Mansur (Abbasi)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Mansûr
Ebû Câfer Mansûr Abdullah
İslam Halifesi
Hüküm süresi 754 - 775
Önce gelen Seffah
Sonra gelen Mehdi
Tam adı Ebu Cafer Mansûr Abdullah bin Muhammed İmam
Doğum tarihi 7 Ekim 714
Ölüm tarihi 775
Hanedan Abbâsîler
Babası Muhammed bin Ali bin Abdullah bin Abbas bin Abdulmuttalib bin Haşim

Mansûr ya da Ebû Câʿfer Mansûr veya Ebu Cafer Mansur Abdullâh bin Muhammed İmâm (d. 714 - ö. 775 Mekke) [1]; Arapça: أبو جعفر "المنصور" عبد الله بن محمد الإمام‎; Ebū Câʿfer el-Manṣūr ʿAbd Allāh bin Muḥammed el-İmām). İkinci Abbasi halifesidir. 754 ile 775 döneminde arasında halifelik yapmıştır.[2].

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Mansur, Hicaz göçü sonrası Abbasi ailesinin evinde 714 tarihinde dünyaya geldi. 14. yüzyılda "Ravd el-Kurtas" adlı bir Faslı tarafından yazılmış bir tarihnameye göre annesi Salama adlı Berberî asıllı bir kadın köle idi.[3] [4]

Mansur Emevilere karşı yapılan savaşlarda isim yaptı. Son Emevi halifesi II. Mervan'i sonuna kadar destekleyen Emevi generali Ibn-i Hubaira'nin kalesini pekiştirdiği Vasit şehrinin Abbasi ordusu tarafından kuşatılması sırasında önemli rol oynadı. Ibni Hubeyra'nin Abbasiler tarafından ödül ve af vaatleri ile kandırılan kendi adamları tarafından öldürülmesinde büyük katkısı olmuştu.

764'de ilk Abbasi halifesi olan kardeşi Ebu'l Abbas Seffah'in ölümden sonra Abbasi halifesi oldu ve 775'den ölümüne kadar halifelik yaptı.

754-762 döneminde Dhu el-Hiccah'dan devleti idare ettirmiştir. 763' de Bağdat'ta "Medinet-as-Selam" adlı bir saray ve saray bölgesi inşa ettirdi. Bundan sonra Abbasi halifelerinin başkenti olduğu dönemlerde Bağdat'ta baş yerleşkeleri oldu. [5]

Mansur kan dökücü (Seffah) lakabıyla tanınan kardeşi Eu'l Abbas Seffah'ın ölümünden sonra yönetimde sıkıntılar yaşadı. 754'de Kuzeni "Abdullah bin Ali"'ye karşı galip gelerek onun halife olma uğraşlarına son verdi. Bu uğraslarında Horasan valisi olan Ebu Müslim Horasani halife Cafer Mansur'a devamlı destek sağladı.

755'de Ebu Müslim Horasani öldürülmesine ön ayak olduğu iddia edilmektedir. Ebu Müslim Horasani, 749-750 doneminde 3. Fitne yani İslam İç Savaşı'nda Emevilere karşı Abbasi güçlerine liderlik etmiş, sadık bir kişiydi. Mansur'un sadık olarak emrinde olsa da İran ve Maveraünnehir'in şüphesiz gerçek tek hakimiydi. Ebu Müslim suikasti imparatorluğun bir iktidar mücadelesi engel olmak için yapılmış gibi görünüyordu.[6]

Seffah'in vasiyetine göre halefi olmasi gereken İsa bin Musa bin Muhammed bin Ali yerine Mehdi'yi atadı ve onun için halktan güven istedi ve elde etti.

Çok cimri olduğu ve kardeşi gibi kan döktüğü iddia edilir . Bu yüzden Davaniki lakabı ile de bilinir.

Şii imamlarından olan İmam Cafer-i Sadık onun döneminde birkaç kez hapse atılmıştır ve sonra zehirlenerek öldürülmüştür. Bir çok Şii de onun döneminde öldürüldüğü için Şiiler tarafından sevilmez. Öldürdüklerinin kafalarından müze yaptırdığı iddia edilir.[7]

Bazı kaynaklara göre ise fikih ilmi kurucularından Ebu Hanife'nin, Mansur tarafından hapse atıldığı ve işkence gördüğü bildirilir. İmam Malik, kuzeni olduğu halde onun tarafından kırbaçlatıldığı da rivayet edilir.[8]

Obur olduğundan ve çok yediği için öldüğünden bahsedilir.[9].

Döneminde, İslam Edebiyatı çok gelişmiştir. Abbasiler İran halkı üzerinde Emeviler kadar baskıcı olmamıştır. Her ne kadar Emevi halifesi Hişam bin Abdülmelik, Fars pratiklerini benimsemiş olsa da Mansur döneminden önce Fars edebiyatına İslam dünyasında gerçek anlamıyla değer verilmemişti. Mansur'un Fars milliyetçiliği üzerindeki sansürü gevşetmesi Farsi akademisyenler arasında 'Shu'ubiya'nın ortaya çıkmasını sağladı. Shu'ubiya Araplar'dan daha üstün bir noktada olan Farsça sanat ve kültürü ile inançların ifade edildiği edebi bir akımdı ve bu hareket sekizinci yüzyılda Arap-Fars diyaloglarının ortaya çıkmasını hızlandırdı.[6]

Fars dönüşümünün en önemli faydası Arap olmayan birçok milletin müslümanlığı kabul etmesi oldu. Emeviler müslüman olmayanlardan cizye vergisi topluyordu, ama bu müslüman sayısını artırmıyordu. Buna karşın Abbasiler döneminde bu sayı arttı ve El Mansur döneminde ülkedeki nüfusun 8%'i müslüman iken bu oran Mansur döneminin sonuna kadar 15%'e çıktı. Mansur, ayrıca Bağdat'da Hikmetler Evi'ni yaptırdı.[6]

Mansur 7 Ekim 775 yılında Mekke yolunda hacca giderken vefat etti. Emeviler mezarını bulamasın diye yol boyunca yüzlerce mezar arasında bir yere defnedildi. Yerine oğlu El Mehdi geçti.[6]


Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

*Ingilizce Wikipedia "Al-Mansur" maddesi
  1. ^ Al-Souyouti, Tarikh Al-Kholafa'a (The History of Caliphs)
  2. ^ Stanley Lane-Poole, The Coins of the Eastern Khaleefahs in the British Museum
  3. ^ World's Great Men of Color vol. II
  4. ^ G.R. Hawting "Mansur" (2007) Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Mansur, al-. (İngilizce) Erişme:20.04.2007
  5. ^ Şablon:Dergi kaynak
  6. ^ a b c d * Ingilizce Wikipedia "Al-Mansur" maddesi (İngilizce) (Erişme:19.6.2010)
  7. ^ Tarikh al-Tabari Cilt 10, say.446.
  8. ^ (Ya'qubi, Cilt.III, say.86; Muruj al-dhahab, Cilt.III, say.268-270.)
  9. ^ (The Political History of Islam, Cilt II, say.57)


Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hitti, Philip H. (çev. Salih Tuğ),(1968) Siyasi ve Kültürel İslam Tarihi (IV Cilt), İstanbul:Boğaziçi Yayınları.
  • Üçok, Bahriye (1979 1.Basım:1968) İslam Tarihi Emeviler-Abbasiler, Devlet Kitapları, Ankara: Milli Eğitim Basımevi.
  • Muir, William (1924), The Caliphate, Its Rise, Decline and Fall Chapter LXII, Abu Ja'far al-Mansur [1](İngilizce) (Erişim:19.6.2010)
  • al-Masudi (İng. çev. Paul Lunde ve Caroline Stone) (1989), The Meadows of Gold, The Abbasids, Londra:Kegan Paul (İngilizce)
  • Tabari (Farsca'dan Fransizca'ya eviren: Hermann Zotenberg), (2001), La Chronique. Histoire des prophètes et des rois, Cilt. II,, Paris: Actes Sud / Sindbad, coll. «Thésaurus»,‎ (ISBN 978-2-7427-3318-7) (Fransızca).
Mansur (Abbasi)
Doğumu: 712 Ölümü: 775
Sünni İslam unvanları
Önce gelen
Seffah
İslam Halifesi
754–775
Sonra gelen
Mehdî