Şempanze

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şempanze
Yaşadığı dönem aralığı: 4-0 Ma
Blancan-Günümüz[1] 
Common chimpanzee (Pan troglodytes schweinfurthii) feeding.jpg
P. t. schweinfurthii, Kibale Milli Parkı, Uganda
Korunma durumu

Tehlikede (IUCN 3.1)[2]
Bilimsel sınıflandırma Bu sınıflandırmayı düzenle
Âlem: Animalia
Şube: Chordata
Sınıf: Mammalia
Takım: Primates
Alt takım: Haplorhini
İnfra takım: Simiiformes
Familya: Hominidae
Alt familya: Homininae
Oymak: Hominini
Alt oymak: Panina
Cins: Pan
Tür: P. troglodytes
İkili adlandırma
Pan troglodytes
(Blumenbach, 1775)
Alt türler
Pan troglodytes area.png
Alt türlerin dağılım haritası
  1. Pan troglodytes verus (yeşil)
  2. P. t. ellioti (gri)
  3. P. t. troglodytes (kırmızı)
  4. P. t. schweinfurthii (mavi)
Sinonimler
  • Simia troglodytes (Blumenbach, 1775)
  • Troglodytes troglodytes (Blumenbach, 1776)
  • Troglodytes niger (E. Geoffroy, 1812)
  • Pan niger (E. Geoffroy, 1812)
  • Anthropopithecus troglodytes (Sutton, 1883)

Şempanze ya da Bayağı şempanze (Pan troglodytes), primatlar (Primates) takımının büyük insansı maymunlar (Hominidae) familyasına dahil ''Pan'' (şempanze) cinsini oluşturan iki türün daha iri yapılı olanıdır. "Şempanze" adı daha çok bu türü ifade etmek için kullanılsa da bu durum teknik açıdan hatalıdır. Yakın geçmişe dek daha çok "pigme şempanze" ya da "cüce şempanze" adları ile anılmış olan bonobo (Pan paniscus), Pan cinsinin diğer türüdür.

Morfoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir bebeğin kafatası

Ağırlıkları 45-50 kg kadardır. Boyları 1.5 metreyi pek geçmez. Başparmaklarının yapısından dolayı elleri cisimleri kavramada – insan kadar iyi olmasa da – elverişlidir. Kolları – aynı bonobolardaki gibi – bonobolardan sonraki en yakın akrabaları olan insana göre oldukça uzundur.

Yaşam şekli[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir dişi, yavrusuyla

Sürüler halinde hiyerarşik bir biçimde yaşarlar. Genellikle meyve ve sebzelerle beslenirler. Hamilelik süreleri 9 aydır. 10-12 yaşlarında olgunluğa ulaşırlar.

Alt türler[değiştir | kaynağı değiştir]

Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin ormanlarıyla sınırlı bir dağılım alanı olan bonobonun aksine, bayağı şempanzenin Batı ve Orta Afrika'da daha geniş bir dağılım alanı vardır ve bu dağılım alanları içinde ayrı bölgelerde izlenen dört alt türü bulunur. Bu alt türler şöyle sıralanabilir:

  • Pan troglodytes schweinfurthii (Doğu şempanzesi)
  • Pan troglodytes troglodytes (Merkezî şempanze)
  • Pan troglodytes vellerosus (Nijerya şempanzesi)
  • Pan troglodytes verus (Batı Afrika şempanzesi)

Kitap[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ McBrearty, Sally; Jablonski, Nina G. (2005). "First fossil chimpanzee". Nature. 437 (7055): 105-108. Bibcode:2005Natur.437..105M. doi:10.1038/nature04008. ISSN 0028-0836. PMID 16136135. 
  2. ^ Humle, T.; Maisels, F.; Oates, J.F.; Plumptre, A.; Williamson, E.A. (2016). "Pan troglodytes (errata 2018)". 2016: e.T15933A17964454. doi:10.2305/IUCN.UK.2016-2.RLTS.T15933A17964454.en. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]