Kâbil

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Koordinatlar: 34°31′59″N, 69°09′58″E

Kâbil
کابل
Kâbil, Afganistan'ın başkenti ve aynı zamanda en büyük şehridir.
Kâbil, Afganistan'ın başkenti ve aynı zamanda en büyük şehridir.
Kâbil'in Afganistan'daki konumu
Koordinatlar: 34°31′59″K 69°09′58″D / 34.53306°K 69.16611°D / 34.53306; 69.16611
Ülke Afganistan Afganistan
Vilayet Kabil Vilayeti
Yönetim
 - Belediye Başkanı Muhammad Yunus Nawandish
Yüzölçümü
 - Toplam 275 km2 (106,2 mi2)
Rakım 1.790 m (5.873 ft)
Nüfus (2011)
 - Toplam 3.895.000
Zaman dilimi AST (+4:30)
 - Yaz (YSU) AST (+4:30)

Kâbil (Farsça: کابل, Kābol), Afganistan'ın başkenti ve en büyük şehridir.

Aynı zamanda ülkenin Kabil Vilayeti'nin de yönetim merkezi olan kent ülkenin doğusunda yer alır. 2011 yılı resmi rakamlarına göre banliyöleriyle birlikte 3,9 milyona yaklaşan nüfusuyla sadece ülkenin değil Merkezi Asya'nın da önemli merkezleri arasındadır.

Ülkenin ticari ve kültürel merkezi olan kent Hindukuş Dağları içinde Kabil Nehri boyunca ilerleyen dar bir vadide deniz seviyesinden 1800 metre yükseklikte kurulmuştur. Kabil, kuzeyde Hindukuş Dağları'ndaki geçitlere bağlanan yolları ve güneyde Pakistan'a uzanan Hayber Geçidi'ni denetlemesine olanak veren elverişli konumuyla stratejik bir kenttir. Ayrıca şehrin, ülke içinde Kandahar, Herat ve Mezar-ı Şerif, ülke dışında ise Celalabad üzerinden Peşaver ile iyi bir karayolu bağlantısı vardır.

Kabil'in önemli ticari ürünleri; taze ve kurutulmuş meyve, fındık, Afgan kilimleri, deri ve koyun derisi, iç giyim ve mobilyadır. Başlıca sanayi ürünleri ise; pamuklu ve yünlü dokuma, besin ürünleri ve mermerdir. Kabil'de çok sayıda tarihsel yapı ve Babür'ün mezarı bulunur. Keza onun adını taşıyan bahçeden başka birçok park ve bahçe kenti süsler ki 1978 işgalinden önce de günümüzde de şehrin büyük turizm potansiyeli vardır. Fakat Ruslar'la savaşın başladığı 1978 yılından beri şehrin ekonomik faaliyetleri önemli ölçüde azalmıştır. Son yıllarda, özellikle 2001 yılından sonra Hamid Karzai döneminde bu konuda bir canlanma olduğu görülmektedir.[1]

Kabil, 3.500 yıllık tarihiyle, Güney ve Orta Asya ticaret yolları üzerindeki stratejik konumu için pek çok devletin savaş alanı olmuş ve sürekli el değiştiren gözde bir şehirdir. 1978 yılındaki Rus ve 2001 yılındaki ABD işgali ise yakın tarihte görülebilen örneklerindendir.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Kentin geçmişi 3.500 yıl önceye kadar dayanır ki MÖ 1500 yıllarında kurulduğu bilinmektedir. Türkçede Kâbil (a uzatılarak ve ince okunur) olan ismin aslı Kâbul'dur. Şehrin adı tarihte; Hindular'ın kutsal kitapların­dan Rig Veda'da Kubha, Batlamyus'un kitaplarında Kophen nehri kenarında Kabolitler'in 'Kaboura' şehri ve Çin seyahatnamelerinde Kao-fu şekille­rinde geçer. 6. ve 7. yüzyıllarda kent Orta Asya'nın en önemli kentiydi. 13. yüzyılda Moğol kükümdarı Cengiz Han kenti ele geçirdi. 1504'te Hint-Türk İmparatorluğu'nun kurucusu Babür, Kabil'i alarak devletine başkent yaptı. Kent, 1738'de İran hükümdarı Nadir Şah tarafından alınıncaya kadar Hint-Türk İmparatorluğu'nun egemenliğinde kaldı. 1747'de Ahmed Şah Abdali bölgede ilk bağımsız Afgan devletini kurdu. Kabil 19. yüzyılda iki kez İngilizler'in eline geçti.

1978'de Ruslar tarafından alınan kent, Ruslar'ın ağır bir hezimetle 1988'de geri çekilmesinden sonra 2001 yılında ABD tarafından Usame Bin Ladin'in bu ülkede örgütlenmesi bahane edilerek işgal edildi. Ülkede ABD destekli bir hükümet kurulmasına rağmen şehrin kontrolü ve güvenliği halen BM tarafından sağlanmaktadır.

Kardeş şehirleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]