Mandalzâde Hüsâmeddin Paşa

Mandalzâde Hüsâmeddin Paşa'nın komutasındaki Osmanlı donanmasının Rus donanmasına karşı Çeşme Deniz Muharebesi'ndeki yenilgisi (1770)

Mandalzâde Hüsâmeddin Paşa (ö. Temmuz 1770), Türk-İspanyol asıllı Osmanlı devlet adamı ve denizcisidir. 1770 yılındaki Çeşme Deniz Muharebesi'nde Kaptan-ı Derya sıfatıyla Osmanlı donanmasının komutanıydı.

Anne tarafından Türk asıllı Canım Hoca Mehmed Paşa'nın torunudur. Babası ise İspanyol kökenli Frenk Mustafa Paşa'nın oğlu Abdülkadir Paşa'dır. Hüsâmeddin Paşa tersanede yetişmiş bir denizciydi. 1769 yılında mirmiran rütbesine ulaştı ve mutasarrıflığa tayin edildi. 1770 yılında 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı devam etmekteyken Eğribozlu İbrahim Paşa'nın yerine Kaptan-ı Derya tayin edildi. Hüsâmeddin Paşa göreve geldiğinde Osmanlı donanması ihmâl edilmiş ve çok zayıf bir duruma gelmişti. Rusya ise Baltık denizindeki donanmasını kuvvetlendirmişti ve donanmasına Akdeniz ve Karadeniz'de üs kurmak istiyordu.

İngiltere'yle iş birliği yapan Rusya Mora Yarımadasına yolladığı casusların kışkırtmasıyla Ortodoks vatandaşlar arasında Osmanlı Devleti'ne karşı ayaklanma çıkarttı. Bu ayaklanmayı denizden desteklemek için de Amiral Grigoriy Spiridov komutasındaki Rus donanması Cebelitarık'tan Akdeniz'e girerek Mora'ya doğru hareket etti. 5 Temmuz 1770 tarihinde Hüsâmeddin Paşa'nın filosu Koyun Adaları mevkiinde Amiral Spiridov'un filosuyla karşı karşıya geldi. Çıkan çatışmada her iki filonun gemileri de yara aldı ve yangın çıktı. Hüsâmeddin Paşa komutanlarından Cezayirli Hasan Paşa'nın bütün itirazlarına rağmen donanmayı hareket ettirerek İzmir açıklarında Sakız Adası'yla Çeşme limanı arasındaki sulara demirledi. Hüsâmeddin Paşa'nın bu kararı ertesi gün Osmanlı donanmasının İnebahtı Savaşı'ndan bu yana aldığı ilk büyük yenilgiyi almasına neden olacaktı.

6 Temmuz günü İngiliz donanmasına ait bir ateş kayığı Çeşme limanına girdi. İngiliz ve Rus donanmaları açıklarda bekliyordu. Hüsâmeddin Paşa Osmanlı donanmasını açık denize çıkararak savaşma cesaretini göstermedi. Kaçacak bir yeri olmayan ve yan yana demirlemiş Osmanlı gemileri tutuştu. Savaş yapmaya gerek bile kalmadan Osmanlı donanması tamamen imha edilmiş oldu. Cezayirli Hasan Paşa yaralı olarak kurtuldu. Çeşme Deniz Savaşı olarak bilinen bu savaştan sonra Hüsâmeddin Paşa azledildi. Yerine getirilen Cafer Paşa da Çeşme mağlubiyetinin sorumlularındandı. Onun da ihmali anlaşılınca azledilerek, 22 Ekim 1770 günü Cezayirli Hasan Paşa onun yerine Kaptan-ı Deryalığa tayin edildi. Hüsâmeddin Paşa üzüntüden Temmuz 1770'te ölmüştür.

Kaynakça

Özel

Genel

• Şanlı Bahriye, Nejat Gülen
• Son Levent I, Aksiyon Dergisi, 1997.
• Sicill-i Osmânî, c. 1 s. 118 ve c. 3 s. 689.

Askerî görevi
Önce gelen: Eğribozlu İbrahim Paşa	Kaptan-ı Derya 26 Nisan 1770 - Temmuz 1770	Sonra gelen: Cafer Paşa