Kethüda Hasan Paşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Kethüda Çerkes Meyyit Hasan Paşa
Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
7 Haziran 1789 - 3 Aralık 1789
Hükümdar III. Selim
Yerine geldiği Koca Yusuf Paşa
Yerine gelen Cezayirli Gazi Hasan Paşa
Kişisel bilgiler
Ölüm 1810
Yenişehir (günümüzde Larissa)

Kethüda Çerkes Meyyit Hasan Paşa veya Cenaze Hasan Paşa (d. ? - 1810, Yenişehir (günümüzde Larissa)) III. Selim saltanatında 7 Haziran 1789 - 3 Aralık 1789 tarihleri arasında beş ay yirmi altı gün sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır. "Meyyit" ölü, cenaze demektir.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Kethüda Çerkes Meyyit Hasan Paşa Çerkes asillidir.[1] III. Ahmet donemi vezirlerinden "Kazıkçı Hasan Paşa"'nın kölesi idi.[2]; Dizlikçi Mehmed Paş'nın hazine kâtibi ve sonra Melek Mehmed Paşa kethüdası oldu. "Kethuda" lakabi uzun yıllar Melek Mehmet Pasa'nin kethudaligi ni yaptığı için verilmiştir. "Cenaze" veya "Meyyit" lakabi ise sadrazamalik muhru humayunu ancak ağır hasta vaziyette yataktayken aldığı için bu isimle anılagelmiştir.

Melek Mehmet Pasa Vidin seraskerligine getirildiği zaman 15 Ocak 1786'de vezirlik verilerek Vidin Muhafizi görevi verildi. Sadrazam Koca Yusuf Pasa 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı'nda serdar-i ekrem olarak ordu ile Vidin'e geldiğinde ek olarak Sivas eyalat valiligi unvani da verilerek Vidin seraskeriligi görevi verildi. Bu savaşta Avusturya ordularına karşı Muhadiye Muharebesi ve 17-18 Eylül 1788'de Şebeş Muharebesinde büyük yararliklar göstererek bu muharebeleri serdar-i ekrem Koca Yusuf Paşa ile kazandı.[3]

Bu askeri basarilardan dolayi 7 Nisan 1789'da III. Selim tahta gecdikten sonra ve Osmanli ordusu hem Avusturya hem de Rusya cephesinde savaşmak zorunda kaldığı için Sultan Sadrazam ve serdar-i ekrem Koca Yusuf Pasa'yi 28 Mayis 1789'de azletti. Yerine sadrazam ve serdar-i ekrem olarak Meyyit Hasan Pasa'yi sadrazam ve serdar-i ekrem tayin etti. Meyyit Hasan Pasa muhr-u humayunu hasta yatagında almisti ve ordunun basina anack 22 gun sonra gecebildi. 21 Temmuz 1789'da Birleşik Avusturya ve Rusya orduları Osmanli ordugahinin bulunduğu (gunumuzde Romanya'da bulunan) Focsani'ye hücuma gectiler ve ortaya cikan Fokşan Muharebesi'nde Osmanlilar büyük zayiat vererek yenildiler.[3]

Meyyit Hasan Pasa Fokşan Muharebesi'nin intikamini almak ve Bender ve Akkerman kalelerini Rus ordusu kusatmasında nkurtarmak hedefiyle 60.000 kisilik büyük bir Osmanlı kuvveti Rusçuk'tan yola çıktı. Ordu öncelikle Fokşani'ye ulaşmayı buradaki Avusturya ve sonrasında Rus kuvvetlerini yenmeyi ve kışı da burada geçirmeyi hedefliyordu. O sırada Ruslar güçlerini kale kuşatmalarına özellikle İzmail üzerine yoğunlaştırdikları için bölgede hazır Rus gucu sayısı azdı. Ama yakında Prens Coburg kumandasında 18.000 kişilik bir Avusturya gücü vardı. Avusturyalilara büyük Osmanli ordusuna karşı durabılmak için Rus generali Suvarov'dan yardim istediler. Rus ordusu çok zor bir gece yürüyüşu ile Avusturya ordusunun bulunduğu Ramnicu Sarat şehri yakınlarında Ramnicu Sarat Nehri (Rimnik Nehri) ve yakınlarında bulunan Boze Nehrinde kenarına geldi. Burada 22 Eylül 1789'da yapılan Boze Muharebesi'nin ilk saatlerinde 25.000 kisilik Rus ve Avusturya ordusu 60.000 kadar kisilik Osmanli ordusunu büyük bir hezimete ugratti..[3]

Bu hezimettem sonra sdarazamlik ve serdar-i ekremlik görevlerinden azledildi. Aralik 1789'da Tirhala sancakbeyligi ile Ruscuk muhafizligina tayin edildi. Ama Ocak 1790'da vezirlik de geri alinarak Bozcaada'ya surgune gönderildi. Sonra afedilip Haziran 1792'de vezirlik rutbesi tekrar verildi ve Silistre valisi oldu. Ardından Haziran 1792'dse Mora valisi; sonra Kandiye valisi ve 1897'de tekrar Mora valisi olarak tayin edildi. 1798'de vezirlik rutbesi geri alindi ve kendi sectigi bir mahalde surgune gönderildi. Yenisehir'i (gunumuzde Larissa secti ve bir muddet burada oturdu. 1800'de vezirlik geri verildi ve Bender muhafizi tayin edildi. Iki ay sonra Hotin muhafizi yapıldı. 1802'de emekli oldu. Sonra tekrar Bender muhafizligina tayin edildi. 14 Kasim 1806'de Rus ordusu bir baskinla Bender'i eline gecirince Ruslara esir oldu. Ocak 1807'de Ruslar onu Rusya iclerine goturduler. 1810'de kurtuldu ve tekrar Yenişehir'e dondu. çok gecmeden o yıl o şehirde vefat etti.[1][2]

Değerlendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Sicill-i Osmani onu şöyle değerlendirmektedir:[1]

Tedbirli, gayretli, savaşçıydı.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Hotin'de bir camii yaptırdığı bilinmektedir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.II s.164 [1]
  2. ^ a b Emecen, Feridun, "Hasan Paşa (Kethüda, Cenaze)" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.544 ISBN 975-08-0072-9
  3. ^ a b c Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1995 5. baski) Osmanlı Tarihi IV. Cilt 1. Kısım:Karlofça Antlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar Ankara:Türk Tarih Kurumu ISBN 975-16-0015-4 Ondokuzucu Bolum

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
  • Emecen, Feridun, "Hasan Paşa (Kethüda, Cenaze)" (1999) Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, İstanbul:Yapı Kredi Kültür Sanat Yayıncılık A.Ş. C.1 s.544 ISBN 975-08-0072-9
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN 975-333-0383 C.II s.164 [2]
  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1995 5. baski) Osmanlı Tarihi IV. Cilt 1. Kısım:Karlofça Antlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar Ankara:Türk Tarih Kurumu ISBN 975-16-0015-4 .
Siyasi görevi
Önce gelen:
Koca Yusuf Paşa
Osmanlı Sadrazamı
7 Haziran 1789 - 3 Aralık 1789
Sonra gelen:
Cezayirli Gazi Hasan Paşa