Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi
Rus İç Savaşı
Wladiwostok Parade 1918.jpg
Müttefik birlikleri Vladivostok şehrindeki geçit töreninde, 1918
Tarih19181925
BölgeEski Rus İmparatorluğu, Moğolistan
SebepBolşevik Ekim Devrimi, Brest Litovsk Barış Antlaşması
SonuçBolşevik zaferi
Taraflar
 Rusya SFSC
Uzak Doğu Cumhuriyeti
 Letonya SSC
 Ukrayna SSC
Estonya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Estonya Emekçiler Komünü
Moğol Halk Partisi

Beyaz Ordu
 Çekoslovakya
 Birleşik Krallık

 ABD
 Fransa
 Japonya
 Yunanistan
 Estonya
 Sırbistan
 İtalya
 Polonya
 Romanya
 Çin
Komutanlar ve liderler
Vladimir Lenin
Lev Troçki
Jukums Vācietis
Sergey Kamenev
Mihail Tuhaçevski

Fyodor Raskolnikov
Josef Stalin
Dimitri Zloba
Pavel Dibenko
Aleksander Krasnoşçiyokov
Damdin Sühbatur

Aleksandr Kolçak İdam edildi
Evgeni Miller
Mikhail Diteriks
Grigori Semyonov
Radola Gajda
Jan Syrový
William S. Graves

George Evans Stewart
Edmund Ironside
Yui Mitsue
Ernest Broșteanu
Güçler
 Çekoslovakya 50,000 asker
 Fransa 600 asker
 Yunanistan 23,000 asker
 ABD 11,000 asker
 Estonya 11,300 asker
 Japonya 70,000 asker
 İtalya 2,500 asker
 Sırbistan 2,000 asker
 Çin 2,300 asker
 Avustralya 150 asker
 Birleşik Krallık Bilinmiyor
Kayıplar
Çekoslovakya: 4,112 ölü[kaynak belirtilmeli]
Amerika Birleşik Devletleri: 279 ölü[2]
Birleşik Krallık:
359 ölü
453 yaralı
143 kayıp veya esir[3]
Yunanistan Krallığı[4]
179 ölü
173 kayıp
46 yaralılardan veya savaş dışı nedenlerle ölen
657 yaralı

Rus İç Savaşı'nda Müttefiklerin müdahalesi, 1918 yılında Rus İç Savaşı sırasında başlatılan çok uluslu bir askerî harekâttır. Ana hedefler, Çekoslovak Lejyonuna yardım etmek, Rus limanlarındaki mühimmat ve silah tedarikini sağlamak ve Doğu Cephesini yeniden kurmaktı.

Müttefiklerin müdahalesi öncesindeki gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Bolşevik Ekim Devrimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Ekim Devrimi

Rusya'nın I. Dünya Savaşı'ndan çekilişi[değiştir | kaynağı değiştir]

Çekoslovak Lejyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Sibirya'da zırhlı tren ile Vladivostok'a giden Çekoslovaklar.

1914 yılında Avusturya-Macaristan İmparatorluğu'na karşı savaşmak üzere Rus Çarı II. Nikolay'ın izniyle kurulan Çekoslovak Lejyonu, I. Dünya Savaşı boyunca katılımlarla büyümüş ve güçlü bir kolordu durumuna gelmişti. Brest Litovsk Barış Antlaşması sonrasında Almanya ve Avustırya-Macaristan'a karşı savaşmaya devam etmek amacıydaydılar. Bolşevikler lejyonun ülke dışına çıkması kaydıyla buna izin verir ve Fransa'da savaşmasını onaylarlar. Ancak Rusya'nın Avrupa'daki limanları güven altında olmadığından birliklerin Sibirya üzerinden aktarılıp, Büyük Okyanus kıyısındaki Vladivostok limanından ABD'ye buradan da Avrupa'ya geçirilmesi öngörülür. İleride Çekoslovakya'nın ilk cumhurbaşkanı olacak olan Tomáš Garrigue Masaryk lejyon komutanlarına, geçecekleri Rus topraklarındaki karışıklıklara ve iç siyaseti ilgilendiren olaylara karışmamaları talimatını verir. Fakat Trans Sibirya Demiryolu hattı boyunca Çek ve Slovaklar Doğu'ya giderken, Brest Litovsk Antlaşması hükümleri gereğince Alman, Avusturyalı ve Macar savaş esirleri de Batı'ya, yani cephelere gidiyorlardı. Bu da iki taraf arasında sürtüşmelere neden oluyordu.

Müttefiklerin kaygıları[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey Rusya[değiştir | kaynağı değiştir]

Arhangelsk'te Kızıl Ordu askerleri ABD Ordusu tarafından gözaltında tutuluyor.

Kuzey Rusya Seferi, Başmelek Seferi veya Murman Yayılımı olarak da adlandırılan bu müdahalede, İtilaf Devletleri Beyaz Ordu'ya destek verdi. Müdahaleye katılarak asker çıkaran devletler Birleşik Krallık, Avustralya, Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve Fransa idi. İngiltere ve Fransa'nın talebiyle[5] 5.000 asker gönderen ABD'nin müdahalesi Kutup Ayısı Seferi adıyla anıldı.[6]

Harekât mağlubiyetle sonuçlandığı sırada, İtilaf Devletleri, Bolshie Ozerki savaşında Bolşeviklere karşı başarılı sonuçlar aldılar ve Bolşeviklerin Rusya'dan çekilmelerine izin verdiler. Ancak, Haziran 1918 ile Mart 1920 arasında süren mücadeleler sonucunda kazanan Bolşevikler oldu.[7]

ABD kuvvetleri Rusya'dan çekildikten yıllar sonra ABD Başkanı Warren G. Harding Kutup Ayısı Seferi'nin bir hata olduğunu açıklayarak ve kendisinden önceki yönetimi suçlamıştır.[8]

Kraliyet Donanması filosu, solda hafif kruvazör HMS Cassandra. (Aralık 1918, Liepāja'nın kuzeyi, Letonya)
Mondros Mütarekesinden sonra Bolşevik ve anti Bolşevik cepheleri.

Kuzeybatı Rusya[değiştir | kaynağı değiştir]

28 Kasım 1918 – 4 Kasım 1919 tarihleri arasında savaşa müdahil olan Birleşik Krallık, Baltık Denizi'ne güçlü bir donanma gönderir. Baltık ülkelerinin bağımsızlığı alanında başarılı[9] olsa da Birleşik Krallık'ın desteği Beyaz Ordu'nun Petrograd'ı elinde tutması için yeterli olmadı.[10]

Fransızların Odessa şehrine tahliyesi için limanın dışında bekleyen Müttefik gemileri.
Sivastopol'daki Fransız birlikleri. (13 Mayıs 1919)

Güney Rusya ve Ukrayna[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırım, Ukrayna, Don, Kuban ve Kafkaslardaki savaşlar Rus İç Savaşı'nın güney cephesini oluşturur.

Besarabya[değiştir | kaynağı değiştir]

1917 yılının Aralık ayında Romanya, Fransa'nın desteğiyle, Besarabya'yı işgal etti.

Sibirya[değiştir | kaynağı değiştir]

Vladivostok'a çıkartma yapan Japon Kara Kuvvetleri askerleri.
Blagoveşçensk'in Japonlar tarafından işgali.

Çekoslovak Lejyonu Vladivostok yolunda zaten sürtüşmeler yaşamaktaydı. Silahlı biçimde ülkede yol alınmasından rahatsız olan Lev Troçki'nin lejyonun silahlandırılması emri vermesi de lejyonun silahsızlandırmayı sağlamadı. Mayıs 1918'de ayaklanan Çekoslovak Lejyonu, Trans Sibirya Demiryolu hattı boyunca Bolşeviklerin egemen oldukları yerlerde doğrudan Bolşeviklerle savaşmaya başladılar. O dönemde Sibirya'da Kızıl Ordu henüz güçlenmemişti. Bu bölgelerde iktidarı Beyaz Orduya vererek yollarına devam ettiler. Vladivostok’a kadar tren yolu üzerindeki bütün önemli şehirleri ele geçirmeyi başarıyorlardı. Çok sayıda silah, mühimmat ve ekipman da ele geçiren Çekoslovak Lejyonu güçlenerek ilerliyordu.[11]. Bu gelişmeler, Bolşevik karşıtı muhalif gruplara yaradı ve Sibirya'da çeşitli yerlerde Bolşevik karşıtı hareketler gelişmeye başladılar.[12].

Daha sonra Kızılordu'nun güçlenmesiyle Çekoslovak Lejyonu yenilgiler almaya başladı ve yine tren hattı boyunca Vladivostok yönüne doğru çekilmek zorunda kaldı. Lejyon tren hattının sonunda Vladivostok'u da Bolşeviklerden aldı. Vladivostok'un el değiştirmesi, Rus İç Savaşının yarattığı iktidar boşluğundan yaralanan İtilaf Devletleri'nin Rus topraklarına asker çıkartmasını kolaylaştırdı. ABD, İngiltere, Fransa ve Japonya bölgeye yoğun şekilde asker çıkartıp, Bolşeviklere karşı Beyaz Ordu'nun yanında savaşmaya başladılar. Yabancı askerlerin Rusya'ya birlik çıkartma tarihleri ve ilk dönemde asker sayıları şöyledir:

  • Haziran 1918, İngiltere 600 asker
  • Nisan 1918, Japonya, 500 asker
  • Haziran 1918, ABD, 500 asker
  • Mayıs 1918, İngiltere, 50 asker
  • Haziran 1918, Fransa

Çekoslovak Lejyonunun Avrupa'ya gönderilmesi projesi özellikle I. Dünya Savaşının beklenmedik biçimde erken olarak Kasım ayında sona ermesiyle anlamsızlaştı. Bir yandan bölgedeki kargaşa yoğunlaşırken, bir yandan da bölgede öteden beri sömürge oluşturma isteğinde olan Japonya doğrudan Bolşeviklere karşı savaşta aktifliğini arttırır. Eylül 1918 tarihinde Vladivostok ve civarında büyük bir askeri yığınak oluşturulmuştur:

  • Japonya: 70.000 asker
  • ABD: 5.000 asker
  • İtalya: 1.400 asker
  • İngiltere: 829 asker
  • Fransa: 107 Vietnam askeri

Beyaz Ordu ile Kızılordu arasındaki savaş şiddetlenirken Japonya'nın emrindeki Kazak komutan Grigori Semyonov'un yaptığı katliamlar da tepki çekmektedir.

Temmuz 1920 tarihinde diğer İtilaf Devletleri'nin çekilmesine rağmen Japon geri çekilişi 1922 yılının Ekim ayını bulmuştur.

Kafkasya[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizlerin Azeri halkını etkilemek için yaptıkları gövde gösterisi. (Bakü, Temmuz 1919)
Lionel Dunsterville (en solda), Dunsterforce kurmay subaylarıyla.

1917 yılı içinde Mezopotamya ve diğer Batı cephelerinden Lionel Dunsterville'in kumandası altındaki 1000 kadar İngiliz, Avustralyalı, Yeni Zelandalı ve Kanadalı askeerden oluşan birliğin Bakü'ye intikal ettirilmesi planlandı. Hedef, Bakü petrollerinin ele geçirilmesiydi. İran'ın Bender Enzeli şehrinde 3000 kadar Bolşevik ilerleyişlerini geciktirse de, birlik gemiyle Bakü'ye ulaşmayı başardı.

26 Ağustos - 14 Eylül 1918 tarihleri arasında gerçekleşen Bakü Muharebesi sonucunda Osmanlı ve Azeri birlikler İtilaf Devletleri destekli Beyaz Ordu'yu yenerek şehri ele geçirdi. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti, Ermenistan Demokratik Cumhuriyeti ve ardından Transkafkasya Demokratik Federatif Cumhuriyeti deneyimleri yaşandı. Fakat Bolşevikler aşamalı olarak bölgeye egemen oldular ve Nisan 1920 ile Şubat 1921 tarihleri arasında Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ve Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin kurulmasını sağladılar.

Trans Hazar Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Savaş, General Malleson'un Temmuz 1918 tarihinde Trans Hazar Demiryolu'nun batı ucundan Taşkent Sovyet Bolşeviklerini deviren Aşkabad İcra Komitesi'ne destek vermesiyle başladı.

16 Ocak 1919'da gerçekleşen son muharebeden sonra 21 Ocak tarihinde İngiliz Hükûmeti kuvvetlerini geri çekmeye karar verdi. 5 Nisan'da son askerler İran'a intikal ettirildiler.[13]

Müttefiklerin çekilmeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Scientia Militaria, South African Journal of Military Studies, Vol 15, Nr 4, 1985, pp. 46-48. Accessed January 24, 2016.
  2. ^ Warfare and Armed Conflicts – A Statistical Reference to Casualty and Other Figures, 1500–2000 2nd Ed. Clodfelter, Michael 2002 ISBN 978-0-7864-1204-4 pp. 384–85
  3. ^ The Army Council. General Annual Report of the British Army 1912–1919. Parliamentary Paper 1921, XX, Cmd.1193., PartIV ss. 62–72
  4. ^ Greek_French
  5. ^ Joel R. Moore, Harry H. Mead and Lewis E. Jahns, "The History of The American Expedition Fighting the Bolsheviki" (Nashville, TN, The Battery Press, 2003), s.47-50
  6. ^ Willett. Russian Sideshow. Washington, D.C.: Brassey's Inc. yıl = 2003. s. 267.  Bilinmeyen parametre |adı= görmezden gelindi (yardım)
  7. ^ "President Wilson's Aide-Memoire on the subject of military intervention in Russia". pbma.grobbel.org (İngilizce). 3 Eylül 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 2016-12-06. 
  8. ^ "American soldiers faced Red Army on Russian soil". Army Times Dergisi (İngilizce). 16 Eylül 2002. 
  9. ^ Kinvig, Churchill's Crusade
  10. ^ Kinvig, Churchill's Crusade, ss. 271–290
  11. ^ Willmott, H.P. (2003). First World War (İngilizce). Dorling Kindersley. s. 251. 
  12. ^ Çekoslovak Lejyonunun yaklaşması üzerine Bolşevikler ellerinde tutsak olan Çar II. Nikolay ve ailesini öldürmüşler, Romanov Hanedanına son vermişlerdir.
  13. ^ "Operations in Trans-Caspia". Behind the Lines (İngilizce). 2 Nisan 2009 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 23 Eylül 2009. 

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Kinvig, Clifford (2006). Churchill's Crusade: The British Invasion of Russia 1918–1920 (İngilizce). Hambledon Continuum. ISBN 1-85285-477-4. 

İleri okuma[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Beyer, Rick (2003). The Greatest Stories Never Told. A&E Television Networks / The History Channel. ISBN 0-06-001401-6.