Nemmersdorf Katliamı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Braunschweiger Tageszeitung'un 27 Ekim 1944'teki manşeti: Canavarlar Doğu Prusya'da Öfkelendi: Doğu Prusya'nın yeniden kurtarılmış sınır kasabası Nemmersdorf'ta Korkunç İzler

Nemmersdorf Katliamı; 21 Ekim 1944'te, o zamanda Kızıl Ordu işgali altında olan Doğu Prusya'daki bir Alman köyü Nemmersdorf'ta (günümüzde Mayakovskoye, Rusya) meydana gelen ve günümüzde mevcut olan verilere göre en az 19 ila 30 insanın öldürüldüğü olaylardır. Olayların merkezinde, Wehrmacht ve Sovyet askerleri arasındaki çatışmaların ortasında kalan ve bir sığınağa kaçmaya çalışırken vurularak öldürülen 13 Nemmersdorflu vardı. Bunun yanında, köyün Kızıl Ordu tarafından ele geçirilmesi sırasında 6 diğer Nemmersdorflu ve köyden olmayan bazı silahsız yabancılar da başka olaylarda öldürüldü. Sivillerin ölümlerinin koşulları hâlâ tam olarak aydınlatılamamıştır ve konu hakkında kesin bir görüş birliği yoktur, ancak 21. yüzyılda akademisyenlerin çoğu olayların bir Sovyet savaş suçu örneği olduğunu kabul etmektedir.

Kızıl Ordu'nun Nemmersdorf'tan çekilmesinin sonrasında; Halkı Aydınlatma ve Propaganda Bakanlığı, olayları Nasyonal Sosyalist rejimin çıkarlarına uygun bir şekilde yorumlamaya ve yansıtmaya çalıştı. Hedef, Alman halkının ilerlemekte olan Sovyet askerlerini zalim işgalciler olarak görmesini sağlayarak Kızıl Ordu'ya karşı direnmelerini sağlamaktı. Bu amaçla Nemmersdorf'ta ölmüş sivillerin fotoğrafları medyaya verildi ve tecavüz ile işkence gibi suçları rapor eden, doğrulukları hâlâ tartışılan raporlar basıldı. Ancak bütün bunlara rağmen, propaganda çabaları Almanya ve dünya toplumunu Kızıl Ordu'ya karşı savaşmaya motive etme hedefine ulaşamadı.

Batı Almanya'da, Nemmersdorf, II. Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Doğu'daki Almanların yaşadıklarının bir sembolü hâline geldi. Nazi propagandasının bir parçası olarak katliam hakkında yazılan hikâyeler halk arasında yayıldı ve şuan mevcut olan kaynaklarla veya o zamanın Nazi propagandasıyla uyuşmayan tartışmalı görgü tanığı raporları medyada yer edindi. Doğu Almanya ve Sovyetler Birliği'nde ise Nemmersdorf bir tabuydu ve halka hiçbir doğruluğu olmayan bir Nazi propaganda kampanyası olarak sunuldu. Günümüzde Rus tarihyazımında Sovyet askerlerinin olaylara dair sorumluluğu hâlâ reddedilir. Olaydan onyıllar sonra Bernhard Fisch'in olay hakkındaki tüm rapor ve belgeleri derleyerek yaptığı çalışmalar sayesinde olayların halk arasındaki bilinirliği arttı ve uluslararası tarihyazımı olay hakkında daha kesin bir şekilde yazmaya başladı. Nemmersdorf olaylarının tarihyazımının ülkeden ülkeye yaşadığı büyük değişim, ilgili ülkelerin kamuoyunun savaşa dair olan tek taraflı bakış açısının ve kurban milliyetçiliğinin bir göstergesi olarak kabul edilir.

Olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaşın durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ekim 1944'ün sonlarına doğru, Wehrmacht tarafından işgal edilmiş Sovyet topraklarının çoğu Kızıl Ordu tarafından geri alınmıştı. Haziran'da başlayan Bagration Harekâtı ile Alman askerleri Belarus'tan atıldı ve Ağustos'a gelindiğinde Sovyet askerleri Vistül ile Riga'ya ve Doğu Prusya sınırına ulaştı. Böylece, Sovyetler Birliği'nin 1941'deki istilası geri çevrildi ancak yine de Nazi Almanyası'nın 1937'de sahip olduğu sınırlar geçilmedi. Harekâtın burada durdurulmasının sebebi, Sovyet ordusunun yaşadığı ve telafi edilmesi gereken yüksek kayıpların yanında aşırı uzun tedarik hatlarıydı. Harekâtta yer alan 10.000 kişilik tümenlerin bazılarında sadece 2.000 ila 3.000 asker kalmıştı. Geriye kalan askerler ve erzaklar, Alman toprakları içerisinde önemli kazanımlar elde etmek için yetersizdi.[1] Ancak, Sovyet Genelkurmaylığı, Ekim Devrimi'nin 27. yıldönümünde Stalin'e Kızıl Ordu'nun Alman topraklarına girmesi gibi önemli bir başarı bildirmek istiyordu. Bu sebeple, Ekim'in ikinci yarısında 1. Baltık Cephesi ve 3. Belarus Cephesi'nin Gumbinnen Harekâtı'nın bir parçası olarak Doğu Prusya'nın kuzeyindeki Alman birlikleri yenerek Doğu Prusya'yı istila etmeye başlaması planlandı. Fakat Kızıl Ordu, diğer daha küçük etkenlerin yanında İvan Bagramyan altındaki 1. Baltık Ordusu'nun Neman'da ilerlemeyi durdurması ve nehri geçmemesi nedeniyle, 4. Ordu'ya karşı başarılı olamadı. Sovyet ordusu ancak 150 kilometre (93 mi) kadar ilerleme katedebildi. Sadece 11. Muhafız Ordusu Doğu Prusya topraklarına girmeyi başarabildi ve 21 Ekim 1944'te Gumbinnen'e ulaştı, orada 4. Ordu ile karşılaştı ve aralarında şiddetli çatışmalar geçti.[2]

Angerapp nehri üzerindeki geniş bir bölgede üzerinden araç sürülebilen tek beton köprüye sahip olması nedeniyle, Nemmersdorf büyük bir stratejik öneme sahipti. Nemmersdorf'un içindeki köprüden sonra köye üzerinden tankların geçirilebileceği en yakın köprü Nemmersdorf'un 6 kilometre (3,7 mi) güneyindeki Sabadschuhnen'de, en yakın ikinci köprü ise suyun kaynağına doğru 26 kilometre (16 mi) kuzeydeki Darkehmen'deydi. Bu önemli konumunun Nemmersdorf'a verdiği tek şey askerî önemi değildi: 20 Ekim 1944'te, Kızıl Ordu'nun ilerleyişine bir tepki olarak Gumbinnen Ortsbauernführer'i ve bölgenin yönetim kadrosunun diğer üyeleri, nüfusu tahliye etmeye karar verdiler. Böylece Angerapp'ın doğusunda yer alan 20 köyün sakinleri batıya göç etmek zorunda kaldı. Bölgedeki yolların biri hariç hepsi Nemmersdorf üzerinden geçiyordu, bu sebeple mültecilerle dolu birçok araç köprüyü kullanmak istedi ve kasabaya yaklaşan Kızıl Ordu'dan çekilen Alman askerî araçlarının da etkisiyle köprüye giden yolda bir trafik sıkışıklığı meydana geldi. Wehrmacht'ın neden köprüyü havaya uçurup Sovyet askerlerinin köprüden geçmesini engellemediği belirsizdir. Görgü tanıklarının ifadelerine göre, 19 Ekim'i 20 Ekim'e bağlayan gece Alman askerleri köprüye bomba döşediler. Bernhard Fisch; köprünün patlatılmamasını, köprüyü patlatmakla sorumlu olan askerlerin köprüyü kullanmayı umut eden Alman mülteci kafilelerinin farkında oldukları için bombaları infilak ettirmemesiyle açıklar. Köprüye giren yolda meydana gelen trafik sıkışıklığının açılmasını araçlarında bekleyen mültecilerin birçoğu, sabırsızlık ve korku nedeniyle araçları ve diğer mal varlıklarını geride bırakıp köprüyü yürüyerek geçtiler.[3]

Sovyet kayıtlarına göre; köprünün girişi Wehrmacht tarafından iki siper, anti-tank engelleri, dikenli teller ve makineli silah yuvaları ile korunuyordu. Kızıl Ordu ise Nemmersdorf'a on makineli silah, dört kamyon ve 150 asker ile girdi.[4]

Muharebe[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün yeniden ele geçirilmesi ve katliamın keşfi[değiştir | kaynağı değiştir]

Propaganda[değiştir | kaynağı değiştir]

Halka duyurulması[değiştir | kaynağı değiştir]

Araştırma komisyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Özel
  1. ^ Fisch 1997, s. 8.
  2. ^ Fisch 1997, s. 9.
  3. ^ Fisch 1997, ss. 104-118.
  4. ^ Fisch 1997, s. 79.
Genel

Fisch, Bernhard (1 Ocak 1997). Nemmersdorf, Oktober 1944. Was in Ostpreußen tatsächlich geschah (Almanca). Edition Ost. ISBN 3-932180-26-7.