Büveyhoğulları
Vikipedi, özgür ansiklopedi
| İran tarihi |
Devletler
|
Büveyhoğulları (Arapça: الدولة البويهية al-Dawla al-Buwayhīya, Farsça: آل بویه āl Būya; 932 - 1062), Güney İran ve Irak'ta devlet kuran bir Deylemli hanedandır. Büveyhoğulları ilk önce kuzey İran'a sahip olmuş daha sonra güneye çekilmişlerdir.
Bir devleti olan Şiî Büveyhoğullarının egemenliği 932'den 1055'e kadar sürmüştür. Bu hanedana adını veren Ebu Suca Büveyh, savaşçı bir kabilenin başkanıdır. Oğullarından Ali Fars'ta, Hasan Rey'de ve Ahmet de Kirman'da bir Büveyh Beyliği kurmuştur. Büveyhoğulları zamanla batıya ilerleyerek Bağdat'ı egemenliği altına almıştır. Büveyhoğulları daha sonra Halife'yi emrine almıştır. Halife Büveyoğullarının başkanını vali (emirül ümera) atamıştır. Büveyhoğulları daha sonrada Halife'nin gözlerine mil çektirerek yerine başka bir Halife getirmiştir. Artık Abbasi Halifeleri, Büveyhoğullarının kuklası olmuştur.
Büveyoğulları bölgedeki bir çok Müslümanı acı çektirerek işkencelerle öldürmüşlerdir. Üç ayrı Büveyhoğulları Beyliği birleşince devlet güçlenmiştir. Devleti birleştiren Adudüddevle ölünce 983'te yeniden karışıklıklar ortaya çıkmıştır. İki kola ayrılan Büveyhoğullarından birine 1029'da Gazneli Mahmut son vermiştir. Adud al-Daula zamanında ülkede bir çok cami ve hastane yapılmıştır. Bunlar Moğol istilaları sonucu yakılıp yıkılmıştır. Büveyhoğullarının Bağdat'daki Türk komutanları zaman zaman Büveyhoğullarına karşı ayaklanmıştır. Bu nedenle Büveyhoğullarının diğer kolu da zayıflamaya başlamıştır. Büveyhoğullarının baskısından kurtulmak isteyen Abbasî Halifesi Kaimbiemrillah Selçuklu Sultanı Tuğrul Bey'den yardım istemiştir. Tuğrul Bey 1055'te Bağdat'a yaptığı seferde Büveyhoğuları ile savaşmış ve onları ağır bir yenilgiye uğratmıştır. Büveyoğulları hükümdarını esir alan Tuğrul Bey bu devlete son vermiştir. Büveyhoğulları zamanında bir çok mimari eser de yapılmıştır. Büveyoğulları bugünkü İran, Irak, Azerbaycan ve Türkiye topraklarının belli bir kısmına hakim olmuş bir hanedandır.
Konu başlıkları |
[değiştir] Büveyh Hükümdarları
[değiştir] Büyük Hükümdarlar
Büveyh hükümdarları devleti genelde Fars, Jibal ve Irak'tan yönetmiştir. Ülke üçe bölünmüş olduğundan üç ayrı hükümdar tarafından yönetilmiştir.
Fars kolu
- İmâdüddevle 934-949
- Adudüddevle 949-983
- Şerefüddevle 983-989
- Samsâmüddevle 989-998
- Behâüddevle 998-1012
- Sultânüddevle 1012-1024
- Ebû Kalicar 1024-1048
- Abu Mansur Fülâd Sütûn 1048-1055
Selçuklular'a dahil olmuştur.
Rey kolu
- Ruknüddevle 935-976
- Fahrüddevle 976-980
- Muayyadüddevle 980-983
- Fahrüddevle (tekrar) 984-997
- Mecdüddevle 997-1029
Gazneliler'e dahil olmuştur.
Irak kolu
- Müizzüddevle 945-967
- Izzüddevle 966-978
- Adudüddevle 978-983
- Samsâmüddevle 983-987
- Şerefüddevle 987-989
- Behâüddevle 989-1012
- Sultânüddevle 1012-1021
- Müşerrefüddevle 1021-1025
- Celâlüddevle 1025-1044
- Ebû Kalicar 1044-1048
- El-Melikü’r-Rahim 1048-1055
Selçuklular'a dahil olmuştur.
[değiştir] Küçük Hükümdarlar
Bazı küçük bölgeleri yöneten Büveyh hükümdarlarıdır.
Basra Büveyhleri
- Diyaüddevle 980'ler
Fars Büveyhlerine katılmıştır.
Hamedan Büveyhleri
Kerman Büveyhleri
Fars Büveyhlerine katılmıştır.
Huzistan Büveyhleri
- Tacüddevle 980'ler
Fars Büveyhlerine katılmıştır.
