İçeriğe atla

Gedik Ahmed Paşa

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gedik Ahmed Paşa
کدك احمد پاشا
16. Osmanlı Sadrazamı
Görev süresi
1474-1476
Hükümdar II. Mehmed
Yerine geldiği Veli Mahmud Paşa
Yerine gelen Hoca Sinan Paşa
19. Osmanlı Kaptan-ı Deryâsı
Görev süresi
1478-1481
Hükümdar II. Mehmed
Yerine geldiği Veli Mahmud Paşa
Yerine gelen Mesih Paşa
Avlonya Sancakbeyi
Görev süresi
1478-1481
Hükümdar II. Mehmed
Anadolu Beylerbeyi
Görev süresi
1462-1470
Hükümdar II. Mehmed
Yerine geldiği İshak Paşa
Yerine gelen Koca Davud Paşa
Rum Beylerbeyi
Görev süresi
1451-1462
Hükümdar II. Mehmed
Kişisel bilgiler
Doğum Polnosevce, Sırp Despotluğu
Ölüm 18 Kasım 1482
Edirne, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm nedeni Boğularak idam
Bitirdiği okul Enderûn
Dini İslam
Askerî hizmeti
Hizmet yılları y. 1450-1482
Rütbesi Vezîr-i âzam
Kaptan-ı deryâ
Komutası Osmanlı Ordusu
Osmanlı Donanması
Çatışma/savaşları Otlukbeli Muharebesi
Kıreli Muharebesi
Otranto Seferi
Mangup Kuşatması
Eğriboz Kuşatması

Gedik Ahmed Paşa (ö. 18 Kasım 1482, Edirne), II. Mehmed saltanatında, 1474-1476 yılları arasında sadrazamlık yapmış Sırp asıllı Osmanlı devlet adamıdır.[1]

Hayatı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu'daki askerî başarıları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Sırp târihçi Aleksandar Stojanovski'nin İvranye'deki Osmanlı arşivlerinde yaptığı araştırmalar, Gedik Ahmed Paşa'nın bölgedeki yerel Sırp feodal âilelerinden birine mensup olduğunu ve Sırp Despotluğu'nun Polnosevce köyünde doğduğunu ortaya koymuştur. Devşirilip saraya alınmıştır.[2][3]

II. Mehmed zamanında kısa bir süre Rumeli Beylerbeyliği yaptıktan sonra 1461'de İshak Paşa'nın yerine Anadolu Beylerbeyliği'ne getirilmiştir. İlk olarak 1461'de Koyulhisar'ın fethiyle kendisini gösterdi. 1469'da Karamanoğulları Beyliği'nden Konya Ereğlisi ve Aksaray'ı ele geçirdi; II. Mehmed'in oğlu Şehzade Mustafa'yı Karaman valisi olarak Konya'ya yerleştirdi. Ertesi yıl Eğriboz'un fethiyle sonuçlanan sefere katıldı. Ardından vezirliğe yükseltildi. 1471'de Alâiye'yi (Alanya), ertesi yıl Silifke, Mokan ve Gorios kalelerini aldı. Akkoyunlu Devleti'nin askeri yardımıyla topraklarını geri almaya çalışan Karamanoğlu Pir Ahmet ve kardeşi Karamanoğlu Kasım Bey'i yenilgiye uğrattı. Osmanlılar ile Akkoyunlular arasındaki Otlukbeli Muharebesinin (1473) zaferle sonuçlanmasında önemli rol oynadı.

1474'te idam edilen Veli Mahmud Paşa'nın yerine Sadrazam oldu. Yine Karamanoğulları Beyliği'nden Ermenek ve Damlapınar hisarlarını aldı.

Kırım seferi

[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Kırım Seferi (1475)

1475'te Kırım'daki Ceneviz kolonilerinin fethiyle görevlendirildi. Haziran 1475'te Kefe, Sudak ve Azak'ı aldı. Kefe'de Cenevizliler tarafından hapse atılmış olan Kırım Hanı I. Mengli Giray'ı zindandan çıkardı ve onunla bir anlaşma yaptı. Buna göre, Mengli Giray Kırım Hanı olarak Osmanlı himayesini kabul etti. Başarıları dolayısıyla kendisini üstün görmeye başlayan Gedik Ahmed Paşa, 1476'da görevlendirildiği İşkodra seferine çıkmaktan kaçınması üzerine veziriazamlıktan azledilerek Rumeli Hisarı'na hapsedildi.

Kaptan-ı deryalığı

[değiştir | kaynağı değiştir]

1478'de serbest bırakıldı ve Kaptan-ı deryalığa ve Avlonya Sancakbeyliğine getirildi.[4] II. Mehmed'in İşkodra'yı fethinde (1479) Osmanlı donanmasıyla denizden destek verdi.

Aynı yılın yazında Kefalonya Kontluğu üzerine yaptığı seferde; Vonitza kalesi ile Ayamavra, Kefalonya, Fiaki ve Zante adalarını ele geçirerek 300 yıldır bölgede hüküm süren bu devletçiğe son verdi.

1480 yılında İtalya sahillerine çıkarak Napoli Krallığı'nın elinde bulunan Otranto'yu fethetti. Ertesi yıl Otranto'dan hareketle yeni fetihlere hazırlanırken II. Mehmed'in ölümü üzerine geri çağrıldı.

Hapsi ve idamı

[değiştir | kaynağı değiştir]

Haziran 1481'de II. Bayezid ile Cem Sultan arasında Yenişehir'de yapılan savaşa son anda katılan ve savaşın II. Bayezid'in kazanmasında rol oynayan Gedik Ahmed Paşa, buna rağmen Cem taraftarı olduğuna dair şüpheleri yok edemedi ve hapse atıldı.

Gedik Ahmed Paşa'nın hapsedilmesi kapıkullarının ayaklanmasına yol açtı. Bunun üzerine serbest bırakılan Gedik Ahmed Paşa, Karamanoğlu Kasım Bey'in isyanını bastırmak için Karaman'da bulunan Şehzade Abdullah'a yardıma gönderildi. Kasım bey kış sebebiyle Suriye'ye kaçınca, Gedik Ahmed Paşa isyanın bastırılmasında beklenen başarıyı sağlayamadı.

18 Kasım 1482 gecesinde Edirne'deki Edirne Sarayı'nda padişah tarafından verilen ziyafetin sonunda orada bulunanlara hil'atler giydirilip ikram olunurken Gedik Ahmed Paşa'ya siyah kaftan giydirilip boğdurularak öldürüldü.[1]

Gedik Ahmed Paşa'nın katli üzerine yeniçeriler Edirne Subaşısı'nı öldürdülerse de isyan bastırıldı. Gedik Ahmed Paşa Edirne'de defnedildi.

Yapıtları

[değiştir | kaynağı değiştir]

Gedik Ahmed Paşa, Afyonkarahisar'da bir külliye, Ladik'te bir mescit ve bir köprü, Kütahya'da bir mektep ve Büyük Bedesten'i yaptırmıştır. İstanbul'daki eserlerinden sadece bulunduğu Gedikpaşa semtine adını veren hamamı günümüze ulaşmıştır.

Fatih Sultan Mehmet tarafından kendisine tevdi edilen adını taşıyan vakıf günümüze kadar gelmiştir. Fatih'in fermanı ile vakfın yönetimi, 15. yüzyıldan Cumhuriyet'e kadar Gedik Ahmet Paşa'nın torunları tarafından yönetilmiştir. 1924 yılında çıkarılan Vakıflar Kanunu ile yönetim Gedik Ahmed Paşa soyu adına Vakıflar tarafından idare edilmektedir. Vakıf kayıtlarında 15. yüzyıldan günümüze kadar bütün torunları kayıtlıdır.

Kaynakça

[değiştir | kaynağı değiştir]
  1. ^ a b Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (10.bas. 2011) Osmanlı Tarihi, II. Cilt, stanbul'un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar, Türk Tarih Kurumu Yayınları sf: 178-179-533,
  2. ^ Stavrides, Théoharis (August 2001). The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angeloviu (1453–1474) (Ottoman Empire and Its Heritage Series, Volume 24). Brill Academic Publishers, Inc. ss. 65-66. ISBN 90-04-12106-4. 
  3. ^ Heath W. Lowry (2003). The Nature of the Early Ottoman State. SUNY Press. s. 116. ISBN 978-0-7914-8726-6. Erişim tarihi: 20 Şubat 2013. While little is known about the early years of Gedik Ahmed Pasa, the Turkish scholar Mükrimin Halil Yinanç has cited unnamed Western sources claiming that he was of Palaiologan origin. More recently, the 1985 study on the Serbian region of Vranje by Aleksandar Stojanovski, has established that Gedik Ahmed Pasa was a member of the minor Serbian aristocracy 
  4. ^ "İslam Ansiklopedisi, "Gedik Ahmed Paşa" maddesi, Türk Diyanet Vakfı, İstanbul 1996, c.13, s.543". 7 Ekim 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Şubat 2023. 

Dış kaynaklar

[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı, (10.bas. 2011) Osmanlı Tarihi, II. Cilt, stanbul'un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar, Ankara:Türk Tarih Kurumu Yayınları sf: 178-179-533,
  • Danişmend, İsmail Hâmi, (1961) Osmanlı Devlet Erkânı, İstanbul:Türkiye Yayınevi.
  • Tektaş, Nazım (2002) Sadrazamlar-Osmanlı'da İkinci Adam Saltanatı, İstanbul:Çatı Kitapları.
  • Buz, Ayhan, (2009) Osmanlı Sadrazamları, İstanbul: Neden Kitap, ISBN978-975-254-278-5

Dış bağlantılar

[değiştir | kaynağı değiştir]
Siyasi görevi
Önce gelen:
Veli Mahmud Paşa
Osmanlı Sadrazamı
1474 - 1476 		Sonra gelen:
Hoca Sinan Paşa
Askerî görevi
Önce gelen:
Veli Mahmud Paşa 		Kaptan-ı Derya
1478 - 1480 		Sonra gelen:
Mesih Paşa
"https://tr.wikipedia.org/w/index.php?title=Gedik_Ahmed_Paşa&oldid=36681321" sayfasından alınmıştır