Ceyhan

Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Başlığın diğer anlamları için Ceyhan Nehri sayfasına bakınız.

Ceyhan
Ceyhan'ın Adana ilindeki yeri
Adana'nın Türkiye'deki yeri
Harita
Bilgiler
İlçe nüfusu:	158.377
Şehir nüfusu:	106.487
Köy ve belde nüfusu:	51.890
Nüfus itibarıyla:	2011
Nüfus Kaynak:	TÜİK
Koordinatlar	°′K, °′D
Genel bilgiler
Ülke:	Türkiye
İl:	Adana
Posta kodu:	01960
Alan kodu:	322
Plaka:	01
Kaymakam:	Gürbüz Karakaş
Belediye başkanı:	Hüseyin Sözlü (MHP)
Kaymakamlık web sitesi: http://www.ceyhan.gov.tr

Ceyhan, Adana ilinin ilçesidir. Adana'ya 47 km uzaklıktadır.

Tarih boyunca Kınık, Yarbisi, Yarsuvat, Hamudiye ve Urifiye isimleri ile anılan şehrin ismi 3 Mayıs 1920 yılında çıkarılan yasa ile Ceyhan olarak değişmiştir.

Tarihçe

Şehrin bilinen tarihi 9 bin yıl öncesine dayanmaktadır. Ceyhan Ovası Hitit, Asur, Fenike, Mısır, İran, Roma ve Bizans medeniyetlerine evsahipliği yapmıştır.

Boğazköy ve Kültepe tabletlerinde adı geçen üç krallıktan, Luvi Krallığı'nın (M.Ö. 1900) Ceyhan Nehri'nin doğu kısmında, Arzava Krallığı'nın ise (M.Ö. 1500-1333) nehrin batı kısmında kurulduğu anlaşılmaktadır. Luviler Asurluların, Arzavalılar ise Hititlerin egemenliği altına girmişlerdir. Kizzuwatna Krallığı ise Seyhan ve Ceyhan nehirleri arasında kurulmuş olup Hitit egemenliğine girmiştir.

M.Ö. 1200 yılında Hitit Krallığının ortadan kalkması ile Kue Krallığı kurulmuş (M.Ö. 1190-713), Kral Asistavands Karatepe şehrini kurdurmuştur. Daha sonra bölge Asurlar'ın, Babiller'in, Persler'in, Büyük İskender'in, Selevkoslar'ın, Helenistik Mısır Krallığı'nın, Roma İmparatorluğu'nun, Bizans İmparatorluğu'nun, Emeviler'in, Abbasiler'in, Tolunoğulları'nın, Hamdaniler'in ve tekrar Bizans'ın eline geçti.

1071 Malazgirt Savaşı sonrası, Süleyman Şah (Anadolu Selçuklu Devleti'nin kurucusu) 1083 yılında Ceyhan Ovası'nı ve Adana'yı tamamen ele geçirdi. 1097 yılında Kilikya Ermeni Krallığına bağlanan Ceyhan 14. yüzyılda Mısır Memlüklülerinin eline geçer ve sonrasında Dulkadir oğlu Beyliği topraklarına katılır. O yıllarda nüfusu 5.000'dir.Ceyhan, 1353-1515 yılları arasında Memlüklere bağlı Ramazanoğulları Beyliği'nın hakimiyeti altında kalmıştır. Bu topraklar için Memlükler ve Osmanlılar 1485-1498 yılları arasında savaştılar. 1515 yılından itibaren Yavuz Sultan Selim'in Mısır seferi sırasında Adana toprakları Ceyhan Ovası ile birlikte Osmanlı Devletinin idaresine girdi.

1525 yılına ait Osmanlı Tapu tahrir defterinde adı Yarsuvat olarak geçmektedir. Yarsuvat Kırımca'da nehir kenarı anlamına gelmektedir. Bu dönemde bölgeye yerleştirilen Kınık Türkmenleri, Oğuzların Üçok koluna ait Denizhanoğulları soyundan gelmektedir. Nitekim bugün bölgede kalabalık bir nüfusa sahip olan Sırkıntıoğulları, Karsantıoğulları, Kozanoğulları, Cerit, Yüreğir, Barak, gibi Türkmen obaları Oğuzların Kınık boyuna bağlıdırlar. Konar-göçer Oğuzların Türkmen, Avşar boyları uzun yıllar yörede kışlak olarak yaşamışlardır.

1833-1840 tarihleri arası Ceyhan Ovası el değiştirerek Mısırlı İbrahim Paşa'ya geçmiştir. İbrahim Paşa özellikle Menemencioğulları Türkmenleri başta olmak üzere diğer Türkmen boylarının yardımıyla Konya'ya kadar ilerleyerek Osmanlı yönetiminden çıkmıştır. Mısırlı İbrahim Paşa kendisine destek vermeyip Osmanlıyı destekleyen aşiretlere ise çok acımasız davranmıştır. Örneğin Sırkıntıoğulları ve Karsantıoğulları'nın tüm mallarını yağmaladığı gibi, bu Türkmenleri kılıçtan geçirme kararını bile almıştı. Ancak Menemencioğlu Ahmet Bey'in itirazı nedeniyle bu kararını uygulayamamıştır. Mısır ordusu bölgede Osmanlı yanlısı Türk boylarını sindirmek için özellikle sürgün taktiğini çok kullanmıştır. Özellikle bölgenin en büyük aşireti olan Sırkıntı Türkmenlerini pasifize etmek için Sırkıntıoğlu Murtaza Bey, İbrahim Paşa'nın emriyle Mısır'a sürgün edilmiştir. Ceyhan 1841 yılında tekrar Osmanlı yönetimine geçmiştir. Kurtuluş Savaşı yıllarında ise Türkmen boyları tarafından kurulan Kuvay-ı Milliye birlikleri bölgede destan yazmışlardır. Sırkıntılar grup komutanlığı gibi birçok birlikler Ceyhan'ın kurtuluşuna önemli katkıda bulunmuşlardır.

Kırım Savaşı'ndan sonra Osmanlılar buraya Nogay Türklerini ve 93 Harbi'nden sonra da Rumeli Türklerini iskan etmişlerdir. 1896 yılında II. Abdulhamid tarafından Hamidiye adı verilmiş 1908 yılında ise Urfiye olarak değiştirilmiştir.

19 Temmuz 1926'da ilçe yapılmış ve Cebelibereket vilayetine (Osmaniye) bağlanmış ve son olarak 3 Mayıs 1920 yılında çıkarılan yasa ile adı Ceyhan olarak değişmiştir. 1933 yılında Cebelibereket ili'nin ilçe yapılması üzerine bugünkü statüsüne kavuştu.

Coğrafya ve iklim

Akdeniz Bölgesi'nde yer alan Ceyhan Adana'ya 43 km uzaklıkta, Akdenize 30 km. uzaklıkta, 36. ve 37. kuzey enlemleri ile 35. ve 36. doğu boylamları arasında olan bir ilçedir. Güneyde Yumurtalık, Kuzeyde Kozan, kuzeybatısında İmamoğlu, kuzey doğusunda Kadirli, batıda Yüreğir, doğuda Osmaniye, Hatay iline bağlı Erzin ilçesi ile komşudur.

İlçenin önemli bölümü tarımsal arazi ile kaplı olup yüzölçümü 1.424 km²'dir ve 71 köyü vardır.

En önemli akarsu Ceyhan Nehri ilçenin kenarından geçmektedir ve uzunluğu 509 km'dir. Ayrıca Mercin Suyu, Karaçay, Handeresi, Çeperce Deresi ilçenin akarsularıdır.

Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve yağışlı geçen ilçenin iklimi tipik Akdeniz iklimidir. Yağış miktarı Ceyhan Ovası'nda 600-750 mm. iken, dağlık alanlarda 750-1000 mm. arasında olup, yağışların %50'si kışın, %27'si ilkbaharda, %18'i sonbaharda, %5'i yaz aylarında düşer.

Ceyhan'ın bitki örtüsünü makiler oluşturmaktadır. Ceyhan büyük bir ova olduğu için orman alanlar tahrip edilerek tarım alanlarına dönüştürülmüştür. Buna rağmen yer yer çam ormanlarına rastlanır.

Ceyhan'da son yıllarda oluşturulan okaliptus (sıtma ağacı-selvi ) ormanları ise geniş alanlar kaplamaktadır. Yine tarımı geliştirmek için ekilen zeytin, turunçgil, kavak ekili alanlar da geniş yer kaplamaktadır.

Ceyhan tabi orman bakımından fakirdir. Lakin kerestecilik maksadıyla okaliptüs ve kavak yetiştiriciliği yapılmaktadır. Ceyhan'da kerestecilik ve mobilyacılık gelişme göstermiştir.

Ceyhan'da üretilen orman ürünleri genellikle kereste ve odun olarak tüketilmektedir.

Ulaşım

Ceyhan , güneyden ve kuzeyden iki önemli yolla çevrilidir.

Avrupa'yı Asya'ya bağlayan E-5 karayolu Ceyhan'dan geçmektedir. Yine Pozantı-Mersin–Gaziantep TEM otoyolu da Ceyhan'ın güneyinden geçmektedir.

Ceyhan, Adana Havaalanına da 45 km. uzaklıktadır. Deniz ulaşımı için de Yumurtalık ve İskenderun limanlarına yakındır. Kısacası deniz, hava ve karadan uluaşımı kolay bir ilçemizdir.

Ekonomik yapı

Ana geçim kaynağı olarak tarım gösterilebilir. İlçe, tipik bir Çukurova ilçesi olarak, geçmişte akıllara yer eden pamuk üretimiyle anılsa da, şimdilerde değişen ekonomik kaygılar sebebiyle, dönemden döneme değişmekle beraber buğday, mısır, karpuz üretimine de sıklıkla rastlanır. Köylerde ufak çapta büyük baş hayvancılık da yapılır. Tarımın ekonomide yoğun olarak yer alması, Ceyhan'ın ticaret ve sanayi olanaklarını da etkilemiştir. Ceyhan çevresinde onlarca çırçır fabrikası ve mısır kurutma tesisleri yer alır. Ayrıca Ceyhan'ın yakın çevresindeki Sugözü Termik Santrali, BOTAŞ ve Toros Gübre Sanayi, Ceyhan'ın ekomisinde etkili rol oynar.

Nüfus

İlçenin nüfusu 2000 genel nüfus sayımına göre 178.543'dir. Bunun 108.602'si ilçe merkezinde, 69.941'i ise kasaba ve köylerde yaşamaktadır.

İlçe bağlısı olarak merkez hariç olmak üzere ilçe merkezine bağlı; 98 belde, 570 köy ve (45) mahalleden oluşmaktadır.

Nüfus
Ceyhan
Yıl	Kent Nüfusu	Köy Nüfusu	Toplam Nüfus
1927
1935	10.177
1940	10.007
1945	13.228
1950
1955
1960	31.592
1965	41.124	66.462	107.586
1970	51.183	64.490	115.673
1975	62.861	68.225	131.086
1980	57.307	87.887	145.194
1985	72.624	74.873	147.497
1990	85.308	76.215	161.523
1997	92.526	67.881	160.407
2000	108.602	70.731	179.333
2007	103.800	54.659	158.459
2008	102.040	56.793	158.833
2009	104.572	53.796	158.368
2010	105.879	52.850	158.729
Y & G

Kardeş şehirler

• Sumgayıt, Azerbaycan

Yönetim

19 Temmuz 1926'da ilçe yapılmış ve Cebelbereket vilayetine (Osmaniye) bağlanmış ve son olarak 3 Mayıs 1920 yılında çıkarılan kanunla adı Ceyhan olarak değitirilen ilçe Adana'ya bağlıdır.

Belediye başkanları

• Hüseyin Sözlü 1999-2014
• Emin Civelek 1994-1999
• Mehmet Şerif Yiğit 1989-1994
• Mahir Alp Boydak 1984-1989
• Rifat Atik 1981-1983
• Şahin Özbilen 1963-1980
• Ökkeş Sabitoğlu 1955-1960
• Yusuf Mülayim 1954-1955
• Mustafa Akçalı 1952-1954
• Lütfi Başeğmez 1951
• Mustafa Haydar 1947-1950
• Sait Akman 1945-1946
• Hakkı Mete 1943-1944
• Arif Hikmet Özbilen 1941-1942
• Selahattin Sepici 1939-1940
• Hacı Ahmet Topsakal 1935-1938
• Rıfat Çetinsoy 1928-1932
• İbrahim Mete 1930-1931
• Selim Aytemur 1927
• Hacı Müşteba Yücekök 1926-1927
• Hasan Sağındık 1924-1925
• Mehmet Payaslı 1923-1924

Tarihi ve ören yerleri

• Kurtkulağı Kervansarayı
• Haydar Ağa Cami (Kurtkulağı)
• Yılankale
• Ulu Cami
• Sirkeli Höyüğü
• Muradiye Cami
• Durhasan Türbesi
• Dumlu Kalesi

Önemli günler

• 6 Ocak 1922 Ceyhan'ın kurtuluşu

Ayrıca bakınız

• Bakü Tiflis Ceyhan Petrol Boru Hattı

Kaynakça

Vikikaynak'ta bu konuyla ilgili metin bulabilirsiniz.
Kategori:Adana/Ceyhan Türküleri

Dış bağlantılar

• Ceyhan Kaymakamlığı
• Ceyhan Belediyesi