Turhan Hatice Sultan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Haseki Turhan Hatice Valide Sultan
 Muhtemelen Turhan Sultan'ın Hollandalı ressam Pieter de Jode II. tarafından gıyabında yapılmış portresi. (1640-1660)
Muhtemelen Turhan Sultan'ın Hollandalı ressam Pieter de Jode II. tarafından gıyabında yapılmış portresi. (1640-1660)
Doğum 1627[1]
Ukrayna veya Lehistan
Ölüm 1683 (55 yaşında)
İstanbul, Osmanlı Devleti
Defin yeri
Yeni Camii, İstanbul
Ebeveyn(ler)i Samilo Tuçapski
Eşi Osmanlı padişahı I. İbrahim
Çocukları Osmanlı padişahı IV. Mehmet
Gevherhan Sultan
Şehzade Ahmed.[2]
Beyhan Sultan

Haseki Turhan Hatice Valide Sultan veya kısaca Turhan Sultan (Osmanlı Türkçesi: تورخان خدیجہ سلطان‎ d.1627 - 4 Ağustos 1683[3]), Osmanlı padişah I. İbrahim'in eşi ve IV. Mehmet'in annesidir. Bir dönem saltanat naibesi sıfatıyla Osmanlı Devleti'ni bizzat yönetmiş bir Valide Sultan'dır.

Turhan Hatice Valide Sultan'ın türbesinin girişinde bulunan kitabesi.

Kökeni[değiştir | kaynağı değiştir]

Çerkes veya Ukraynalı olduğuna dair çeşitli rivayetler vardır.Ukraynalı, Asilzade Samilo Tuçapski kızıdir. 1668'deki doğu gezisinden dönerken İstanbul'a uğrayan Tavernier anılarında Çerkes olduğunu iddia eder.[4] Tarihçi Reşat Ekrem Koçu ise Kösem Sultan romanında[5] Ukraynalı köylü kızı Babası Samilo'nun 1629 yılında Rus ordusu ile Tatarlara karşı savaşırken ailesi Tatarlar tarafından rehin alındı ve henüz üç yaşındaki kızı ve beş yaşındaki oğlu köle olarak İstanbul'a götürüldüliğine ifade eder. Tatar esircilerce çalındığını sonra iki kardeş Kör Süleyman Paşa'ya satıldığı ve unun tarafından Valide Sultan Kösem Sultan'a hediye edildiler. Hatice Turhan'ın ağabeyi Saray'da büyüdü ve müslüman olup Yusuf adını aldı. Bu aile Yusuf Ağa tarafından devam ediyor. Kösem Sultan'de Turhan'ı kızı Atike Sultan'a hediye etti. [6]

Saraydaki Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

Hatice Turhan ismini kendisine Kösem Sultan’ın verdiği ileri sürülmüşse de Osmanlı tarihçisi Uşşâkīzâde İbrâhim duyumlarına dayanarak Turhan ismini önce, Hatice ismini sonra aldığını yazmıştır [7]. Kaynaklarda adı Turhan Hatice, yeni araştırmalarda Hatice Turhan şeklinde geçer[8]

Haseki Sultanlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Haremde yetişen ve Sultan İbrahim’e sunulan ilk câriye olan Turhan Sultan, on beş yaşlarında 2 Ocak 1642’de IV. Mehmed’i dünyaya getirince Haseki sultan unvanını aldı. Şehzadenin doğumu Osmanlı sülâlesinin kesilme tehlikesini ortadan kaldırdığı için büyük coşkuyla kutlandı. Sarayda eğitimiyle özel olarak I. Ahmed’in ile Kösem Sultan'in kızı Atike Sultan görevlendirildi.[9]Ayrica Atike Sultan Turhan Sultan'ın oğlu Mehmed mürebbiyelik yâni terbiye ve yetişmesinde yardımları olmuştur.

Valide Sultanlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Oğlu IV. Mehmet, 1648'de 7 yaşındayken tahta geçince Valide Sultan oldu. Ancak kayınvalidesi eski Valide Sultan Kösem Sultan halen hayattaydı ve devlet işlerinde etkili olmaya devam ediyordu. Turhan Sultan'la Kösem Sultan arasında kıyasıya bir rekabet başladı. Bu rekabet 3 yıl sürdü ve Kösem Sultan'ın bir gece dairesinin basılarak boğdurulmasıyla noktalandı. Turhan Sultan, toplam 34 yıl Valide Sultanlık yaparak Osmanlı tarihinin en uzun süreli Valide Sultan'ı oldu. Kösem Sultan'ın boğdurulmasından sonra 5 yıl devlet'i İmparator Naibesi adıyla devleti yönetmek zorunda kaldı. Padişah adına devleti annesinin yönetecek olması Osmanlı tarihinde son Valide Sultan.

Sadrazamliga getirilen Tarhuncu Ahmed Paşa, Girit'i fethetmek, donanmayi yeniden kurmak ve devlet bütçesini düzenlemek için çalismalar yapti. 1652 yilinda sadrazam olan Tarhuncu Ahmed Pasa, bütçeyi denklestirmek için verilen gereksiz hediye ve bahsisleri sinirlandirdi.Saray harcamalarini azaltmaya çalisan, ilk kez mali yil bütçesini önceden hazirlayan Tarhuncu Ahmed Pasa, çikarlari elden gidenlerin yalan ve dedikodulari sonucu 1653 senesinde idam edildi. Tarhuncu Ahmed Pasa'nin öldürülmesinden sonra ülkede siyasi istikrar kalmadi. Yeteneksiz kisiler yönetime hakim oldu. Yeniçeri ve sipahi ayaklanmalari, Celali hareketleri durmadi. Kitlik sonucu köylülerin arazilerini terk etmeleri, sehirlerde nüfus artisina yol açti ve issizlik boy gösterdi. Sik sik meydana gelen sadrazam degisiklikleri, Osmanli imparatorlugu'ndaki kötü gidise son verilmesine engel oluyordu. Bu siralarda gerek halk, gerekse devletin ileri gelenleri arasinda Köprülü Mehmed Paşa'nin sadrazam olmasi ile bütün islerin düzelecegi yolunda bir inanç dogmustu. Sadrazam olmasi için teklif götürülen Köprülü Mehmed Pasa, bazi sartlar ileri sürdü. Osmanli tarihinde ilk kez bir kisi sadrazam olmak için bazi sartlar ileri sürüyordu. Saray devlet islerine karismayacak, istedigi atamalari yapacak, hakkinda bir sikayet olursa savunmasi alinmadan bir islem yapilmayacakti. Bu sartlari kabul eden Turhan Sultan, 15 Eylül 1656 tarihinde Köprülü Mehmed Pasa'yi sadrazamliga getirdi.

Turhan Hatice Valide Sultan Türbesi

1656 senesinde Köprülü Mehmed Paşa'yi Osmanlı Sadrazam yaptiğindan sonra kendi Saltanati bitti ve ayni zamaninda o dönemın Kadınlar Saltanatı sona neden oldu.[10] Bu dönemde Köprülü ailesinden sadrazamlar iş başına geldi ve Valide Sultanların devlet siyasetindeki etkileri azaldı. Oğlusu kendi oğuların taht yollu açmak için kardeşlerı ortadan kaldirmak istediğinde Turhan Sultan Şehzade Süleyman ile Şehzade Ahmet undan doğma olmadına rağmen kurudu ve ununların hayatlarını kurtardı.[11]

Vefâtı[değiştir | kaynağı değiştir]

1683'te öldü ve cenazesi kendi tamamlattığı Yeni Camii'nin avlusundaki Turhan Sultan Türbesine gömüldü.[2]

Çocukları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • IV. Mehmet : Tahta geçmiş olan , Osmanlı padişahı.
  • Gevherhan Sultan : 1642 doğumlu ve 1694 yilinda Edirne'de vefat etti.
  • Şehzade Ahmed : 1 yaşındayken ölmüştür.[2]
  • Beyhan Sultan : 1645 doğan Hanim Sultan 1701'da vefat etti.

Hayır işleri[değiştir | kaynağı değiştir]

4 Temmuz 1660 yılında gerçekleşen Büyük İstanbul Yangınında hasar gördü. Yangından sonra Turhan Sultan, Köprülü Mehmed Paşa’nın da tavsiyesiyle camii yapımını gündeme aldı.[12] Safiye Sultan’ın girişimi yarıda kalınca cami çevresi yeniden eski sahiplerince iskân edilmiş ve bir Yahudi yerleşimi haline gelmişti. Yangın çevredeki Yahudi mahallelerini de küle çevirince 40 Yahudi evi Hasköy’e nakledildi; böylece Yeni Cami çevresi genişletildi. Turhan Hatice Sultan'ın büyük çabaları ve bağışlarıyla Yeni Camii'nın 1665 tamamlanma edilmesine sağladı.

Bibliyografya[değiştir | kaynağı değiştir]

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, 4. Baskı 2011, Sayfa:219
  2. ^ a b c Öztuna, Yılmaz, Hürrem Sultan, Ötüken Yayınevi, İstanbul, 1978. (isbn=9754371415)
  3. ^ E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936, Martijn Theodoor Houtsma, 1987
  4. ^ Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, 4. Baskı, s. 245
  5. ^ Necdet Sakaoğlu, Bu Mülkün Kadın Sultanları, 4. Baskı, s. 245
  6. ^ Andre Clot, Mektuplar
  7. ^ Zeyl-i Şekāik, s. 612
  8. ^ İslam Ansiklopedisi, Cilt: 41,  s. 423
  9. ^ İslam Ansiklopedisi, Cilt: 41,  s. 424
  10. ^ Gelişim Hachette Ansiklopedisi 9.Cilt sf.3097
  11. ^ Peirce, Leslie P. (1993). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. Oxford University Press. s. sf. 60. ISBN 0195086775. http://books.google.com.tr/books?id=L6-VRgVzRcUC&pg=PA60&vq=abdullah&hl=tr&source=gbs_selected_pages&cad=3#v=onepage&q&f=false. 
  12. ^ [https://www.academia.edu/8402097/1660_%C4%B0stanbul_Yang%C4%B1n%C4%B1n%C4%B1n_Sosyo-Ekonomik_Tahlili, 1080 Kenan Yıldız


Önce gelen:
Kösem Sultan
Haseki Sultan
2 Ocak 1642 - Aralık 1647
Sonra gelen:
Hüma Şah Sultan
Önce gelen:
Kösem Sultan
Valide Sultan
8 Ağustos 1648 - 4 Ağustos 1683
Sonra gelen:
Saliha Dilaşub Sultan
Önce gelen:
Kösem Sultan
İmparator Naibesi
1651 - 1656
Sonra gelen:
Sonra gelen yoktur.
Önce gelen:
Kösem Sultan
Kadınlar saltanatı
1648 – 1656
Sonra gelen:
Sonra gelen yoktur.