Vanadyum

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Vanadyum (V)

H Periyodik cetvel He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba   Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra   Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo  
  La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
  Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr  


Temel özellikleri
Atom numarası 23
Element serisi Geçiş metalleri
Grup, periyot, blok 5, 4, d
Görünüş Gümüşi gri
Vanadyum
Atom ağırlığı 50.9415 g/mol
Elektron dizilimi [Ar] 3d3 4s2
Enerji seviyesi başına
Elektronlar
2, 8, 11, 2
CAS kayıt numarası {{{CAS_kayıt_numarası}}}
Fiziksel Özellikleri
Maddenin hali Katı
Yoğunluk 6 g/cm³
Sıvı haldeki yoğunluğu 5,5 g/cm³
Ergime noktası 2183 °K
1910 °C
Kaynama noktası 3680 °K
3407 °C
Ergime ısısı 21,5 kJ/mol
Buharlaşma ısısı 459 kJ/mol
Isı kapasitesi 24,89 J/(mol·K)
Atom özellikleri
Kristal yapısı BCC
Yükseltgenme seviyeleri 5, 4, 3, 2, 1, -1
Elektronegatifliği 1,63 Pauling ölçeği
İyonlaşma enerjisi 659 kJ/mol
Atom yarıçapı 134 pm
Atom yarıçapı (hes.) pm
Kovalent yarıçapı 153±8 pm
Van der Waals yarıçapı pm
Diğer özellikleri
Elektrik direnci 197 nΩ·m (20°C'de)
Isıl iletkenlik 30,7 W/(m·K)
Isıl genleşme 8,4 µm/(m·K) (25°C'de)
Ses hızı 4560 m/s ('de)
Mohs sertliği 6,7
Vickers sertliği MPa
Brinell sertliği MPa

Vanadyum, sembolü V olan 23 atom numaralı kimyasal element. Sert, gümüşi gri renkli, sünek bir geçiş metalidir. Andrés Manuel del Río tarafından 1801 yılında vanadinit mineralinin (Pb5(VO4)3Cl) analizi sırasında keşfedildi ve erythronium adı verildi. Ancak bir süre sonra erythronium ile kromun aslında aynı element olduklarına fikri kabul gördü. 1831 yılında Nils Gabriel Sefström, vanadyumun keşfedilmemiş bir element olduğunu ispatladı ve İskandinav güzellik ve bereket tanrıçası Vanadis'in (Freyja olarak da bilinir) adını verdi.

Dağlanmış bir vanadyum çubuğun kesiti

Element doğada 65 farklı mineralde bileşik halinde bulunur. Çin'de ve Rusya'da çelik üretiminde ortaya çıkan cürufun işlenmesi ile, diğer ülkelerde ise ağır yağ baca tozunun geridönüşümü ya da uranyum madenciliğinin bir yan ürünü olarak üretir. Özellikle yüksek hız çeliği benzeri yüksek alaşımlı çeliklerin üretiminde kullanılır.Vanadyum pentoksit (V2O5) bileşiği sülfürik asit üretimi için bir katalizördür. Çoğu canlıda bulunan Vanadyum, bazı enzimlerin etkin bölgesi (İng. Active site) olarak kullanılır.




Üretimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Vanadyumun temel mineralleri potasyum uaranil vanadat 2 K(UO2)VO4.3 H2O ve vanadyum sülfürdür. Niobyum ve tantal içerikli mineraller de yüksek miktarda vanadyum bulundurur. Vanadyum mineralinin NaCl veya Na2CO3 ile 850 °C’de reaksiyonu sonucunda elde edilen NaVO3 bileşiği su içerisinde çözülmesi ve çözeltinin kırmızı çökelek verene kadar asitlendirilmesi ile V2O5 oksidi elde edilir. Bu oksidin kalsiyum ile indirgenmesi ile element saf olarak elde edilir. Elementin sentezinde kullanılan diğer bir yöntem ise VCl5 bileşiğinin hidrojen gazı veya magnezyum ile indirgenmesidir.

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Vanadyum ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.