Botsvana

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara

Koordinatlar: 24°40′G 25°55′D / 24.667°G 25.917°D / -24.667; 25.917

Botsvana Cumhuriyeti
Lefatshe la Botswana (Setsvana)
Republic of Botswana (İngilizce)
Botsvana
Bayrak Arma
Slogan: Pula (Yağmur)
Marşı: Fatshe leno la rona (Kutsanmış olsun bu asil ülke)
 Botsvana konumu  (koyu mavi)– Afrika bölgesinde  (açık mavi & koyu gri)– Afrika Birliği içerisinde  (açık mavi)
Başkent Gaborone
24°40′G 25°55′D / 24.667°G 25.917°D / -24.667; 25.917
En büyük Başkent
Resmî diller İngilizce, Tsvana (ulusal)
Hükûmet Cumhuriyet
 •  Cumhurbaşkanı Ian Khama
Kuruluşu
 •  Bağımsızlık 30 Eylül 1966 
Yüzölçümü
 •  Toplam 582.000 km2 (48.)
225.000 mil2
 •  Su (%) 2.5
Nüfus
 •  2016 tahmini 2.209.208[1] (144.)
 •  Yoğunluk 3/km2 (231.)
7,8/mil2
GSYH (SAGP) 2009 tahmini
 •  Toplam 26,563 milyar $
 •  Kişi başına 14.906 $
GSYİH (düşük) 2008 tahmini
 •  Toplam 13,461 milyar $
 •  Kişi başına 7.554 $
Gini (2007/08) 60.5
çok yüksek
İGE (2009) artış 0.694
Hata: Geçersiz İGE değeri · 125.
Para birimi Pula (BWP)
Zaman dilimi Şablon:Tz
 •  Yaz (SU) not observed (UTC)
Trafik akışı sol
Telefon kodu +267
Internet TLD .bw

Botsvana ya ada resmî adıyla Botsvana Cumhuriyeti (Setsvana: Lefatshe la Botswana; İngilizce: Republic of Botswana), Afrika kıtasının güneyinde bulunan ve denize kıyısı bulunmayan kara ülkesi. Ülke güney ve güneydoğu bölümünde Güney Afrika Cumhuriyeti, kuzey ve batısında Namibya, kuzeydoğu bölümünde ise Zambiya ve Zimbabve ile komşu konumundadır. Ülkenin kuzey bölümünde, Kasane şehri yakınlarında dünyanın dört ülke sınırının kesiştiği tek nokta olarak kabul edilen, ancak söz konusu Botsvana, Zambiya, Zimbabve ve Namibya ülkelerinin sınır anlaşmaları ile sınırlarına karşılıklı olarak resmiyet kazandırmadıkları için kabul görmeyen bir sınır noktası mevcuttur.[2][3] Bostvana, Afrika kıtası üzerinde demokrasi alanında en gelişmiş ülke olarak kabul görmektedir.[4] 2011 yılında açıklanan İnsani Gelişme Endeksi verilerinde, Botsvana Afrika kıtasının güneyinde bulunan ülkeler içerisinde en yüksek verilere ulaşmıştır.

Ülke ismi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke ismi Botsvana'da çoğunluğu oluşturan Tsvana etnik grubundan gelmektedir. Tsvana dilinde 'Tsvaların ülkesi' anlamında kullanılan kelimede bulunan Tsvana kelimesinin kökeni net olarak bilinmemekle birlikte David Livingstone tarafından Tsvana'da benzer, eşit anlamlarında kullanılan tshwana kelimesinden geldiğini tahmin etmiştir.[5]

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Botsvana uydu görüntüsü

Botsvana kıta üzerinde 582.000 km²'lik bir yüz ölçümüne sahiptir. Ülke genelinde 2 milyonun üzerinde bir nüfus yaşamakta olup, bu veriler ile dünya üzerinde nüfus yoğunluğu az olan ve seyrek bir yerleşimi olan ülkelerden bir tanesidir. Afrika'nın çöllerinden biri olan Kalahari çölü, ülkenin güney bölümünde önemli bir kısmı kaplamaktadır. Bu bölümler Savan adı verilen geniş çayırlar ile kaplıdır. Ülkenin kuzeybatısında dünyada denize dökülmeyen iç deltalarından olan Okavango Deltası bulunmaktadır. Ayrıca Limpopo Nehri, Kuando Nehri ve Zambezi Nehri ülkenin diğer önemli nehirlerini oluşturmaktadır. Güney Afrika Platosu'nun bir parçasını oluşturan Botsvana, yüzey şekillerinin tepelik ve yer yer kırık olduğu güneydoğu kesimi dışında bir düzlük biçimindedir. En yüksek noktasını 1.489 m ile Tsodilo Tepelikleri oluşturmaktadır.

Ülkenin toplamda sahip olduğu 4.013 km'lik sınır hattının 1.360 km'si Namibya, 1.840 km'si Güney Afrika Cumhuriyeti, 813 km'si Zimbabve ve 1 km'den az olmak üzere de Zambiya ile oluşmaktadır. Ülke nüfusun büyük bir çoğunluğu ülkenin doğu bölümünde yaşamaktadır.

İklim[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde kurak ve yarı çöl iklimi hakim bir konumdadır. Sıcaklıklar yıl içerisinde yazın 35 °C, kışın ise 20 °C aralığında seyretmektedir. Özellikle kış aylarında ülke genelinde gece sıcaklıkları büyük oranda düşüş göstermekte olup, gece ile gündüz farklarının 20 °C kadar çıkabilme durumunda don oluşumuna sebebiyet verebilmektedir. Ülke yılın altı ila dokuz ayını kurak dönem olarak geçirmekte, en çok yağışlar Aralık ile Mart ayları arasında gerçekleşmektedir.

Yaban hayat[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke sınırları içerisinde birçok yaban hayvan bulunmaktadır. Filler, zürafalar, çeşitli antilop türleri, aslanlar, leoparlar, çitalar, su aygırları ve zebralar bu yaban hayatın bir parçası olarak Bostvana'da gözlemlenebilmektedir. Özellikle Okavango Deltası zengin yaban hayvan çeşitliliğine sahiptir.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Botsvana, Afrika kıtasında nüfus yoğunluğunun seyrek olduğu ülkelerden biri konumundadır. 2011 yılında gerçekleştirilen son resmi sayım sonuçlarına göre sahip olduğu nüfus yoğunluğuna göre bağımsız ülkeler arasında son sıralarda yer almaktadır. Ülkede son resmi sayıma göre 2,038,228 nüfusa sahip olup, 2016 tahmini sayım sonuçlarına göre 2,209,208 kişinin yaşadığı tahmin edilmektedir. Ülke genelinde 2016 tahmini verilerine göre ortalama yıllık nüfus artışı %1,19 seviyesindedir.[1]

Botsvana birçok Afrika ülkesinde görüldüğü üzere genç bir nüfusa sahip olup, 2016 tahmini verilerine göre %63,72'si 0-24 yaş aralığındadır. Ülkenin sadece %4,13'ü 65 yaş ve üzerindedir.

0-14 yaş: %32.4 (erkek 364,807/kadın 350,888)
15-24 yaş: %21.32 (erkek 234,251/kadın 236,650)
25-54 yaş: %37.61 (erkek 444,290/kadın 386,622)
55-64 yaş: %4.55 (erkek 45,186/kadın 55,272)
65 yaş ve üzeri: %4.13 (erkek 36,216/kadın 55,026)

Şehirde yaşayanların oranı 2015 verilerine göre %57,4 olan ülkede, nüfusun geri kalanı kırsal kesimde yaşamaktadır.

Etnik gruplar[değiştir | kaynağı değiştir]

Tsvana etnik grubu ülkede çoğunluğu oluşturmaktadır. Nüfusun %79'u Tsvana etnik grubu üyesi konumundadır. Bunun haricinde Kalangalar (%11) ve Buşmanlar (diğer adı Basarwalar) (%3) diğer azınlık etnik grupları oluştururken %7 düzeyinde beyazlar ve diğer küçük etnik grupları oluşturan nüfus yaşamaktadır.

Etnik Grup Oran
Tsvanalar  %79
Kalangalar  %11
Buşmanlar  %3
Diğer  %7

Ülkenin bağımsızlığını kazanması sonrası hızla artan nüfus, özellikle AIDS nedeniyle gerçekleşen ölümler nedeniyle önemli bir artışı beraberinde getirememiştir. 2008 yılında Zimbabve'de yaşanan kriz sonrası ülkenin nüfusu hızla artmış, o dönemde 800.000 Zimbabveli Botsvana'ya geçerek mülteci olarak yaşamını sürdürmüştür.[6]

Dil[değiştir | kaynağı değiştir]

Botsvana'nın İngilizce ve Setsvana olmak üzere iki resmi dili mevcuttur. Ülkenin parlamentoda konuşulan ve günlük gazetelerin dili İngilizce olup, orta öğretim seviyesinden itibaren dersler İngilizce öğretilmektedir. Halkın büyük çoğunluğu ise günlük hayatta Setsvana dili ile iletişim kurmaktadır. Öğrencilerin okula başladığı ilk öğretim seviyesinde dersler Setsvana dilinde verilmektedir.

Din[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde yerel dinlere inananların oranı nüfusun neredeyse yarısına denk gelmektedir. Botsvana'da halkın %49,2'si yerel dinlere inanırken, %29'u hristiyan dininin protestan mezhebine, %9'u katolik mezhebine göre dini inançlarını yaşamaktadırlar. Avrupalılar tarafından misyonerlik faaliyetleri sonucu öğretilmeyen Afrika hristiyanlığı dinine ise inananların oranı %12 civarındadır. Botsvana'da İslamiyet hemen hemen hiç görülmemekte olup, 5000 kişiden biraz fazla kişinin bu dine mensup olduğu bildirilmiştir.[7]

Sosyal durum[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Botsvana genelinde okuma yazma bilme oranı 2015 tahmini verilerine göre %88,5 olup, bu oran erkeklerde %88, kadınlar da ise %88,9 düzeyindedir.[1] Botsvana Dünya üzerinde okul zorunluluğunun bulunmadığı çok az sayıda ülkelerden bir tanesi konumundadır. Ülke genelinde bulunan ilk ve orta öğretim okullarının yanı sıra başkent Gaborone'de bir üniversite bulunmaktadır. Ülke genelinde okula gitme süresi hem erkek hem de kız öğrencilerde on üç yıldır.

Sağlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede temiz su kaynaklarına ulaşabilen nüfusun oranı genel Afrika ortalamasına göre yüksek düzeyde olup, 2015 tahmini verilerine göre nüfusun %96,2'si temiz kaynaklardan su temin edebilmektedir. Bunun yanı sıra nüfusun %63,4'ü tam teçhizatlı sağlık hizmetlerinden yararlanabildiği ülkede, nüfusun %36,6'sı ilkel şartlarda sağlık hizmeti alabilmektedir. Ülke içerisinde ishal, hepatit, sıtma ve tifo[1] çok sık görülen hastalıklar arasındadır. AIDS, Afrika kıtasının en yüksek oranlarından biri görülmekte olup, bu oran 2015 tahmini verilerine göre %22,21 düzeyindedir.[1] Bir dönem %37 düzeyinde olan oran son yıllarda söz konusu oranlara indirilmiş olsa da ülke dünya üzerinde yetişkin nüfusun bu virüse sahip olduğu en yüksek ikinci ülke konumundadır.[8]

Bağımsızlığını kazandıktan sonra sağlık konusunda önemli adımlar atan ülke, en küçük yerleşim bölgelerinde bile sağlık hekimliği bulundurmaktadır. Şehirlerde bulunan 17 sağlık merkezinin yanı sıra, gezici sağlık birimlerini de bulunduran ülke, bu sayede tüm nüfusa sağlık hizmetlerini verebilme olanağı yakalamaktadır.

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Bechuanaland 1885

Botsvana'nın bağımsızlığını kazanmadan önce hakim olduğu bölgeler Bechuanaland adı ile anılmaktaydı. O dönemlerde Birleşik Krallık emperyalist güçlerinin kıtanın güneyinde ilerlemesi ve Boerlerin kurduğu Boer Cumhuriyetleri'nin bölgede art ardına kurdukları devletler ile sıkıntılı bir süreç yaşayan Batsvana halkı için bu durum bir tehdit oluşturmuş, bunun neticesinde güçlerini ve bölgelerini birleştirerek varlıklarını koruma yolunu seçmişlerdir.[9] Birleşik Krallık hükumeti, Batsvana halkının birleşerek oluşturduğu bölgeyi 30 Eylül 1885 tarihinde himayesi altına aldığını açıklamıştır. Bu karar neticesinde yerel halk Boerlerin baskınlarına karşı İngiliz himayesini elde etmiştir. Britanya hükumetinin himaye altına alma kararının arka planında bölgede son dönemde yaşanan siyasi değişimler ve başta altın olmak üzere bölgede bulunan zengin yeraltı madenleri yatmaktaydı. Bölgede, 30 Eylül 1966 tarihinde Botsvana devletinin kurulması ile İngiliz hakimiyeti ve himayesi sona ermiştir. Botsvana bağımsızlığını kazandıktan sonra İngiliz Milletler Topluluğu üyesi olmuştur.

İdari yapılanma[değiştir | kaynağı değiştir]

Botsvana bölgeleri

Botsvana kendi içerisinde dokuz ayrı bölgeye ayrılmış durumdadır. District olarak adlandırılan bölgeler şu şekildedir:

  1. Merkez Bölgesi
  2. Ghanzi Bölgesi
  3. Kgalagadi Bölgesi
  4. Kgatleng Bölgesi
  5. Kweneng Bölgesi
  6. Kuzeydoğu Bölgesi
  7. Kuzeybatı Bölgesi
  8. Güneydoğu Bölgesi
  9. Güney Bölgesi

Şehir[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke nüfusunun büyük bir bölümü doğu bölgelerde yaşamakta olup, ülkenin en büyük şehri aynı zamanda başkent konumunda da bulunan Gaborone'dir. Ülkenin 2005 verilerine göre en büyük üç şehir merkezi sırasıyla Gaborone (214.412), Francistown (91.777) ve Molepolole'dir (65.570).

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde nin önemli yer altı madenleri mevcut olup, bu madenlerden elmasın toplamı ülke ihracatının %70'ini oluşturmaktadır. Elmasın yanı sıra bakır, nikel, tuz, gümüş, kömür ülkenin sahip olduğu diğer başlıca yer altı madenleridir.

Chobe Ulusal Parkı'nda turizm turları

Turizm gelirleri ülke için önem arz etmektedir. Botsvana'nın sahip olduğu önemli ulusal parklar turistlerin bu ülkeyi ziyaret etmesinde öncelikli sebeplerden birini teşkil etmektedir. Ülkede bulunan ulusal parklar şu şekildedir:

Ülkenin para birimi Pula, Dolar ve Euro karşısında sağlam bir yapıya sahiptir.

Ülke Afrika kıtasında bulunan diğer ülkelere göre daha sağlam bir ekonomik altyapıya sahiptir. Son dönemlerde ekonomisi yıllık %9 dolaylarında büyüyerek en fakir ülkelerden biri konumundan, orta düzeyde bir ülke konumuna gelmiştir. Afrika içerisindeki devletler arasında en yüksek kredi derecelendirme notuna sahip olan Botsvana, 2007 yılında ABD'de başlayan ekonomik krizin etkisi ile iki dönem ardı ardına ekonomik büyüme yakalamayarak resesyona girmiştir.[10]

Ulaşım[değiştir | kaynağı değiştir]

Karayolu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülke genelinde şehirler arasında var olan karayollarının çoğu asfaltlanmış konumdadır. Bunun haricinde kalan ikinci derece yolların çoğu toprak ve çakıldan oluşmaktadır. Ulusal Park içerisinde yer alan yolların birçok bölümünde derin çukurlar mevcuttur. Özellikle yağmur dönemlerinde şiddetli yağmur nedeniyle birçok yol zarar görmekte ve kullanılamaz bir hal alabilmektedir.

Trans-Kalahari Koridoru olarak adlandırılan ve Güney Afrika Cumhuriyeti şehri Johannesburg ile Namibya şehri Windhoek'u birbirine bağlayan otoyol Botsvana'dan geçmektedir.

Botsvana'da bulunan otoyollar şu şekildedir:

İsmi Güzergah Uzunluk
A1 Güney Afrika Cumhuriyeti sınırı - Ramatlabama - LobatseGaboroneFrancistownZimbabve sınırı 590 km
A2 Güney Afrika Cumhuriyeti - Botsvana sınırı - Pioneer Gate - LobatseGhanziNamibya sınırı 755 km
A3 FrancistownMaunGhanzi 810 km
A10 GaboroneKanye 92 km
A12 Güney Afrika Cumhuriyeti sınırı – Tlokweng GateGaboroneLethlakeng 129 km
A14 PalapyeOrapa 260 km
A15 SeruleSefhophe 90 km
A20 SekomaTshabong 280 km
A30 FrancistownOrapa 230 km
A32 DukwiSowa 36 km
A33 NataKazungulaNgoma BridgeNamibya sınırı 370 km
A35 SehitwaMohembo West 300 km

Demiryolu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ülkede Botsvana devlet demiryolları olan Botswana Railways, mevcut olan toplam 700 km'lik demiryolunu işletmektedir. Demiryolu ağı Güney Afrika Cumhuriyeti sınırından, Lobatse, Gaborone, Francistown'dan Zimbabve şehri Plumtree'ye kadar uzanmaktadır. Ülke genelinde genel olarak ürün taşıma işleminde tren kullanılmakta olup, yolcu taşımacılığı ekonomik sebeplerden dolayı 1 Nisan 2009 tarihinde durdurulmuştur.[11]

Havayolu[değiştir | kaynağı değiştir]

Merkezi Gaborone'de bulunan ve 1972 yılında kurulan Air Botswana ülkenin havayolu şirketi konumundadır. Air Botswana ulusal ve uluslararası uçuşlar gerçekleştirmekte olup, bünyesinde 2016 verilerine göre beş adet uçak bulundurmaktadır.[12] Botsvana genelinde karayolu bağlantılarını uzun olması, yollarında pek sağlıklı olmaması nedeniyle birçok irili ufaklı havaalanları bulunmakta olup, bu alanlardan dör tanesi uluslararası havaalanı olarak kabul edilmektedir.. Ülke içerisinde Francistown, Gaborone, Kasane ve Maun şehirlerine uçuşlar gerçekleştiren Air Botswana, Kasım 2016 verileri itibariyle ülke dışında Güney Afrika Cumhuriyeti'nde Johannesburg ve Cape Town, Kenya'da Nairobi, Malavi'de Blantyre ve Lilongwe ile Zimbabve'de Victoria Falls şehirlerine direkt uçuşlar gerçekleştirmektedir.[13]

Air Botswana'nın bunun haricinde Qatar Airways ile ortak uçuş gerçekleştirme konusunda anlaşmaları bulunmaktadır.[14]

Ülke genelinde bulunan uluslararası havalimanları şu şekildedir:

Havalimanı ismi Merkez şehir Bölge ICAO IATA Koordinat Havalimanı çeşidi
Francistown Uluslararası Havalimanı Francistown Kuzeydoğu FBFT FRW 21°09′36″G 27°28′30″D / 21.160°S 27.475°E / -21.160; 27.475 (Francistown Airport) Uluslararası
Kasane Havaalanı Kasane Kuzeybatı FBKE BBK 17°49′59″G 25°09′43″D / 17.833°S 25.162°E / -17.833; 25.162 (Kasane Airport) Uluslararası
Maun Havaalanı Maun Kuzeybatı FBMN MUB 19°58′23″G 23°25′52″D / 19.973°S 23.431°E / -19.973; 23.431 (Maun Airport) Uluslararası
Sir Seretse Khama Uluslararası Havalimanı Gaborone Güneydoğu FBSK GBE 24°33′18″G 25°55′05″D / 24.555°S 25.918°E / -24.555; 25.918 (Sir Seretse Khama International Airport) Uluslararası

Spor[değiştir | kaynağı değiştir]

BFA arması

Ülkenin en sevilen spor dalı futboldur. Ülke futbolu 1970 yılında kurulan Botsvana Futbol Federasyonu (Botswana Football Association- BFA) tarafından yönetilmektedir.[15] Ülkede on altı takımın katıldığı ve Botswanan Premier League olarak adlandırılan ulusal bir lig düzenlenmektedir. Ülkenin en başarılı futbol takımı bugüne kadar elde ettiği 13 şampiyonluk ile Township Rollers FC takımıdır.

Botsvana Millî Futbol Takımı 2012 yılında düzenlenen 2012 Afrika Uluslar Kupası'nda yer alarak tarihinin en büyük başarılarından birini elde etmiştir. Zebralar olarak adlandırılan Botsvana millî futbol takımı FIFA sıralamasında 2017 yılı verilerine göre 116. sırada bulunmakta olup, 2010 yılında elde ettiği 50. sıra ile en iyi sıralamasını elde etmiştir.[16]

Botsvana ülke tarihinin ilk olimpiyat madalyasını 2012 yılında kazanmıştır. 2012 yılında Londra'da gerçekleştirilen olimpiyatlarda orta mesafeci Nijel Amos 800 metrede elde ettiği 1:41.73 ile kariyerinin en iyi derecesini elde ederek gümüş madalyanın sahibi olmuştur.[17]

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e Nüfus bilgileri
  2. ^ [Ian Brownlie, Ian R. Burns: Botswana-Zambia (Quadripoint issue). In: African Boundaries: A Legal and Diplomatic Encyclopaedia. C. Hurst & Co., London 1979, ISBN 0-903983-87-7, Sayfa 1098–1108.; African tripoints adı ile özeti: Botswana-Namibia-Zambia, Michael Donner / Jesper Nielsen] (İngilizce/Almanca)
  3. ^ Dörtlü sınır bölgesi
  4. ^ [Salzburger Nachrichten, 16.Oktober 2009 "Botswana – ein Lichtblick in Afrika"] (Almanca)
  5. ^ Livingstone, Sayfa 200–201. 1857.
  6. ^ [Betts, Alexander; Kaytaz, Ezra (2009). National and international responses to the Zimbabwean exodus: implications for the refugee protection regime. Research Papers. 175. Policy Development and Evaluation Service, United Nations High Commissioner for Refugees.]
  7. ^ www.state.gov
  8. ^ Dünya genelinde HIV virüsü - Botsvana'nın konumu (İngilizce)
  9. ^ [1] (Almanca)
  10. ^ Ekonomik değerler (İngilizce)
  11. ^ Botsvana demiryolları yolcu taşımacılığını durduruyor
  12. ^ www.planespotters.net
  13. ^ www.airbotswana.co.bw
  14. ^ www.thepeninsulaqatar.com
  15. ^ Botsvana Futbol Federasyonu Resmi Sitesi
  16. ^ de.fifa.com
  17. ^ www.sports-reference.com

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Wikimedia Atlas'da Botsvana Wikivoyage-Logo-v3-tr.svg Vikigezgin'de Botsvana gezi rehberi