İbrahim (padişah)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Sultan İbrahim
İslâm Halifesi
İki Kutsal Caminin Hizmetkârı
Ibrahim I.jpg
Sultan İbrahim
18. Osmanlı Padişahı
Hüküm süresi 9 Şubat 1640 – 8 Ağustos 1648
Önce gelen IV. Murad
Sonra gelen IV. Mehmed
Çocukları IV. Mehmed
II. Süleyman
II. Ahmed
Tam ismi
Sultan İbrahim Han bin Ahmed Han El-Muzaffer Daima
Hanedan Osmanlı Hanedanı
Babası I. Ahmed
Annesi Kösem Sultan
Doğum 5 Kasım 1615(1615-11-05)
İstanbul
Ölüm 18 Ağustos 1648 (32 yaşında)
İstanbul
Defin I. Mustafa türbesi
Dini İslam
İmza

İbrahim (d. 5 Kasım 1615, İstanbul – ö. 18 Ağustos 1648, İstanbul), 18. Osmanlı padişahı ve 97. İslam halifesidir. İbrahim, 8 Şubat 1640'ta ağabeyi IV. Murad'ın ölümü üzerine 25 yaşında ve 18. padişah olarak Osmanlı tahtına çıktı. Şehzadeliğinde çok sıkı bir saray hayatı yaşamış, erkek kardeşleri IV. Murad tarafından öldürtülmüş[1] olduğundan korku içinde büyümüştü.

Dönemin önemli olayları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultan İbrahim tahta geçtiğinin ilk senesinde Mirgünoğlu olayı yaşandı. IV. Murad'ın İran Seferi sırasında Revan Kalesi kumandanı olan Emir Mirgünoğlu, kalenin fethinden sonra affedilerek Emirgan’da oturmasına izin verilmişti.[2] Mirgünoğlu, IV. Murad'ın ölümünü fırsat bilerek bölücü ve yıkıcı propaganda yaptı. Bu faaliyetleri üzerine İbrahim, onu idam ettirdi. Ancak bundan dolayı İbrahim bazı çevrelerden düşmanlar edindi. Diğer taraftan, Malta Şövalyelerinin fırsat buldukça Türk ticaret gemilerine saldırmaları yüzünden, Sultan İbrahim onların en büyük sığınağı olan Girit Adası'nın fethini emretti. 20 Haziran 1645'te Sakız Adası'ndan denize açılan Osmanlı donanması, 17 Temmuz'da Girit'in Hanya limanını fethetti. Hanya'nın Osmanlılar tarafından fethi, Avrupa'da büyük etki uyandırdı. Almanya ve İtalya bölgelerinde ülkeler asker göndererek Venedik'e yardım kararı aldılar. Bu sırada Hanya muhafazasına getirilen Deli Hüseyin Paşa, harekâta devâmla Resmo Kalesi'ni ele geçirdi. Bu sırada Hezarpare Ahmed Paşa aleyhine olarak başlayan isyan, İbrahim'in de tahttan indirilmesiyle sonuçlandı. Tahta oğlu IV. Mehmed çıkarıldı. İsyancılar ve bunların önderi olan Sofu Mehmed Paşa, İbrahim'i idam ettirdiler (18 Ağustos 1648). Ayasofya Selatin haziresinde, caminin Roma döneminde vaftizhane olarak kullanılan kısmına defnedilmiştir (I. Mustafa ve İbrahim Türbesi). Sultan İbrahim döneminde devletin iç huzurunun sağlanması, malî durumunun düzeltilmesi için önemli çalışmalar yapılmış, para basılmadan para ayarının düşürülerek ve vergilerin toplanarak hazinenin güçlendirilmesine çalışılmıştı.

Araba yasağı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul sokaklarında sık sık dolaştığı günlerden birinde önüne çıkan bir öküz arabası Sultan İbrahim'i hiddetlendirir.[3] Bunun üzerine Sultan İbrahim verdiği bir emirle şehir içinde halka arabayı yasaklar.[4][5] Ancak günün birinde üfürükçüye gittiği sırada karşısına bir araba çıkması üzerine Sultan İbrahim, bundan sorumlu tuttuğu Vezîriâzam Sâlih Paşa'yı üfürükçünün evine çağırtıp oracıkta kuyu ipiyle boğdurttu.[6]

Varvar Ali Paşa İsyanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Güzelliğiyle bilinen İpşir Paşa'nın Sivas'taki eşi Perihan Hanım'ı kendine isteyen Sultan İbrahim'in emrine Varvar Ali Paşa karşı geldi ve İpşir Paşa'nın eşini Sultan İbrahim'e götürmedi.[7] Bunun üzerine emri yerine getirmeyen Varvar Ali Paşa'nın görevinden alınmasına karar verildi. Onu öldürmekle görevlendirilen İpşir Paşa'nın saldırısına ise hazırlıksız yakalandı. Eşini savunduğu İpşir Paşa, Varvar Ali Paşa'nın sonu oldu. İdam edilen Varvar Ali Paşa'nın kesilen başı İstanbul'a yollandı ve İpşir Paşa da ödüllendirildi.[8][9]

Mimari gelişmeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Dönemin önemli mimari eserleri; Topkapı Sarayı'nın içine yapılan Sünnet Odası, yine Topkapı Sarayı'nda Sünnet Odası ile Bağdat Köşkü arasına inşa edilen Kameriye (İftar yeri) ve sarayın alt tarafında, deniz kıyısına yapılan yazlık Sepetçiler Köşkü'dür. Bir diğer eseri de Edirne'de Gazi Mihal Köprüsü'ne bitişik olarak Tunca Nehri üzerinde yaptırdığı Seferşâh Köprüsüdür. Bu köprü abisine (IV. Murat) olan bir sözden dolayı yapılmıştır.

Kişiliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Sultan İbrahim üç erkek kardeşi IV. Murad tarafından öldürtülmüş, 23 yıl kafes denilen bölümde yaşamış, öldürülme korkusu nedeniyle sinirleri bozulmuş biri olarak 25 yaşında tahta çıktı.[10][11][12] İbrahim'in kişiliğine kardeşlerini öldürten IV. Murad'dan duyduğu korku damgasını vurmuştu. Öyle ki IV. Murad'ın ölüm haberi ona ulaştırıldığında buna inanamamıştı.[13]

Sultan İbrahim'in samur kürke ve ambere aşırı düşkünlüğü nedeniyle "kürk ve amber vergisi" denilerek para dahi toplanıldı.[14] Üstelik bu düşkünlüğü kedilere varıncaya dek sarayı samurla donatmasına neden oldu.[15] İbrahim sevdiği kedilere samur kürk giydirerek dolaşıyordu.[16]

Kadınlara oldukça düşkün olan Sultan İbrahim, devletin en önemli haslarını kadınlarına vermekteydi.[17] Bir defasında İstanbul'daki en iri kadının kendisi için bulunmasını emretmiş[18] ve bulunan bu kadından memnun kalınca Şam'ın tüm gelirlerini ona bağışlamıştı.[19] Kadınlara olan düşkünlüğü Varvar Ali Paşa İsyanı'nın çıkmasının önemli bir nedeniydi. Sultan İbrahim'in İpşir Paşa'nın Sivas'taki nikahlı eşini kendine istemesi Varvar Ali Paşa İsyanı'na neden oldu.[20] İsyan eden Varvar Ali Paşa ise idam edildikten sonra kesilen başı İstanbul'a yollandı.[21] Döneminde görevliler mevki ve geleceklerini Sultan İbrahim'in kadınlarından bekler olmuşlardı.[17]

Ailesi[değiştir | kaynağı değiştir]

İngiliz diplomat ve tarihçi Paul Rycaut'un The Present State of the Ottoman Empire adlı eserinde yer alan İbrahim'in boğduruluşunu tasvir eden gravür.

Eşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Turhan Hatice Sultan[22]
  2. Saliha Dilaşub Sultan[22]
  3. Hatice Muazzez Sultan[22]
  4. Telli Haseki Hümaşah Sultan[22]
  5. Ayşe Sultan[23]
  6. Saçbağlı Sultan
  7. Mah-i Enver Sultan
  8. Şivekar Sultan[23]
  9. Zafire Sultan (Cariye)

Erkek çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. IV. Mehmed
  2. II. Süleyman
  3. II. Ahmed
  4. Şehzade Murad
  5. Şehzade Selim
  6. Şehzade Osman
  7. Şehzade Bayezid
  8. Şehzade Cihangir
  9. Şehzade Orhan

Kız çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. Ümmü Gülsüm Sultan
  2. Fatma Sultan[24]
  3. Peykân Sultan
  4. Gevherhan Sultan[25]
  5. Kaya Sultan
  6. Beyhan Sultan[26]
  7. Atike Sultan
  8. Ayşe Sultan
  9. Bican Sultan

Popüler kültürde Sultan İbrahim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1] İlber Ortaylı, "Sekiz yıllık saltanatı bir faciaydı ", Milliyet, 14. 02. 2010. Erişim Tarihi: 16. 06. 2016
  2. ^ Günümüzdeki Emirgan semtinin adı bu kişinin isminden dolayıdır.
  3. ^ Zuhuri Danışman, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, IX, Yeni Matbaa, s. 233
  4. ^ Çelik Gülersoy, Eski İstanbul Arabaları, Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu Yayınları, s. 18
  5. ^ Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, 3. cilt, s. 243
  6. ^ Y. İzzettin Barış, Osmanlı Padişahlarının Yaşamlarından Kesitler, Hastalıkları ve Ölüm Sebepleri, Bilimsel Tıp Yayınevi, s. 141
  7. ^ TDV İslam Ansiklopedisi, cilt: 42, s. 531
  8. ^ Günümüz Türkçesiyle Evliyâ Çelebi Seyahatnamesi, 5. Kitap, Cilt I, Yapı Kredi Yayınları, s. 87-88
  9. ^ Resimli Tarih Mecmuası, Iskit Yayınları, 1951, s. 752
  10. ^ İlhan Tekeli, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, Cilt III, Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı'nın Ortak Yayını, s. 120
  11. ^ Zuhuri Danışman, Osmanlı Padişahları, Cilt II, s. 818
  12. ^ Resimli Tarih Mecmuası, 7. cilt, İskit Yayınları, 1956, s. 440
  13. ^ Zuhuri Danışman, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, Yeni Matbaa, 1965, s. 211
  14. ^ TDV İslam Ansiklopedisi, Cilt: 17, s. 301
  15. ^ Meral Altındal, Osmanlıda Harem, Altın Kitaplar Yayınları, s. 90
  16. ^ M. Çağatay Uluçay, Osmanlı Saraylarında Harem Hayatinin İç Yüzü, İnkilap Kitabevi, 1959, s. 29
  17. ^ a b M. Çağatay Uluçay, Harem II, Türk Tarih Kurumu Yayınları, s. 49
  18. ^ M. Çağatay Uluçay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ötüken Yayınları, s. 98
  19. ^ Murat Bardakçı, Osmanlı'da Seks, Gür Yayınları, s. 221
  20. ^ İlhan Tekeli, Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi, 3. cilt, Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı, s. 187
  21. ^ Resimli Tarih Mecmuası, İskit Yayınları, 1951, s. 752
  22. ^ a b c d Zuhuri Danışman, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, IX, Yeni Matbaa, s. 258
  23. ^ a b M. Çağatay Uluçay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ötüken Yayınları, s. 98
  24. ^ M. Çağatay Uluçay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ötüken Yayınları, s. 101
  25. ^ M. Çağatay Uluçay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ötüken Yayınları, s. 102
  26. ^ M. Çağatay Uluçay, Padişahların Kadınları ve Kızları, Ötüken Yayınları, s. 103

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Commons'ta İbrahim (padişah) ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur.

İbrahim (padişah)
Doğumu: 5 Kasım 1615 Ölümü: 12 Ağustos 1648
Resmî unvanlar
Önce gelen
IV. Murad
Osmanlı Sultanı
9 Şubat 1640 - 12 Ağustos 1648
Sonra gelen
IV. Mehmed
Sünni İslam unvanları
Önce gelen
IV. Murad
İslam Halifesi
9 Şubat 1640 - 12 Ağustos 1648
Sonra gelen
IV. Mehmed