Mutfak Tartışması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Nixon ve Kruşçev

Mutfak Tartışması (İngilizce Kitchen Debate, Rusça Кухонные дебаты); 24 Temmuz 1959'da Moskova'daki Sokolniki Parkı'ında Amerikan Ulusal Sergisi'nin açılışında, ABD Başkan Yardımcısı Richard Nixon ile Sovyet Başbakan Nikita Kruşçev arasında tercümanlar vasıtasıyla plansız olarak gerçekleşen bir dizi ikili görüşmeye verilen isim. Amerikalı yetkililer sergi için parka, sıradan bir ABD vatandaşının sahip olabileceğini iddia ettikleri bir ev örneği inşa ettiler. Kapitalist tüketici pazarının meyvelerini ve Amerikan yaşam tarzı konforunu Ruslara göstermek için, evin içerisi iş gücü tasarrufu sağlayan rekreasyonel araçlar ile doldurulmuştu. Renkli olarak filme alınan ve her iki ülkede de yayınlanan bu tartışmalarda, Nixon'da ABD yaşam tarzına vurgu yapmaktaydı.

Olayların gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sovyet Başbakan Nikita Khrushchev ve ABD Başkan Yardımcısı Richard Nixon. Amerikan Ulusal Sergisi için özel olarak yapılmış evin mutfağında, komünizm ve kapitalizmin üstünlüklerini tartışırken, Moskova 1959 Temmuz – Fotoğraf, Thomas J. O'Halloran, Library of Congress koleksiyonundan

1958 yılında ABD ve SSCB, bir kültürel anlaşmaya imza attı. Bu anlaşma çerçevesinde, 1959 yılında SSCB ve ABD'li yetkililer, kültürel tanıtım ve ülkeler arası anlayışın arttırılması amacıyla, karşılıklı olarak sergi açmaya karar verdi. Sovyet sergisi, Haziran 1959'da New York'ta açıldı. İzleyen ayda Başkan Yardımcısı Richard Nixon, ABD sergisinin açılışı için Moskova'ya gitti. Sergiyi ziyaret eden Başbakan Nikita Khrushchev'e, Nixon eşlik etti. Fuarda 450'den fazla ABD şirketinin ürünleri sergilenmekteydi. Serginin merkezinde yer alan 30,000 ft2 (27,871 m2) alana sahip Jeodezik kubbe içinde, çeşitli bilimsel ve teknik eserler sergilenmekteydi. Kubbe serginin sona ermesinden sonra Sovyetler Birliği tarafından satın alınacaktı.[1] Sergiye basın sözcüsü olarak katılan William Safire, ikili tartışmaların serginin değişik alanlarında yapıldığını, ancak en büyük tartışmaların model olarak hazırlanan Amerikan banliyö tipi evin mutfağında gerçekleştiğini aktarmaktaydı. Görüşme, kolayla izlenebilmesi için iki bölm halinde kayıt altına alınmıştı.[2] Bu görüşme, 1959 fuarı sırasında Nixon ve Kruşçev arasında gerçekleşen dört buluşmadan sadece biriydi. Sergide Nixon'a Başkan Eisenhower'ın, sonradan Johns Hopkins Üniversitesi'nin başına geçecek olan, küçük kardeşi Dr. Milton S. Eisenhower da eşlik ediyordu.[3]

Kruşçev Kremlin'deki ilk buluşmada, Amerikan Kongresi'nin Sovyet nüfuz alanında kalan Doğu Avrupa'da bulunan ülke halklarıyla ilgili olarak çıkarttığı ve "Esir Milletler Kararnamesi" adı verilen kongre kararını protesto ederek, ABD heyetini şaşkınlığa uğrattı. SSCB'nin birkaç yıl içinde ABD'nin ulaştığı teknolojik seviyeyi geçeceğini, sergide bulunan ürünlerin tamamına sahip olacaklarını belirterek konuşmasını sürdürdü.[4] Biraz da alaycı bir tavırla, "insanların ağzına yiyecek koyup, mideye iten bir alet yapıp yapmadıklarını" ABD heyetine sordu.[5] Nixon da, en azından rekabetin askeri alan yerine teknolojik alanda gerçekleştiğine vurgu yaptı. İki politikacı da ülkeleri arasında değişik alanlarda uzlaşma arayışlarını sürdürme kararı aldılar.[4] İkinci buluşma sergi içinde bulunan bir televizyon stüdyosunda gerçekleşti. Görüşme sonrasında Kruşçev, söylediği her şeyin tercüme edilerek Amerikan televizyon kanallarında yayınlanması gerektiğini söyledi. Bunun üzerine Nixon da bu görüşe katıldığını söyleyerek, kendi konuşmalarının da Rusçaya tercüme edilerek SSCB televizyon kanallarında yayınlanması gerektiğini söyledi. Böylelikle Kruşvev'in teklifi sözlü bir anlaşma haline gelmişti.[4]

Kruşçev ile Nixon arasındaki tartışmaları ilginç kılan, hangi ülkenin üstün olduğunu tartışırken, nükleer üstünlük yahut siyasi nüfuz bölgelerinden hiç bahsedilmemesidir. Sergilerde teşhir edilen teknolojik yenilikleri birbirleriyle rekabet etmek için kullanıyorlardı. Nixon Amerikalıların yeni teknolojilerin nimetlerinden istifade edttiklerini iddia ederken, Kruşchev de gelecek nesillerin refahını temine çalıştıklarını belirtiyor ve "SSCB henüz 42 yaşını tamamlamadı, fakat 7 yıl içinde ABD seviyesine ulaşacağız ve hatta ABD'nin gelişme seviyesini aşacağız" diyerek iddiasını dile getirdi.[6] Gazeteci Safire, gelecekteki Sovyet başbakanı Leonid Brezhnev'in de toplantıda bulunduğunu ve kendisinin sergi sırasında fotoğraf çekmesini engellemeye çalıştığını ifade etmektedir.[7]

Üçüncü buluşma, her Amerikalı işçinin sahip olabileceği iddia edilen 14,000 USD değerinde olduğu belirtilen, model olarak hazırlanan ve bulaşık makinesinden buzdolabına kadar dönemin tüm konforuna sahip evin mutfağında gerçekleşti.[8] Dördüncü ve son buluşma, Kruşçev'in daçasında gerçekleşti. Kaydedilmeyen bu görüşme beş saat sürdü. Mutfak Tartışması olarak anılan görüşmeler, SSCB ve ABD arasında 1955 Cenevre Zirvesi'nden bu yana gerçekleşen ilk üst düzey buluşmaydı.

TV yayını[değiştir | kaynağı değiştir]

ABD'de üç büyük TV kanalı 25 Temmuz tarihinde "Mutfak Tartışmalarını" yayınladı. Nixon ve Kruşçev, görüşmelerin iki ülkede eş zamanlı olarak yayınlanmasına karar vermiş oldukları için bu durumu protesto ettiler ve kendileri hazır oluncaya kadar da görüntüleri yayınlamayacaklarını söylediler. ABD kanalları ise, yayının geciktirilmeden yayınlaması gerektiğini belirterek, aksi takdirde görüntülerin güncelliğini yitireceğini söylüyorlardı.[9] ABD yayınından iki gün sonra, 27 Temmuz tarihinde, geç saatlerde de olsa, Nixon'un konuşmalarının bir kısmı tercüme edilerek, program Moskova televizyonunda yayınlandı.[10]

The New York Times programı "Doğu ve batı arasındaki uçurumu anlatan ancak dişe dokunur hiçbir konuya temas etmeyen, politik açıdan önemsiz bir olay" olarak tanımlamaktaydı.[11] Gazete ayrıca, kamuoyunun olayla ilgili ikiye bölündüğünü belirtmekteydi.[12] Diğer yandan Time dergisi, Moskova sergisini de kapsayan haberiyle birlikte Nixon'a övgüler düzmekteydi.[13]

Gayrıresmi yapılan bu görüşmeler, TV yayınından sonra Nixon'a büyük popülerlik kazandırmıştı. SSCB'ye yapılan bu gezi Nixon'un profilini kamuoyun nezdinde yükseltti ve yapılacak seçimlerde Cumhuriyetçilerin başkan adayı olarak seçilmesinde şansını büyük ölçüde artırdı.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Richmond, Yale (July 2009). "The 1959 Kitchen Debate". Montpelier. Cilt 54, 4, s. 42-47. 
  2. ^ Safire, William. "The Cold War's Hot Kitchen", The New York Times, Friday, July 24, 2009.
  3. ^ Mohr, Charles (25 July 1984). "Remembrances of the Great 'Kitchen Debate'". New York Times. 
  4. ^ a b c "Nixon in USSR Opening US Fair, Clashes with Mr. K". YouTube. Universal International News. July 1959. 12 Aralık 2015 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  5. ^ "Khrushchev". 8 Haziran 2016 tarihinde kaynağından arşivlendi. 
  6. ^ http://www.foia.cia.gov/sites/default/files/document_conversions/16/1959-07-24.pdf
  7. ^ "William Safire Oral History Interview". 
  8. ^ Richmond, Yale (July 2009). "The 1959 Kitchen Debate". Montpelier. Cilt 54, 4, s. 42-47. 
  9. ^ Richard H. Shepard. "Debate Goes on TV over Soviet Protest", The New York Times, July 26, 1959
  10. ^ Associated Press. "Soviet TV Shows Tape of Debate". The New York Times, July 28, 1959
  11. ^ "News of the Week in Review", The New York Times, July 26
  12. ^ "Moscow Debate Stirs U.S Public", The New York Times, July 27, 1959
  13. ^ "Better to See Once", Time, August 3, 1959