Hersekzade Ahmed Paşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Hersekli Ahmed Paşa sayfasından yönlendirildi)
Şuraya atla: kullan, ara
Hersekzade Ahmed Paşa
Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
8 Eylül 1515 - 26 Nisan 1516
Hükümdar I. Selim
Yerine geldiği Dukakinoğlu Ahmed Paşa
Yerine gelen Hadım Sinan Paşa
Görev süresi
1512 - 28 Kasım 1514
Hükümdar I. Selim
Yerine geldiği Koca Mustafa Paşa
Yerine gelen Dukakinoğlu Ahmed Paşa
Görev süresi
1511-1511
Hükümdar II. Bayezid
Yerine geldiği Hadım Ali Paşa
Yerine gelen Koca Mustafa Paşa
Görev süresi
1503-1506
Hükümdar II. Bayezid
Yerine geldiği Hadım Ali Paşa
Yerine gelen Hadım Ali Paşa
Görev süresi
1497-1498
Hükümdar II. Bayezid
Yerine geldiği Koca Davud Paşa
Yerine gelen Çandarlı (2.) İbrahim Paşa
Kişisel bilgiler
Doğum 1459
Hersek-Novi, Bosna-Hersek
Ölüm 21 Temmuz 1517
Kızılçöl, Maraş

Hersekzade Ahmed Paşa (1459, Hersek-Novi - 1517, Kızılçöl, Maraş) II. Bayezid saltanatında 1497-1498, 1503-1506, 1511'de dört defa ve I. Selim saltanatında 1515-1516 yılları arasında sadrazamlık yapmış Osmanlı devlet adamıdır. 1506-1511 döneminde Kaptan-ı Derya görevi de yapmıştır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Herzeg (dük) unvanıyla anılan, Güney-doğu Herzegovina (günümüzde Bosna-Hersek) hakimi olan Stefan Vukçiç-Koşaca'nın küçük oğludur.[1] Küçük yaşta iken Osmanlı sarayına rehine olarak gönderildi. Hersek'in tümüyle Osmanlı devleti ülkesine katılması ile saray eğitimi alması kabul olunup Enderun'da yetişti.

Miralem rütbesi verildi ve 1479'da Fatih Sultan Mehmet'in İşkodra'yı ele geçirdiği Arnavutluk Seferi'ne iştirak etti. Fatih Mehmet'in ölümünden sonra Bursa'da Hüdevendigar Sancağı Beyi olarak görev verildi. Cem Sultan ayaklanmasında II. Beyazit'in tarafını tuttu. 1484'de Anadolu beylerbeyliği görevi verildi. Aynı yıl Sultan II. Beyazıt'ın kızı olan Hundi Hatun ile evlenip damad-ı şehriyarı oldu.

Çukurova'da 1485 ile 1491 arasında uzun süren Osmanlı-Memlük Savaşı başlamıştı. İlk saldırıyı eyalet tımarlı sipahileri ve azaplardan oluşan Osmanlı ordusu ile Osmanlı serdarı Karamanoğulları'nın beyi Karagöz Mehmet Paşa yaptı. Önce Çukurova'nın önemli yöreleri Osmanlılar eline geçirdi ise de 9 Şubat 1486 tarihinde, Adana'nın hemen dışında Osmanlı ordusu Memlükler tarafından mağlup edildi. Bunun üzerine II. Beyazıt kendi damadı olan Hersekzade Ahmed pasa komutasında yeniçeriler ağırlıklı bir orduyu ertesi yıl Çukurova'ya gönderdi. Bu orduda tımarlı askerleri ile bulunan Karagöz Mehmet Paşa ile Hızır Beyzade Mehmed arasındaki birbirini çekememezlik ve kıskançlık bulunmaktaydı ve bu ordunun moralini zayıflatmıştı. Memluklu ordusu bu orduyla 15 Mart 1486'da yaptığı muharebede de büyük bir galibiyet kazandı. Osmanlı ordusu serdarı Hersekzade Ahmed Paşa Memluklülere esir düştü. O yıl bir ateşkes uygulanmaya başladı.

Bir yıl esarette kaldıktan sonra kurtulan Hersekzade Ahmed Paşa İstanbul'a döndü. Yeniden 1487'de Anadolu beylerbeyi görevine geçirildi. Kendine vezirlik rütbesi de verildi. Memluklularle ateşkesten sonra barış sağlanamamış ve savsa tekrar başlamıştı. 1488'de Osmanlı devleti karadan ve denizden Memluklara karşı bir sefere daha başladı. Kara ordusu Rumeli beylerbeyi Hadim Ali Paşa komutası altında idi ve deniz gücüne Anadolu beylerbeyi olan Hersekzade Ahmed Paşa komuta etmekteydi. Hem Osmanlılar hem de Memluklular İtalya deniz ticaret devletlerinde ve özellikle Kıbrıs'ı elinde bulunduran Venediklilerden yardım istediler; ama Venedikliler taraf tutmamaya karar verdiler. Hersekzade Ahmed Paşa komutasında Osmanlı donanması Memluklularin Çukuriova'daki ordularını denizden takviye edecek güç göndermesini önlemek üzere İskenderiye'ye hücum etti. Çıkan bir fırtına Osmanlı donanmasına büyük bir zarar verdi. 60.000 kişilik Osmanlı kara ordusu ile Osmanlılar Adana ve Çukurova'yı ele geçirmişken, Memluklüler Suriye ve Mısır'dan takviyeler getirerek Adana yakınında yapılan Ağaçayırı Muharebesi'nde Osmanlı ordusunu mağlup ettiler. Osmanlı kara ordusu Karaman'a çekildi ve Memluklular Adana'yı kuşatıp üç ay sonra sonra ele geçirdiler. Hersekzade Ahmed Paşa küçük bir Mısır filosunu denizde yenmişti ama o yılki seferde Memluklular galip gelmişlerdi.

1497'de Hersekzade Ahmed Paşa Koca Davut Paşa yerine ilk kez sadrazamlığa getirildi. Bu görevde ancak bir yıl kaldı.

1499'da İnebahtı Seferi'ne katıldı ve bu seferde yararlıkları görüldü.

1503'de ikinci kez sadrazamlığa getirildi. 1506'da kendi isteğiyle bu görevden ayrıldı.

1506'da Gelibolu sancakbeyi ve kaptan-ı derya olarak görevlendirildi. Bu görevde 1511'e kadar kaldı.

1511'de üçüncü kez sadrazamlığa getirildi ama üç ay kadar kalabildi.

1512'de Yavuz Sultan Selim tahta geçtikten sonra idam ettirdiği sadrazam Koca Mustafa Paşa yerine kayınbiraderi olan Hersekzade Ahmed Paşa'yı dördüncü kez sadrazam tayin etti. Bu sedaret dönem sırasında Yavuz Sultan Selim'in Şah İsmail'e karsı çıktığı İran Seferi'ne katıldı. Çaldıran Muharebesi'nin kazanılması ve ordunun Tebriz'i alıp kışın yakınlaşması nedeniyle geri çekilmesi sırasında yeniçeriler arasında karışıklık çıktı. Yeniçeriler Yavuz Sultan Selim'in arzu attığı gibi Anadolu'da bir kışlak mevkide kişi geçirip ertesi yıl yine İrana'a taarruza geçmek istemediklerini ayaklanmaya çok yakın bir tarzda bildirdiler. Yavuz Sultan Selim bunun sadrazam Hersekzade Ahmed Paşa'nın kışkırtması dolayısıyla olduğunu iddia edip bundan onu sorumlu tuttu. 28 Ekim 1514'de sadrazamı tutuklattırdı ve vazifesinden azletti.

Hersekzade Ahmed Paşa 23 Eylül 1515'de beşinci kez sadrazam yapıldı. Bu sefer 7 ay 3 günlük sedaretten sonra 26 Nisan 1516'da bu görevden azledildi.

Bir süre Yedikule Zindanı'nda hapis edildi ama sonra bağışlanıp salıverildi.

Yavuz Sultan Selim'in Mısır Seferi sırasında Bursa muhafızı görevi yaptı. Mısır fethedildikten sonra Sultan I. Selim'in davet etmesi üzere Mısır'a Kahire'ye gitti.

Bu ziyaretten İstanbul'a dönmekte iken yolda Kızılçöl, Maraş mevkiinde 21 Temmuz 1517'de hayata vefat etti. Cenazesi İzmit Körfezi kıyısında bulunan Hersek Köyü'ında yaptırmış olduğu Hersekzade Ahmed Paşa Camii olarak anılan camiinin yanındaki türbesine gömüldü.

Değerlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Sicill-i Osmani'de şöyle değerlendirilmektedir:[2]

Tedbirli, âlim, akıllı ve cesurdu.

Günümüzde hazırlanmış yeni bir "Osmanlılar Ansiklopedisi" biyografi eserinde şu değerlendirme ifade edilmektedir:[1]

Kaynaklar Hersekzade'yi iş bilir, dürüst, güvenilir ve kahraman bir devlet adamı olarak nitelemektedir.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahmed Paşa, Keşan’da ve Hersek Köyü'nde camiyle birlikte birer külliye yaptırtmıştır. Keşan’daki külliye ile ilgili vakfiyesi tarihçilerin elindedir ve bilinmektedir. Hersek köyündeki cami Hersekzade Ahmed Paşa Camii olarak anılır.

Hersekzade Ahmed Paşa, Hersek Köyü’ndeki külliyesini 1508’de yaptırmış, 1511’de vakıf senedini düzenlemiştir. Ancak, Hersek Köyü ile ilgili vakıf senedi henüz bulunamamıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Yılmaz, Mehmet "Ahmet Paşa (Hersekzade)", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.146-147 OISBN 975-08-0072-9
  2. ^ Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları İŞBN:975-333-0383 C.1 say.195 [1]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Danışmend, İsmail Hâmi (1961), Osmanlı Devlet Erkâni, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
  • Tektaş, Nazım (2002), Sadrazamlar-Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı, İstanbul:Çatı Kitapları.
  • Yılmaz, Mehmet "Ahmet Paşa (Hersekzade)", (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.146-147 İŞBN:975-08-0072-9
  • Turan, Seraffedin, "Hersekzade Ahmed Paşa", (1988) Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, İstanbul, Cilt 17 s.235-237
Siyasi görevi
Önce gelen:
Hadım Sinan Paşa
Osmanlı Sadrazamı
23 Eylül 1515 - 26 Nisan 1516
Sonra gelen:
Hadım Sinan Paşa
Önce gelen:
Koca Mustafa Paşa
Osmanlı Sadrazamı
1512 - 28 Kasım 1514
Sonra gelen:
Dukakinoğlu Ahmed Paşa
Önce gelen:
Hadım Ali Paşa
Osmanlı Sadrazamı
1511 - 1511
Sonra gelen:
Koca Mustafa Paşa
Önce gelen:
Hadım Ali Paşa
Osmanlı Sadrazamı
1503 - 1506
Sonra gelen:
Hadım Ali Paşa
Önce gelen:
Koca Davud Paşa
Osmanlı Sadrazamı
1497 - 1498
Sonra gelen:
Çandarlı (2.) İbrahim Paşa
Askerî görevi
Önce gelen:
Küçük Davud Paşa
Kaptan-ı Derya
1506 - 1511
Sonra gelen:
İskender Ağa Paşa