I. Ahmed

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
I. Ahmed
İslâm Halifesi
İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
Sultan I. Ahmet.jpg
14. Osmanlı Padişahı
Hüküm süresi 21 Aralık 1603 – 22 Kasım 1617
Önce gelen III. Mehmed
Sonra gelen I. Mustafa
Eş(leri) Mahfiruz Hatice Sultan
Mahpeyker Kösem Sultan
Hanedan Osmanlı Hanedanı
Babası III. Mehmed
Annesi Handan Sultan
Doğum 18 Nisan 1590(1590-04-18)
Manisa, Osmanlı İmparatorluğu
Ölüm 22 Kasım 1617 (27 yaşında)
İstanbul, Osmanlı İmparatorluğu
Defin I. Ahmed Türbesi, Sultanahmet Meydanı, İstanbul
Dini İslâm
Meslek Şair, kaşık ustası
İmza

I. Ahmed, (Osmanlı Türkçesi: احمد اولAhmed-i evvel, Divan Edebiyatı'ndaki adıyla Bahtî) (18 Nisan 1590, Manisa – 22 Kasım 1617, İstanbul) 14. Osmanlı padişahı, 93. İslâm halifesidir.

Babası Sultan III. Mehmed, annesi Handan Sultan'dır. Babasının vefatı üzerine 21 Aralık 1603'te Eyüp Sultan'da kılıç kuşanarak tahta geçti. Sultan I. Ahmed, Kanunî Sultan Süleyman'dan sonraki padişahlar içinde devlet işleriyle yoğun şekilde uğraşan ilk padişah olarak kabul edilir. Sultan I. Ahmed yakalandığı tifüs hastalığından kurtulamayarak 21 Kasım22 Kasım'a bağlayan gece 1617 yılında 27 yaşında vefat etti ve Sultanahmet Camii yanındaki türbesine defnedildi.

Saltanatında hanedan veraset sistemini değiştirip kardeş katli kanununu kaldırmıştır.[1] Yerine ailenin aklı başındaki en büyük üyesi padişah olur sistemini (Ekber ve Erşet sistemi) getirmiştir. Bu yeni kanunun şehzadeler arasındaki rekabetin ve taht kavgalarının taht için gerçekleştirilen kardeş katlinin önlenmesi açısından Osmanlı tarihinde çok büyük önemi vardır.

Padişahlık öncesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası III. Mehmed'in üç oğlundan ikincisi olarak Dünya'ya gelmiştir. Ağabeyi Mahmud'dur. Askerî ve idarî işlerle ilgili bir şehzade olarak bilinen ve padişahlık için en kuvvetli aday olan Şehzade Mahmud, tahta kast ettiği iddiası üzerine öldürülmüştür. Bu, I. Ahmed için de sürpriz bir gelişmedir. Böylece tahtın yolu kendisi için açılmış olur. Şehzade Ahmed, henüz 13 yaşındayken 37 yaşındaki babası Sultan III. Mehmed vefat eder. Nasıl ki babası kendinden evvelki sultanlara nazaran en genç yaşta hayatını kaybetmiş hükümdar ise I. Ahmed de o vakte kadar babasının vefatıyla tahta geçenlerin arasındaki en genç hükümdardır. Bu beklenmedik vefat üzerine, Sultan I. Ahmed'in cülusu hemen ertesi gün apar topar vuku bulmuştur. Cülus töreni 22 Aralık tarihinde ya da 21 Aralık 1603[2] Pazar günü sabahı gerçekleşmiştir.

Saltanatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Zitvatorok Antlaşması[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultan I. Ahmet tahta geçtiği sırada Avusturya Savaşı devam ediyordu. Osmanlı kuvvetleri Belgrad'dan Budin'e doğru ilerlemekteydi. Peşte (25 Eylül 1604) ve Hatvan kaleleri savaş yapılmadan kolaylıkla ele geçirildi. Osmanlı ordusu ilerleyerek Budin'in kuzeyinde bulunan Vaçkalesini ele geçirdi (16 Ekim 1604). Osmanlı Ordusu, Sultan I. Ahmet'in buyruğu üzerine Belgrad üzerinden Budin'e yürüdü. 29 Ağustos 1605'de Estergon Kalesi kuşatıldı ve tam karşısındaki Ciğerdelen kalesi fethedildi. 8 Eylül'de Vişegrad, 19 Eylül'de Saint Thomas (Tepedelen) kaleleri fethedildi. 3 Ekim 1605'de ise Estergon Kalesi teslim alındı.

Osmanlılar da, Avusturyalılar da art arda yapılan bunca savaştan dolayı sosyal ve ekonomik yönden çok yıpranmışlardı. Daha önce yapılan barış görüşmelerinden bir sonuç çıkmamıştı. Ancak 11 Kasım 1606'da Estergon-Komorom arasında Zitva suyunun Tuna Irmağına döküldüğü yerde imzalanan Zitvatorok Antlaşmasıyla barış sağlandı.

Antlaşmaya göre Eğri, Estergon, Kanije kaleleri Osmanlılarda, Raab (Yanıkkale) ve Komarom kaleleri Avusturyalılarda kalacaktı. Avusturya bir kereye mahsus olmak üzere 200.000 altın savaş tazminatı ödeyecekti. Avusturya Arşidükü protokolde Osmanlı Padişahına eşit sayılacak ve Osmanlı padişahı Avusturya Arşidüküne yazışmalarda Kutsal-Roma İmparatoru (Sezar/Kayser) unvanıyla hitap edecek, her üç yılda bir karşılıklı armağanlar gönderilecekti. Avusturya'nın Macaristan için ödemekte olduğu yıllık 30.000 altın vergi ise kaldırılacaktı. Zitvatorok Antlaşması, Osmanlıların lehine gibi görünse de Osmanlı Devleti artık eski gücünde değildi. Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti'nin Avusturya karşısındaki üstünlüğü sona ermiş, siyasi dengeler Osmanlı aleyhine bozulmaya başlamıştır.

Önemli Olaylar[değiştir | kaynağı değiştir]

Anadolu beyliklerinin en uzun ömürlülerinden birisi olan Ramazanoğulları Beyliği, Yavuz Sultan Selim döneminde 1514 yılından sonra ise Osmanlılar'a tabi olmuştu. I. Ahmet dönemine denk gelen 1608 yılından sonra Adana'nın Halep'e; Sis ve Tarsus'un da Kıbrıs Beylerbeyiliğine bağlanmasıyla Ramazanoğulları Beyliği sona ermiştir. I. Ahmet, böylece Ramazanoğulları Beyliği'ne resmen son vermiş oldu.

Safevilerle ilişkiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultan I. Ahmet tahta geçtiği sırada, Osmanlı İmparatorluğu batıda Avusturya, doğuda Safevi devleti ile savaş halindeydi. Osmanlı ordusu Sinan Paşa komutasında Nahçıvan üzerinden Revan'a yürüdü. Bu arada yeniçeriler Van'a dönülmesini istiyorlardı. Osmanlı ordusu kışı Van'da geçirdi.

Tebriz'i geri almak için yapılan savaşta Osmanlı ordusu, Şah Abbas'ın ordularını Selmas yörelerinde yendi. Ancak Erzurum Beylerbeyi Sefer Paşa'nın çekilen düşman kuvvetlerini izleyip asıl ordudan ayrılmasını fırsat bilen Şah Abbas, ordu merkezine ani bir saldırıda bulundu. Yenilgiye uğrayan Sinan Paşa önce Van'a, daha sonra da Diyarbakır'a çekildi. Şah Abbas Şirvan, Şamahı ve Gence'yi kolaylıkla ele geçirdi. Osmanlı İmparatorluğu Avrupa'da devam eden Avusturya Savaşı ve iç isyanlarla uğraştığı için İran cephesinde başarılı olamıyordu. Sadrazam Nasuh Paşa, Şah Abbas'ın barış önerisini kabul etti.

1612 yılında yapılan Nasuh Paşa Antlaşmasıyla 9 yıl süren Osmanlı-Safevi Savaşı sona erdi. Yapılan antlaşmayla, Safeviler Osmanlı Devletine 200 deve yükü ipek vermeyi kabul ettiler. 1615 yılına kadar süren barış dönemi Şah Abbas'ın antlaşmayı bozması üzerine sona erdi. Yapılan savaşlarda Osmanlılar çok kayıp verdi. Sultan II. Osman (Genç Osman) döneminde, Nasuh Paşa Antlaşması temel alınarak yapılan Serav Antlaşması ile barış tekrar sağlanacaktır. (26 Eylül 1618)

Celali isyanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yavuz Sultan Selim döneminde binlerce taraftarı ile ayaklanan Bozoklu Celal, Osmanlı Devleti için büyük problem olmuştu. Bu isyanlar bastırıldı ise de Anadolu'da meydana gelen iç isyanlar ve karışıklıklara yine Celali İsyanları denildi. Sultan I. Ahmet döneminde Celali İsyanları tekrar patlak verdi. Tavil Ahmed, Canboladoğlu, Kalenderoğlu ve Deli Hasan ayaklanmaları bunlardan en önemlileridir. Sadrazam Kuyucu Murat Paşa'nın ısrarlı ve sert politikaları sonunda Celali İsyanları zor da olsa bastırıldı.

Islahatlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni Veraset Sistemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kafes (Osmanlı)

Ekber ve Erşet Sistemi

I. Ahmed tarafından yaptırılan Sultan Ahmet Camii, İstanbul (1609-1616)

I. Murad döneminde Şehzade İbrahim ve Halil'in boğdurtulmasıyla başlayıp Fatih Sultan Mehmet (II. Mehmed) döneminde kanunlaşan kardeş katli kanununu kaldırmıştır. Yerine Ekber ve Erşet (ailenin aklı başında olan en büyük üyesi) sistemini getirmiştir. Böylece oğullarından üçü padişah olmuştur. Bunlar sırası ile Genç Osman, IV. Murad ve İbrahim'dir. Ayrıca kardeşi Mustafa'yı da önceki padişahlar gibi öldürtmemiş, yaşamasına izin vermiştir. Nitekim kardeşi Mustafa da padişah olmuştur. Bu yeni kanun, kardeş katlini önlemesi açısından Osmanlı tarihinde büyük bir öneme sahiptir.

Mimari çalışmaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultan Ahmet Camii

İstanbul'daki tarihî yarımadada, Mimar Sedefkâr Mehmet Ağa'ya yaptırılmıştır. 4 Ocak 1610'da altı büyük minareli ve 16 şerefeli Sultanahmet Camii'nin temel atma merasimi yapıldı. Dinine bağlı bir insan olan Sultan I. Ahmet, caminin temelleri kazılırken eteğinde toprak taşıdı. 9 Haziran 1617'de inşaatı biten Sultanahmet Camii ibadete açıldı.

Ayrıca Şehzadebaşı Kuyucu Murat Paşa Külliyesi, İstanbul Mesih Paşa Camii, Elmalı Ömer Paşa Camii onun zamanında yaptırılan önemli mimari eserler arasındadır.

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Eşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Erkek çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

İsmi Annesi Doğum tarihi Ölüm tarihi Not
II. Osman Mahfiruz Hatice Sultan 3 Kasım 1604 20 Mayıs 1622
Şehzade Mehmed Kösem Sultan 8 Mart 1605 12 Nisan 1621 II. Osman tarafından idam edildi.
Şehzade Cihangir Fatma Hatun 1609 1609
Şehzade Orhan Kösem Sultan 1609 1612
Şehzade Selim Kösem Sultan 27 Haziran 1611 27 Temmuz 1611
IV. Murad Kösem Sultan 27 Temmuz 1612 8 Şubat 1640
Şehzade Hasan Fatma Hatun 1612 1615
Şehzade Süleyman Mahfiruz Hatice Sultan 1615 27 Temmuz 1635 IV. Murad tarafından idam edildi.
Şehzade Bayezid Mahfiruz Hatice Sultan Aralık 1613 27 Temmuz 1635 IV. Murad tarafından idam edildi.
Şehzade Hüseyin Mahfiruz Hatice Sultan 1614 1617
Şehzade Kâsım Kösem Sultan 1614 1638 IV. Murad tarafından idam edildi.
İbrahim Kösem Sultan 5 Kasım 1615 18 Ağustos 1648

–Kız çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

İsmi Doğum tarihi Ölüm tarihi
Ayşe Sultan 1605 1657
Fatma Sultan 1606 1670
Hatice Sultan 1608 1610
Gevherhan Sultan 1608 1660
Hanzade Sultan 1609 23 Eylül 1650
Esma Sultan 1612 1612
Zahide Sultan 1613 1620
Atike Sultan 1614 1675
Abide Sultan 1618 1675

Popüler kültürdeki yeri[değiştir | kaynağı değiştir]

12 Kasım 2015 de başlayan Muhteşem Yüzyıl: Kösem adlı Türk dizisinde kendisini Ekin Koç canlandırmaktadır.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Bakınız Kafes (Osmanlı)
  2. ^ "İnkırazın Eşiğinde Bir Hanedan: III. Mehmed, I. Ahmed, I. Mustafa ve 17. Yüzyıl Osmanlı Siyasî Krizi" Divan-Disiplinler Arası Çalışmalar Dergisi, cilt:14, sayı:27, 2009/1
  3. ^ Title: The Debut of Kösem Sultan's Political Career Author(s): TEZCAN, Baki Journal: Turcica Volume: 40    Date: 2008    Pages: 347-359 DOI: 10.2143/TURC.40.0.2037143

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

I. Ahmed
Doğumu: 18 Nisan 1590 Ölümü: 22 Kasım 1617
Resmî unvanlar
Önce gelen
III. Mehmed
Osmanlı Sultanı
22 Aralık 1603 – 22 Kasım 1617
Sonra gelen
I. Mustafa
Sünni İslam unvanları
Önce gelen
III. Mehmed
93. İslâm Halifesi
22 Aralık 1603 – 22 Kasım 1617
Sonra gelen
I. Mustafa