Amerikan İç Savaşı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Amerikan İç Savaşı
Battle of Gettysburg, by Currier and Ives.png
Gettysburg Muharebesi
Tarih 12 Nisan 1861 - 12 Nisan 1865
Bölge ABD Amerika Kıtası
Sonuç
US flag 35 stars.svg Birleşik Devletleri'nin zaferiyle kölelik kaldırıldı.
CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg Konfedere Devletleri yıkıldı.
Taraflar
US flag 35 stars.svg
Birleşik Devletleri
CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg
Konfedere Devletleri
Komutanlar
US flag 35 stars.svg Abraham Lincoln,
US flag 35 stars.svg Ulysses S. Grant
US flag 35 stars.svg George B. McClellan
CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg Jefferson Davis,
CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg Robert Edward Lee
CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg T.J. Stonewall Jackson
Güçler
US flag 35 stars.svg 2.100.000 CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg 1.064.000
Kayıplar
US flag 35 stars.svg 110.000 Ölü

US flag 35 stars.svg 360.000 Toplam Ölü US flag 35 stars.svg 275.000 Yaralı ve Kayıp

CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg 93.000 Ölü

CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg 260.000 Toplam Ölü CSA FLAG 4.3.1861-21.5.1861.svg 137.000 Yaralı ve Kayıp

Amerikan İç Savaşı veya diğer adıyla Eyaletler Arası Savaş, Amerika Birleşik Devletleri'nin Washington'daki yönetimi ile bu ülkeden ayrılmak isteyen 11 Güney Eyaleti arasında çıkmış geniş kapsamlı bir iç savaştır. 11 Güneyli Eyalet Abraham Lincoln'un 1860 yılında başkan seçilmesiyle Jefferson Davis komutasında bağımsızlıklarını ilan etmişlerdir. 12 Nisan 1861 yılında ise Güney Carolina'daki Sumter Kalesi'nden ilk top atışıyla birlikte savaş başlamıştır.[1]

Savaşın ilk sonucu Lincoln'un duraksamalarına ve bazı Demokrat Parti'lilerin tepkisine rağmen köleliğin kaldırılmasıdır.[2] 22 Eylül 1862'de hazırlanmaya başlanan, 1 Ocak 1863'te uygulamaya konan bu önlem, 13 anayasa değişikliği önergesinin oylanıp kabul edilmesiyle 31 Ocak 1865'te yasallaşmıştır. Ancak bu zaferden beş gün sonra Lincoln bir suikast sonucu öldürülmüştür.[3]

Savaşın nedenleri[değiştir | kaynağı değiştir]

19. yüzyılın ortalarında Amerika Birleşik Devletleri'nin güneydoğu bölgelerinde büyük çiftliklerin ağırlıkta olduğu ve tarıma dayanan bir ekonomi yerleşmişti. Bu çiftliklerde özellikle pamuk, tütün ve şeker kamışı yetiştirilmekte ve gereken işgücü Afrika'dan kaçırılıp getirilen siyahi kökenlilerden oluşan kölelerden sağlanmaktaydı. ABD'nin diğer bölgelerinde ekonomi sanayiye yönelmiş ve bunun gerektirdiği serbest işgücü için kölelik ortadan kaldırılmıştı. ABD'nin batı kesiminde hala yeni eyaletler kurulmaya devam ediyor ve bu yeni eyaletlerin çoğunda kölelik yasaklanıyordu. Bu ortamda güney eyaletleri köleliğin eninde sonunda güneyde de yasaklanacağından endişelenmekteydiler. Bu da güneyin köleliğe dayanan üretim tarzını kökünden tehdit ediyordu. Köleliği kaldırmaya söz vererek seçime katılan başkan adayı Abraham Lincoln seçimi kazanınca güneyli 7 eyalet (Güney Karolina, Mississippi, Florida, Alabama, Teksas, Georgia ve Louisiana) yeni başkanın köleliği kaldıracağına kesin gözle bakarak hemen ABD'den bağımsızlığını ilan ettiler. Bu eyaletler Jefferson Davis'in başkanlığı altında Amerika Konfedere Devletleri adı altında yeni bir devlet kurdular. Kısa bir süre sonra buna 4 eyalet (Virjinya, Arkansas, Kuzey Karolina ve Tennessee) daha katıldı. Bu toplam 11 eyalet Amerikan İç Savaşı'nda güneyli konfederasyon tarafını oluşturdular. Ülkenin geri kalan kısmı (özellikle kuzeydoğu kısmı) da kuzeyli union "birlik" tarafını oluşturdular. Bir süre sonra iki devlet arasında savaş patlak verdi.

Kuzeyin galibiyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD tarihi
Declaration independence.jpg

Amerikan İç Savaşı'nın ilk yıllarında hiçbir taraf üstünlük sağlayamadı. Her iki taraftan da birçok kayıplar oldu ve her iki taraf da zaman zaman askeri başarılar elde etse de baskın çıkamadı. 1863 yılının Temmuz ayında gerçekleşen Gettysburg Muharebesi önemli bir dönüm noktası oldu. Güneyden 75 bin, kuzeyden 82 bin askerin katıldığı bu kanlı savaşta her iki taraf da askerlerinin yaklaşık üçte birini kaybettiler ama kuzeyliler tartışmasız bir üstünlük sağladı. En sonunda 9 Nisan 1865 tarihinde kuzey orduları güneyli ünlü komutan Robert Edward Lee'nin ordularını birkaç koldan sardılar ve teslim olmaya mecbur bıraktılar. Aynı yılın Haziran ayında geri kalan bütün güney askerleri de silahlarını bırakarak teslim oldular ve Amerikan İç Savaşı kuzeyin zaferiyle sona erdi. Savaş bitince Abraham Lincoln Güney'i sömürmek yerine onları kalkındırmak için çok sayıda karşılıksız borç teklif etti. Kuzeyli toprak sahipleri tam tersini düşünüyordu. Bunun üzerine Senatör Wallace ve "Gizli Servis"i Lincoln'ü öldürme kararını aldı. Eski bir oyuncu olan John Wilkes Booth Abraham Lincoln'ü başından vurarak öldürdü.

1861 "Anakonda Planı"

Savaşın sonuçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaşın bitiminde güneydeki bütün kölelere özgürlük hakları verildi. Kısa bir süre sonra da köleler oy kullanma hakkını kazandılar. ABD'nin güneyinde köleliğe dayanan tarım ekonomisi sona erdi. Amerika Birleşik Devletleri bölünme tehlikesinin üstesinden gelerek tekrar tek bir ülke olarak birleşmiş oldu. Savaşın sonunda güneydeki siyahilere birçok hak verildiyse de, bunlar kısa süre içinde güneyli beyazlar tarafından geri alındı. Ayrıca savaştan önce ABD'nin güney ve kuzey tarafları eşit zenginlikteyken, savaştan sonra güney ekonomik yıkıma uğradı ve kuzey öne geçti.

Birlik ve Konfederasyon'un Karşılaştırılması[değiştir | kaynağı değiştir]

Birlik Konfederasyon
Toplam nüfus 22,000,000 (71%) 9,000,000 (29%)
Özgür nüfus 21,567,414 5,500,000
1860'daki Sınır Eyaletlerindeki köleler 432,586 NA
1860'daki Güney Eyaletlerindeki köleler NA 3,500,000
Askerler 2,200,000 (67%) 1,064,000 (33%)
Demiryolu (mil) 21,788 (71%) 8,838 (29%)
Mamül Ürünler Üretimi 90% 10%
Silah üretimi 97% 3%
1860'daki pamuk üretimi (balya) Önemsiz miktarda 4,500,000
1864'deki pamuk üretimi (balya) Önemsiz miktarda 300,000
Savaş öncesi ABD ihracatındaki payı 30% 70%

İlgili filmler[değiştir | kaynağı değiştir]

İlgili belgeseller[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1] İç Savaşın başlaması 12 Nisan 1861 (İngilizce), National Park Service (U.S. Department of the Interior.)
  2. ^ [2] 13. yasa değişikliği(İngilizce), Library of Congress
  3. ^ [3] Abraham Lincoln suikasti, The Library of Congress

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]