Liberya

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Liberya Cumhuriyeti
Republic of Liberia
Liberya
Bayrak Arma
Slogan: Özgürlük aşkı bizi buraya getirdi
Marşı: All Hail, Liberia, Hail!
 Liberya konumu  (koyu mavi)– Afrika bölgesinde  (açık mavi & koyu gri)– Afrika Birliği içerisinde  (açık mavi)
Başkent
ve
Monrovia
6°19′K 10°48′B / 6.317°K 10.8°B / 6.317; -10.8
Resmî diller İngilizce
Hükûmet Üniter başkanlık cumhuriyeti
 •  Başkan Ellen Johnson-Sirleaf
 •  Başkan Yardımcısı Joseph Boakai
Kuruluşu
 •  İlk yerleşimler 1821 - 1842 
 •  Bağımsızlık 26 Temmuz 1847 
Yüzölçümü
 •  Toplam 111.369 km2 (103)
43.000 mil2
 •  Su (%) 13.514
Nüfus
 •  2012 tahmini 3.887.886[1] (127)
GSYH (SAGP) 2005 tahmini
 •  Toplam 735 milyon $ (-)
 •  Kişi başına 195 $ (-)
İGE (2003) NA
Hata: Geçersiz İGE değeri · NA
Para birimi Liberya doları[2] (LRD)
Zaman dilimi GMT
Telefon kodu 231
Internet TLD .lr
1.) ABD Doları bol miktarda kullanılır

Liberya, resmi olarak Liberya Cumhuriyeti; Batı Afrika kıyısında, kuzeybatıda Sierra Leone, kuzeyde Gine, doğuda Fildişi Sahilleri'ne sınırları bulunan bir ülke. Anlamı "özgürlerin toprağı" olan Liberya, daha önceden köleleştirilmiş Afrika asıllı Amerikalıların özgür çocukları tarafından kurulmuştur. Siyah Afrika'nın sömürge yönetimi görmemiş tek ülkesi ve kıtanın en eski cumhuriyeti olan Liberya, son dönemde iki iç savaşa sahne oldu: Liberya İç Savaşı (1989–1996) ve İkinci Liberya İç Savaşı (1999–2003). İkinci iç savaş, yüzbinlerce insanın göçüne ve ekonominin çökmesine neden olmuştur.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

Liberya'nın uydu görüntüsü

Oldukça karmaşık yüzey şekilleri olan Liberya'nın yaklaşık 560 km'yi bulan kumlu ve alçak kıyı şeridi boyunca lagünler, bataklıklar ve yer yer kayalık burunlar uzanır. Genişliği 23–40 km arasında değişen bu kesimin gerisindeki hafif engebeli tepeler birdenbire yükselerek yerini dar bir orman kuşağına bırakır. Ortalama yüksekliği 180–300 m olan bu kuşağı orman örtüsünün seyrekleştiği bir plato izler. Vadilerle yarılmış bu platonun yüksekliği 450–650 m arasında değişir. Liberya'nın kuzey kesimi dağlıktır. 1350 metreye kadar yükselen tepeler vardır. Bu bölgenin en yüksek noktası olan Nimba Dağları, Gine sınırında bulunan Guest House (Konuk Evi) Tepesi'nde 1.381 m'ye ulaşır.

Dağlık bölgeden doğan Mano ve Moro ırmakları güneybatı yönünde akarak Atlas Okyanusu'na dökülür. Fildişi Kıyısı sınırını oluşturan Cavalla Nehri'nin bir bölümü ulaşıma elverişlidir. Öteki önemli akarsular Lofa, St.Paul, St.John ve Cestos'dur. St. Paul Nehri üzerinde, başkentin 27 km kuzeydoğusundaki çavlanlarda kurulan baraj önemli bir hidroelektrik kaynağıdır.

Ülke topraklarının tabanında yer alan granit, şist ve gnays oluşumlu kayaç katmanı yoğun kıvrılma ve kırılmalara uğramıştır. Bu katmanın arasına yer yer demir içeren itabirit oluşumları sokulur. Kıyı boyunca kumtaşı yatakları uzanır. Egemen toprak dokusunu, daha çok ağaçların yetişmesine olanak sağlayan ince lateritli topraklar oluşturur.

İklim özellikle kıyı kesiminde yıl boyunca sıcak ve nemlidir. Yağış mevsimi mayıstan ekime, kurak mevsim ise kasımdan nisana değin sürer. Aralık aylarında Sahra'dan kıyıya doğru esen ve harmattan olarak bilinen tozlu ve kuru çöl rüzgarları da iklimi etkiler. Yıllık ortalama sıcaklık 18 °C ile 29 °C arasındadır. Kış ısı ortalaması 24 °C ,yazın ise 33 °C 'dir. Kıyı şeridinde 5.080 mm'yi bulan yıllık yağış miktarı, iç kesimlere doğru zalarak 1.780 mm'ye kadar iner.

Tropik yağmur ormanları ülke topraklarının yaklaşık yüzde 40'ını kaplar. Sayıca 26 değişik türü kapsayan kerestelik ağaç türlerinin başında demirağacı, Baphia nitida ve maun gelir. Ormanlarda birçok maymun, antilop ve kemirici hayvan yaşar. Ayrıca cüce suaygırına ve bazı karıncayiyen türlerine rastlanır. Fil, yabanıl manda ve pars giderek ortadan kalkmaktadır. Sürüngen varlığı oldukça zengindir. Başlıca yılan türleri siyah kobra ve engerektir. Üç ayrı timsah türü belirlenmiştir.

Demografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerli kadınlar, 1910.

Milliyet:[3] Kpelle (851.000), Bassa (568.000), Grebo (388.000), Kru (268.000), Araplar (45.000).

Din:[4] Animizm: %43,4, Hristiyan: %39,1 (Protestanlık: %17,5, Katolikler: %13,2, bağımsız kiliseler: %8,1), İslam: %16,4.

Politik[değiştir | kaynağı değiştir]

Liberya hükümeti Amerika Birleşik Devletleri hükümet sistemi baz alınarak kurulmuş üniter anayasal bir cumhuriyettir ve temsili demokrasi ile yönetilir. Güçler ayrıcılığı ilkesi vardır. Yasama cumhurbaşkanı başkanlığında, yürütme Liberya meclisince ve yargı yargıtay tarafından sürdürülür.

Cumhurbaşkanı, devletin başkanıdır ve aynı zamanda başkomutanıdır.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Liberya'da büyük ölçüde tarım ve demir cevheri ihracatına dayanan, gelişme yolunda bir piyasa ekonomisi yürürlüktedir. Yakın dönemde açık kapı politikasının ve yabancı sermayeye tanınan kolaylıkların katkısıyla sağlanan yüksek ekonomik büyüme hızı, 1980'lerin başında artan ithal petrol maliyetinin ve dünya çapındaki durgunluğun etkisiyle bir yavaşlama sürecine girmiştir.

1988 verilerine göre ülkenin gayrı safi milli hasılası (GSMH) 975 milyon ABD Doları, büyüme hızının nüfus artış hızının gerisinde kalması nedeniyle oldukça düşük bir gelişme seyri izleyen kişi başına düşen milli geliri ise 400 ABD dolarıdır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]