu 2012 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre 57.843'dür. Bunun 32.197'si ilçe merkezinde, 25.646'sı ise kasaba ve köylerde yaşamaktadır. Daha önceki nüfus sayımlarının sonuçlarına göre, Sandıklı'da hem merkezde hem de köylerde yaşayanların sayısının azaldığı gözlenmektedir. Özellikle 1960'lı yıllardan itibaren Avrupa ülkelerine çalışmaya giden Sandıklılılar ilçenin nüfusunu azaltmıştır. Keza günümüzde Avrupa'nın çeşitli ülkelerinde çok sayıda Sandiklı nüfusuna kayıtlı yurttaşımızın yaşadığı bilinmektedir. 1980'li yıllarla birlikte ise civar köylerden merkeze doğru bir göç hareketi yaşanmıştır. Bu durum 1980'li ve 1990'lı yıllar boyunca devam etmiştir. Ancak 2000'li yıllarla birlikte Sandıklı'nın hem merkezdeki nüfusu hem de köylerde yaşayan nüfusu yavaş yavaş azalmaya başlamıştır. Her ne kadar bu azalma henüz çok dikkate değer görülmese de, ilerleyen dönemde ciddi boyutlara varabilecek düzeydedir.

İlçenin idari teşkilatlanması ise şöyledir; Sandıklı'da Merkez ve Karadirek olmak üzere 2 bucak merkezi vardır.Merkez bucağa bağlı köy sayısı 38 iken, Karadirek bucağına bağlı 9 köy bulunmaktadır.Ayrıca ilçeye bağlı, belediye teşkilatı bulunan 10 adet yerleşim yeri mevcuttur.Bunlar Ballık, Kızık, Kusura, Menteş, Örenkaya, Sorkun, Yavaşlar, Karadirek, Akharım ve Başağaç'tır.

Yıl Toplam Şehir Kır
1965[6] 66.721 10.192 56.529
1970[7] 69.636 11.056 58.580
1975[8] 73.991 13.181 60.810
1980[9] 73.513 16.041 57.472
1985[10] 79.277 19.398 59.879
1990[11] 57.250 22.359 34.891
2000[12] 76.618 37.804 38.814
2007[13] 61.843 33.856 27.987
2008[14] 61.422 33.371 28.051
2009[15] 61.114 33.334 27.780
2010[16] 60.126 33.144 26.982
2011[17] 59.040 32.634 26.406

Yemek Kültürü[değiştir | kaynağı değiştir]

Sandıklı hamur işleri ve et yemekleri yönünden çeşitli ve zengin bir ilçemizdir. Yöremiz yemek ve tatlılarını 6 bölümde inceleye biliriz:

Yöresel yemekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Çorbalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Hamur işleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Katmer
  • Bükme ve börek ( Kıymalı, peynirli, mercimekli, patatesli, ıspanaklı, otlu, kabak, yufka)
  • Börek içi
  • Hamırsız
  • Cızdırma
  • Ağzıaçık
  • Dilim Gayganası
  • Pide (Haşgeşli, tahinli, akpide)
  • Bazlama

Unlu Yiyecekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hamuraşı
  • Hamur Pilavı
  • Hamur Mantısı
  • Bulgur Pilavı
  • Ev Makarnası
  • Höşmerim
  • Haşıl

Et Yemekleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Saç Eti
  • Güveç
  • Saç Köfte
  • Kapama
  • Soyuş et
  • Gumbar Dolması

Diğer Yemekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ekşili Kabak Yemeği
  • Alacaş
  • Keşkek Yemeği
  • Sulu Kortu (Köfte)
  • Dolma (Kelem, Yaprak veya Biber)
  • Bamya
  • Göce Köttüsü
  • Leblebi

Tatlılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ekmek Kadayıfı
  • Baklava
  • Tel Kadayıfı
  • Sütlaç
  • Helva (irmik veya un)
  • Aşure
  • Haşgeş helvası
  • Kabak Tatlısı
  • Hoşaf
  • Ekşili Kabak Tatlısı
  • Ekşili Kabak Helvası
  • Helva Çekme

Bu yemekler içinde özel günlerde ve kutlamalarda saç eti, güveç ve saç köfte en lezzetli yemekleridir. Ayrıca ailelerin ve kadınların piknik yaparken vazgeçemedikleri yemek ise Alacaş (alacaş veya mercimekli pilav) dır. Bu yemeğin günlerdeki yeri bambaşkadır. Çorbalar içinde yoğurtlu yapılan Toga çorbası ise mutfakta ve davet yemeklerinde de en aranılan çorbadır. Kış gelmeden tüm evlerde yapılan tarhana çorbası da kışın evlerin vazgeçilmez çorbasıdır. Ayrıca özellikleri ve Sandıklı'ya has olması açısından Davet yemeği, mevüit ve düğün yemeklerinin Sandıklı'da özel bir yeri vardır. Şimdi bu yemeklerin hangi sırayı takip ettiğini inceleyelim:

Davet yemeği[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Toga Çorbası
  2. Söğüş et
  3. Börek
  4. Hoşaf
  5. Baklava
  6. Bamya
  7. Dolma (Kelem, yaprak veya biber)
  8. Sütlaç

Düğün ve Mevlüt yemeği[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Toga Çorbası veya Yoğurt Çorbası
  2. Et
  3. Pilav ( Pirinç veya bulgur)
  4. Helva (irmik veya un )

Tarihi camiiler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ulu Camii
  • Yeni Camii (Keçi Camii)
  • Hamamönü Camii
  • Havai Camii
  • Dedeli Pınar Camii
  • Muradin Camii

Türbeler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yunus Emre Türbesi ve hocası Tabduk Emre Türbesi

Hüdai Kaplıcaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Hüdai Kaplıcaları, Sandıklı ilçesine 8 km uzaklıkta bulunur. Sandıklı Belediyesisi bünyesinde işletilen tesislerin ilave olarak son dönemde 5 yıldızlı otellerde hizmete girmeye başlamıştır. Sandıklı Hüdai Kaplıcaları, İşletme, Termal Otel ve Eski Otel olarak faaliyet vermektedir. Tesislerde; İşletme bölümü tatil köyünde 143 Banyolu, 122 Banyosuz ve yaz sezonlarında faaliyete giren çadır kent ve 2 adet Termal otel bulunmaktadır.

Hüdai Kaplıcalarında Belediye bünyesinde faaliyet gösteren tesisler

Doğal Çamur Banyoları
Termal Havuzlar
Tabii Saunalar
Türk Hamamı
Masaj Salonları
Güzellik Merkezi - Kuaför
Bilardo, Masa Tenisi, Oyun Salonu, Alışveriş Merkezleri
Bisiklet Parkuru, Basketbol Sahası, Yürüş Parkurları


Hüdai Kaplıcalarında Özel sektör'e ait tesisler

Sandıklı Termal Park Otel ***** ( 5 Yıldız)
Kaplıca Restaurant
Safran Otel ***** ( 5 Yıldız) (Hizmete girdi)
Sandıklı Termal Huzur evi (Hizmete girdi)

Basın-Yayın[değiştir | kaynağı değiştir]

Sandıklı Sesi Gazetesi
Sandıklı Postası Gazetesi
Gün FM
Hilal FM

Sanjet[değiştir | kaynağı değiştir]

Sanjet A.Ş 1994 yılında faaliyete başlamış olup faaliyet alanı Jeotermal Enerji'den faydalanılarak Sandıklı'da mesken-işyeri ve resmi daireler olmak üzere binaların ısıtılmasını sağlayan ve Belediyemiz Bünyesinde hizmet veren bir kuruluştur.[18]

Sanjet A.Ş'nin işleyiş sistemi: Sandıklı Hüdai Kaplıcalarımızdan ve açılmış olan diğer kuyularımızdan sıcak su rezervlerinin Sandıklı Merkezde bulunan iki ana Eşanjör Sistemi'ne suyun basılarak normal şebeke suyunun ısıtılarak sıcak su hattına sevki ile binaların ısıtılmasını sağlamaktadır.[18]

Jeotermal enerji sayesinde fosil yakıtların az kullanılmasından dolayı, diğer şehirlere nispeten kış aylarında hava kirliliği daha az olmaktadır.

İlçenin kaymakamları[değiştir | kaynağı değiştir]


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://afyonkarahisar.yerelnet.org.tr/il_ilce_kaymakamlik.php?iladi=AFYONKARAH%DDSAR
  2. ^ http://afyonkarahisar.yerelnet.org.tr/il_belediye_baskan.php?iladi=AFYONKARAH%DDSAR
  3. ^ http://afyonkarahisar.yerelnet.org.tr/il_ilce_koordinat.php?iladi=AFYONKARAH%DDSAR
  4. ^ http://afyonkarahisar.yerelnet.org.tr/il_ilce_koordinat.php?iladi=AFYONKARAH%DDSAR
  5. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPUWiKxl. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  6. ^ "1965 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BspPfQAZ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "1970 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtmfI2g6. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  8. ^ "1975 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtoJlYzR. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  9. ^ "1980 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtuGAi47. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  10. ^ "1985 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btw8AkKP. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  11. ^ "1990 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtxGON58. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  12. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BtzieCAZ. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  13. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu1aZAwC. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  14. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3P0mjD. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  15. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCbM9OG. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  16. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEfdpkz. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  17. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuGGrNlx. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  18. ^ a b Sanjet A.Ş. Web Sayfası

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]