Yıldız Savaşları

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(THX sayfasından yönlendirildi)
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Star Wars Logo.svg

Yıldız Savaşları, George Lucas tarafından yapılmış, öncelikle filmleriyle tanınmış, sonraki yıllarda çizgiroman, bilgisayar ve konsol oyunları, televizyon yapımları vb. dallarda ününü geliştirmiş kurgusal evren ve markadır. Film serisinin ilki 25 Mayıs 1977'de 20th Century Fox tarafından Star Wars (Yıldız Savaşları) ismiyle yayınlanmış ve dünya çapında bir popüler kültür fenomeni olmuştur. Üçer yıl arayla iki devam filmi yayınlanmıştır. Orijinal üçlemenin son filminin yayınlanmasının 16 yıl ardından, "öncül" üçlemenin ilk filmi yayımlanmıştır ve tekrar üçer yıl arayla diğer iki film de yayımlanmıştır. 2015 yılında "ikincil" üçleme başlamış, 2 yıl arayla devam filmleri yayımlanmıştır.

2019 yılı verilerine göre On İki Yıldız Savaşları filminin toplam hasılatı yaklaşık olarak 10,25 milyar dolardır.[1] Bu hasılatla Yıldız Savaşları serisi, en çok hasılat yapmış birinci film serisi olmuştur.

Yıldız Savaşları günümüze kadar kendisine ait filmlerin hasılatı, oyuncak, DVD, kitap, bilgisayar oyunu ve ticari ürün geliriyle 33 milyar dolarlık dev bir kazanç sağlamıştır.

George Lucas filmleri, kitaplar, televizyon dizileri, video oyunları ve çizgiromanlar gibi birçok farklı alanda yayınların ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Üçlemede tasvir edilen kurguya pek çok yenilik getiren bu yan ürünler, serinin takipçileri tarafından Genişletilmiş Evren adıyla bilinen kurgusal evrenin oluşmasına imkân sağlamıştır. Bu yayınlar sayesinde filmler arasındaki boşlukta, Star Wars markasının popülerliği ve değeri korunmuştur. 2003-2005 yılları arasında adı Star Wars: Klon Savaşları olan film, üçlemeler serisi haricinde yayınlanmış tek film olma özelliğiyle gösterime girmiştir. Bu film ayrıca, daha sonra aynı adla yayınlanmaya başlamış televizyon dizisine de bir başlangıç teşkil etmektedir. Ayrıca bu film, seride yayınlanmış ilk animasyon filmdir.

Kurgu[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıldız Savaşları yayınlarındaki olaylar, kurgusal bir galakside gerçekleşmektedir. Pek çok uzaylı ırkı tasvir edildiği gibi, genellikle sahiplerinin emirlerini yerine getiren robotlara da yer verilmiştir. Uzay yolculuğuna oldukça sık rastlanır, evrendeki pek çok gezegen (daha sonra Galaktik İmparatorluk olarak değişmek üzere) Galaktik Cumhuriyetin bir üyesidir.

Yıldız Savaşları'nın göze çarpan bir karakteristiği "Güç" olarak adlandırılan, yetenekli bireyler tarafından kullanılabilen, tüm evreni kapsadığına inanılan enerjidir. Yayınlanan ilk filmde "tüm canlı varlıkları sarmalayan, delip geçen, birbirine bağlayan enerji" olarak açıklanmıştır.[2] "Güç", kullanıcılarına, telekinezi, kehanet, öngörü, zihin kontrolü gibi çeşitli doğaüstü yetenekler bahşeder ve refleksler ve hız gibi pek çok fiziksel özelliğin gelişmesini sağlar. Bu yetenekler karakterler arasında farklılık gösterebilir. Güç iyilik için kullanılabileceği gibi, nefret, saldırganlık ve kötülük duygularını besleyen karanlık tarafının takipçileri tarafından farklı amaçlar için kullanılabilir. Temel altı filmde Güç'ü iyilik için kullanan Jedi'lar ile galaksiyi ele geçirmek amacıyla karanlık tarafa geçmiş Sithlerin mücadelesi konu edilmiştir.

Filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

Film serisi 25 Mayıs 1977'de yayınlanan Yıldız Savaşları ile başladı. Ardından, 21 Mayıs 1980'de yayınlanan İmparator ve 25 Mayıs 1983'te yayınlanan Jedi'ın Dönüşü geldi. İlk filmin adı Yıldız Savaşları olmasına rağmen, daha sonra gelen öncül filmlerle isim karışıklığı yaşamamak için Yeni Bir Umut (A New Hope) altbaşlığı eklenmiştir.[3]

1997'de, Yıldız Savaşları'nın gösterime girmesinin 20. yıldönümünde, orijinal üçleme çeşitli yenilemelerle tekrar sinemalarda gösterime girdi. Bu yenilemeler, filmlerin çekildiği tarihte mümkün olmayan bilgisayar efektleri ile gerçekleştirilmiş eklemelerdi. Filmlerin daha sonraki yayımlarında da (örn. 21 Eylül 2004'te yayınlanan serinin DVD'leri) değişiklikler yapılmaya devam edildi.

Uzun süre beklenilen öncül üçleme de, 19 Mayıs 1999'da yayımlanan Yıldız Savaşları: Bölüm I - Gizli Tehlike, 16 Mayıs 2002'de yayımlanan Yıldız Savaşları: Bölüm II - Klonların Saldırısı, 19 Mayıs 2005'te yayımlanan Yıldız Savaşları: Bölüm III - Sith'in İntikamı ile tamamlandı.[4]

Yıldız Savaşları: Bölüm VII - Güç Uyanıyor filmi ise 17 Aralık 2015'te Türkiye'de vizyona girmiştir. Çekimi İngiltere ve B.A.E'de yapılan filmin yönetmenliğini J.J. Abrams üstlenmiştir. Yönetmenliğini Rian Johnson'ın yaptığı ve 2017 yılında vizyona giren Yıldız Savaşları: Bölüm VIII - Son Jedi ile 2019 yılında vizyona giren ve yönetmenliği J.J. Abrams tarafından üstlenilen Yıldız Savaşları: Bölüm IX - Skywalker'ın Yükselişi filmiyle orijinal üçlemenin sonrasını anlatan ardıl üçleme tamamlanmış oldu.

Film ABD yayın tarihi Yönetmen Senarist Hikaye Yapımcı(lar)
Orijinal üçleme
Bölüm IV – Yeni Bir Umut 25 Mayıs 1977 George Lucas Gary Kurtz
Bölüm V – İmparator 21 Mayıs 1980 Irvin Kershner Leigh Brackett & Lawrence Kasdan George Lucas
Bölüm VI – Jedi'ın Dönüşü 25 Mayıs 1983 Richard Marquand Lawrence Kasdan & George Lucas Howard Kazanjian
Ön üçleme
Bölüm I – Gizli Tehlike 19 Mayıs 1999 George Lucas Rick McCallum
Bölüm II – Klonların Saldırısı 16 Mayıs 2002 George Lucas George Lucas & Jonathan Hales George Lucas
Bölüm III – Sith'in İntikamı 19 Mayıs 2005 George Lucas
Devam üçlemesi
Bölüm VII – Güç Uyanıyor 18 Aralık 2015 J. J. Abrams J. J. Abrams & Lawrence Kasdan

and Michael Arndt

Kathleen Kennedy, J. J. Abrams and Bryan Burk
Bölüm VIII – Son Jedi 15 Aralık 2017 Rian Johnson Kathleen Kennedy and Ram Bergman
Bölüm IX – Skywalker'ın Yükselişi 20 Aralık 2019 J. J. Abrams Chris Terrio & J. J. Abrams Derek Connolly & Colin Trevorrow

and Chris Terrio & J. J. Abrams

Kathleen Kennedy, J. J. Abrams and Michelle Rejwan
Antoloji filmleri
Rogue One 16 Aralık 2016 Gareth Edwards Chris Weitz & Tony Gilroy John Knoll & Gary Whitta Kathleen Kennedy, Allison Shearmur and Simon Emanuel
Han Solo 25 Mayıs 2018 Ron Howard Jonathan Kasdan & Lawrence Kasdan

Oyuncu Kadrosu ve Karakterler[değiştir | kaynağı değiştir]

Karakter Film
Öncül Üçleme Orijinal Üçleme Yeni Üçleme
Gizli Tehlike Klonların Saldırısı Sith'in İntikamı Yeni Bir Umut İmparator Jedi'ın Dönüşü Güç Uyanıyor Son Jedi Skywalker'ın Yükselişi
Anakin Skywalker Jake Lloyd Hayden Christensen Sebastian Shaw, Hayden Christensen Hayden Christensen

(seslendirme)

Darth Vader James Earl Jones (seslendirme) David Prowse, James Earl Jones (seslendirme) James Earl Jones (seslendirme)
Luke Skywalker Aidan Barton Mark Hamill
Leia Organa Aidan Barton Carrie Fisher
Yoda Frank Oz(Seslendirme) Frank Oz(Seslendirme) Frank Oz(Seslendirme)
Palpatine Ian McDiarmid Ian McDiarmid Ian McDiarmid
Obi-Wan Kenobi Ewan McGregor Alec Guinness Ewan McGegor

(Seslendirme)

R2-D2 Kenny Baker Jimmy Vee
C-3PO Anthony Daniels
Han Solo Harrison Ford Harrison Ford
Chewbacca Peter Mayhew Peter Mayhew, Joonas Suotamo[5]
Qui-Gon Jinn Liam Neeson Liam Neeson (seslendirme) Liam Neeson (seslendirme)
Padmé Amidala Natalie Portman
Nute Gunray Silas Carson
Yüzbaşı Panaka Hugh Quarshie
Sio Bibble Oliver Ford Davies
Jar Jar Binks Ahmed Best (seslendirme)
Boss Nass Brian Blessed (seslendirme)
Sabé Keira Knightley
Darth Maul Ray Park,Peter Serafinowicz (seslendirme)
Watto Andy Secombe (seslendirme)
Sebulba Lewis MacLeod (seslendirme)
Shmi Skywalker Pernilla August
Jabba the Hutt Larry Ward (seslendirme) Larry Ward (seslendirme) Larry Ward (seslendirme)
Bib Fortuna Matthew Wood
Şansölye Valorum Terence Stamp
Mace Windu Samuel L. Jackson
Yüzbaşı Typho Jay Laga'aia
Bail Organa Jimmy Smits
Zam Wesell Leeanna Walsman
Jango Fett Temuera Morrison
Dexter Jettster Ronald Falk (seslendirme)
Boba Fett Daniel Logan Jeremy Bulloch,Jason Wingreen (seslendirme),Temuera Morrison (seslendirme; 2004 DVD)
Owen Lars Joel Edgerton Phil Brown
Beru Bonnie Piesse Shelagh Fraser
Cliegg Lars Joel Edgerton
Kont Dooku Christopher Lee
General Grievous Matthew Wood (seslendirme)
Grand Moff Tarkin Wayne Pygram Peter Cushing
Wedge Antilles Denis Lawson Denis Lawson
Amiral Piett Kenneth Colley
Lando Calrissian Billy Dee Williams Billy Dee Williams
Amiral Ackbar Timothy M. Rose, Erik Bauersfeld (seslendirme)
Wicket Warwick Davis Warwick Davis
Finn John Boyega
Rey Daisy Ridley
Kylo Ren Adam Driver
Poe Dameron Oscar Isaac
Supreme Leader Snoke Andy Serkis
General Hux Domhnall Gleeson
Lor San Tekka Max von Sydow
Captain Phasma Gwendoline Christie
Maz Kanata Lupita Nyong'o
Amilyn Holdo Laura Dern '
DJ Benicio Del Toro
Rose Tico Kelly Marie Tran

Tema[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıldız Savaşları dünyası, o güne kadar yaratılmış diğer çoğu bilimkurgu filmleri ve fantastik filmlerde kullanılan şık, gösterişli ve fütüristik gelecek kavramının aksine, "kirli" bir portre çizmiştir. Lucas'ın bu vizyonu daha sonra karanlık ve yıpranmış bir uzay gemisinde geçen Yaratık(Alien), post-apokaliptik bir çölde geçen Mad Max 2 ve yıkık dökük ve kaotik bir şehirde geçen Bıçak Sırtı (Blade Runner) filmleriyle popülerlik kazanmıştır. Lucas, filmlerde gerek diyaloglarda, gerek sahne planlarında paralellik öğelerine özellikle dikkat etmiştir. Luke Skywalker ve babası Anakin'in yolculuklarındaki paralellikler buna örnek gösterilebilir.

Teknik bilgi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk altı Yıldız Savaşları filmi 2.40:1'lik görüntü oranında çekilmiştir. Orijinal üçlemenin çekimlerinde anamorfik lensler kullanılmıştır. Bölüm IV ve V Panavision ile çekilirken, Bölüm VI'de Joe Dunton Camera (JDC) kullanılmıştır. Bölüm I, Arriflex kameralarda anamorfik Hawk lensiyle, Bölüm II ve III ise Sony'nin CineAlta yüksek çözünürlüklü dijital kamerasıyla çekilmiştir.

Yeni Bir Umut'un ses efekteri için George Lucas, Ben Burtt'ü işe almıştır. Burtt'ün başarıları Academy of Motion Picture Arts and Sciences tarafından, o tarihte bu dal için bir ödül kategorisi olmadığından özel başarı ödülüyle ödüllendirilmiştir. Lucasfilm şirketi, Jedi'in Dönüşü filmi için THX ses standardını geliştirmiştir. John Williams altı filmin de müziklerini bestelemiştir. George Lucas, her önemli karakter ve konsept için farklı temalarda besteler olmasını planlamıştır. Williams'ın Star Wars teması modern müzik tarihinin en bilinen bestelerinden biri olmuştur.

Orijinal üçlemenin ışın kılıcı koreografisi kılıç ustası Bob Anderson tarafından geliştirilmiştir. Anderson, aktör Mark Hamill'i (Luke Skywalker) eğitmiş ve İmparator ile Jedi'in Dönüşü filmlerinde Darth Vader'in kılıç dövüşü sahnelerinde dublörlük yapmıştır.

Diziler[değiştir | kaynağı değiştir]

Dizi Sezon Bölümler Çıkış tarihi Kanal Dizi sorumlusu Durum
İlk Son
Animasyon diziler
Klon Savaşları 1 22 3 Ekim 2008 20 Mart 2009 Cartoon Network Dave Filoni Yayınlanmış
2 22 2 Ekim 2009 30 Nisan 2010
3 22 17 Eylül 2010 1 Nisan 2011
4 22 16 Eylül 2011 16 Mart 2012
5 20 29 Eylül 2012 2 Mart 2013
6 13 15 Şubat 2014 7 Mart 2014 Netflix
7 12 2 Şubat 2020 4 Mayıs 2020 Disney+
Asiler 1 15 3 Ekim 2014 2 Mart 2015 Disney XD Dave Filoni Yayınlanmış
2 22 20 Haziran 2015 30 Mart 2016
3 22 24 Eylül 2016 25 Mart 2017 Justin Ridge
4 16 16 Ekim 2017 5 Mart 2018 Dave Filoni
Resistance 1 21 7 Ekim 2018 17 Mart 2019 Disney Channel Justin Ridge Yayınlanmış
2 19 6 Ekim 2019 26 Ocak 2020
Canlı çekim diziler
The Mandalorian 1 8 12 Kasım 2019 27 Aralık 2019 Disney+ Jon Favreau Yayınlanmış
2 Duyurulacak Ekim 2020 Duyurulacak Bekleniyor
İsimsiz Cassian Andor dizisi 1 Duyurulacak 2021 Duyurulacak Disney+ Tony Gilroy Yapım öncesi
İsimsiz Obi-Wan Kenobi dizisi 1 6 2022 Duyurulacak Disney+ Joby Harold Yapım aşamasında

Oyunlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Oyun Çıkış tarihi Yayıncı
Konsol + Bilgisayar oyunları
Battlefront 17 Kasım 2015 Electronic Arts
Battlefront II 17 Kasım 2017
Jedi: Fallen Order 15 Kasım 2019
Squadrons 2 Ekim 2020
Sanal Gerçeklik oyunları
Vader Immortal: Episode I 21 Mayıs 2019 Disney Interactive
Vader Immortal: Episode II 25 Eylül 2019
Vader Immortal: Episode III 21 Kasım 2019

Yıldız Savaşları'nda Zaman[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıldız Savaşları filmleri "uzun zaman önce çok çok uzak bir galakside" geçiyor olsalar da çizgi romanlar, kitaplar gibi film dışı ürünlerde zaman Yavin Savaşı'na, yani Yıldız Savaşları: Bölüm IV - Yeni Bir Umut'a göre düzenlenir. Örneğin Yıldız Savaşları: Bölüm VI - Jedi'ın Dönüşü 4 ABY (After Battle of Yavin - Yavin Savaşı'ndan Sonra) tarihinde iken Yıldız Savaşları: Bölüm III - Sith'in İntikamı 19 BBY (Before Battle of Yavin - Yavin Savaşı'ndan Önce) tarihindedir.

Legends: Yıldız savaşları filmler dışında da Genişletilmiş Evren (Expanded Universe - EU) kategorisi altında da birçok öykü içermektedir. 50.000 BBY'dan şu ana kadar 138 ABY'e kadar ulaşılmış birçok farklı mekân ve hikâye devam etmektedir.

Canon: Disney'ın Lucasfilm şirketini satın almasıyla yeniden yapılandırılan ve güncel olan zaman çizelgesidir. 5000 BBY'dan şu ana kadar 35 ABY'e kadar ulaşılmış birçok farklı mekân ve hikâye devam etmektedir.

Üçleme Film Yıl
Ön Üçleme I: Gizli Tehlike 32 BBY
II: Klonların Saldırısı 22 BBY
III: Sith'in İntikamı 19 BBY
Antoloji Serisi Han Solo 13–10 BBY
Rogue One 13–0 BBY
Orijinal Üçleme IV: Yeni Bir Umut 0 BBY / 0 ABY
V: İmparator 3 ABY
VI: Jedi'ın Dönüşü 4 ABY
Devam Üçlemesi VII: Güç Uyanıyor 34 ABY
VIII: Son Jedi
IX: Skywalker'ın Yükselişi 35 ABY
Dizi Sezon Sayısı Yıl
Klon Savaşları 7 sezon 22 BBY–19 BBY
Asiler 4 sezon 5 BBY‐0 BBY
The Mandalorian 1+ sezon 9 ABY
Resistance 2 sezon 34 ABY - 35 ABY

Hasılat[değiştir | kaynağı değiştir]

Film Çıkış tarihi Bütçe (Tahmini) Hasılat Hasılat sıralaması
ABD ABD dışı Uluslararası Enflasyona göre ayarlanmış
(Amerikan Doları)
ABD Uluslararası
Yıldız Savaşları: Bölüm IV - Yeni Bir Umut[6] 25 Mayıs 1977 11.000.000 $ 460.998.007 $ 314.400.000 $ 775.398.007 $ 1.416.050.800 $ 4. 30.
Yıldız Savaşları: Bölüm V - İmparator[7] 21 Mayıs 1980 18.000.000 $ 290.475.067 $ 247.900.000 $ 538.375.067 $ 780.536.100 $ 38. 62.
Yıldız Savaşları: Bölüm VI - Jedi'ın Dönüşü[8] 25 Mayıs 1983 32.500.000 $ 309.306.177 $ 165.800.000 $ 475.106.177 $ 747.772.300 $ 29. 80.
Yıldız Savaşları: Güç Uyanıyor 2015
Orijinal Yıldız Savaşları üçlemesi Toplamı 61.500.000 $ 1.060.779.251 $ 728.100.000 $ 1.788.879.251 $ 2.944.359.200 $
Yıldız Savaşları: Bölüm I - Gizli Tehlike[9] 19 Mayıs 1999 115.000.000 $ 431.088.301 $ 493.229.257 $ 924.317.558 $ 674.365.200 $ 7. 11.
Yıldız Savaşları: Bölüm II - Klonların Saldırısı[10] 16 Mayıs 2002 115.000.000 $ 310.676.740 $ 338.721.588 $ 649.398.328 $ 425.074.300 $ 27. 42.
Yıldız Savaşları: Bölüm III - Sith'in İntikamı[11] 19 Mayıs 2005 113.000.000 $ 380.270.577 $ 468.728.238 $ 848.998.815 $ 471.630.400 $ 11. 20.
Öncül Yıldız Savaşları üçlemesi Toplamı 343.000.000 $ 1.122.035.618 $ 1.300.679.083 $ 2.422.714.701 $ 1.571.069.900 $
Star Wars: Klon Savaşları[12] 15 Ağustos 2008 8.500.000 $ 35.161.554 $ 33.121.290 $ 68.282.844 $ 35.020.908 $ 1557.
Yıldız Savaşları Genel Toplam 430.000.000 $ 2.217.976.423 $ 2.061.900.373 $ 4.279.876.796 $ 4.384.857.465 $

Akademi Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Altı film toplamda 25 Akademi Ödülüne aday olmuş, 10'unu kazanmıştır. Bunlardan üçü Özel Başarı Ödülüdür.

Ödül Kazanılan Ödüller
IV: Yeni Bir Umut V: İmparator VI: Jedi'ın Dönüşü I: Gizli Tehlike II: Klonların Saldırısı III: Sith'in İntikamı
Yardımcı Erkek Oyuncu Aday
(Alec Guinness)
Sanat Yönetmenliği Kazandı Aday Aday
Kostüm Tasarımı Kazandı
Yönetmen Aday
(George Lucas)
Kurgu Kazandı
Makyaj Aday
Müzik (Orijinal Şarkı) Kazandı Aday Aday
Sinematografi Aday
Özgün Senaryo Aday
Ses Kurgusu Aday Aday
Ses Miksajı Kazandı Kazandı Aday Aday
Görsel Efekt Kazandı Aday Aday
Özel Başarı Ödülü Kazandı
(Uzaylı, Yaratık ve Robot Sesleri)
Kazandı
(Görsel Efekt)
Kazandı
(Görsel Efekt)

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Star Wars - Box Office History". The-numbers.com. 8 Mayıs 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: Haziran 17, 2010.  Bilinmeyen parametre |= görmezden gelindi (yardım)
  2. ^ Star Wars Episode IV: A New Hope (DVD). 20th Century Fox. 2006. 
  3. ^ Lucas, George (2004). DVD commentary for Star Wars Episode IV: A New Hope (DVD). 20th Century Fox. 
  4. ^ "Episode III Release Dates Announced". Star Wars. Nisan 5, 2004. 15 Nisan 2008 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: Mart 27, 2008. 
  5. ^ http://www.businessinsider.com/joonas-suotamo-chewbaccas-double-in-the-force-awakens-2016-1
  6. ^ "Yıldız Savaşları: Bölüm IV - Yeni Bir Umut (1977)". Box Office Mojo. 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2008. 
  7. ^ "Yıldız Savaşları: Bölüm V - İmparator (1980)". Box Office Mojo. 4 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2008. 
  8. ^ "Yıldız Savaşları: Bölüm VI - Jedi'ın Dönüşü (1983)". Box Office Mojo. 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2008. 
  9. ^ "Yıldız Savaşları: Bölüm I - Gizli Tehlike (1999)". Box Office Mojo. 3 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2008. 
  10. ^ "Yıldız Savaşları: Bölüm II - Klonların Saldırısı (2002)". Box Office Mojo. 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 12 Eylül 2008. 
  11. ^ "Star Wars: Bölüm III - Sith'in İntikamı (2005)". Box Office Mojo. 4 Şubat 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 14 Eylül 2008. 
  12. ^ "Star Wars: Klon Savaşları (film)". Box Office Mojo. 19 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 1 Ocak 2009. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]