Özgür Gündem

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Şuraya atla: kullan, ara
Özgür Gündem
Ozgur-gundem 2013-04-25.jpg
Gazetenin 25 Nisan 2013 tarihli baskısı
Tür Günlük gazete
Format Berliner
Sahibi Yaşar Kaya[1]
İmtiyaz sahibi Ziya Çiçekci
Kuruluş tarihi 30 Mayıs 1992 (1. açılış)
4 Nisan 2011 (2. açılış)
Dil Türkçe, Kürtçe
Tiraj azalış 7.139
(18-24 Nisan 2016)[2]
Slogan "Gerçekler karanlıkta kalmayacak..."
Resmî site Özgür Gündem

Özgür Gündem, Türkiye genelinde günlük olarak yayınlanan, Türkçe ve Kürtçe yayın yapan gazetedir. 30 Mayıs 1992'de yayına başlamış, 14 Nisan 1994'te mahkeme kararıyla kapatılmıştır. Merkez ofisi İstanbul'da olan Türkçe gazetenin bu dönemde ulusal tirajının 45.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Gazetenin ilk yayın döneminde, aralarında yazar, muhabir ve dağıtımcıların da bulunduğu 27 çalışanı çoğu faili meçhul bir şekilde öldürüldü. Yayınlanan toplam 580 sayısının 486'sı hakkında dava açıldı ve gazete çalışanları toplam 147 yıl hapis cezasına mahkûm oldu.

Öncülü, 1990 ve 1992 yılları arasında haftalık yayınlanan Yeni Ülke gazetesidir. Ardından Özgür Ülke gelmiştir. Özgür Gündem, 17 yıl aradan sonra 4 Nisan 2011 tarihinde yayına yeniden başladı.

1992-1994[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Gündem gazetesi 30 Mayıs 1992'de yayına başladı. Öncülleri, 1990 ve 1992 yılları arasında haftalık yayınlanan Yeni Ülke gazetesi ve Özgür Ülkedir.[3]

Gazetenin ilk genel yayın yönetmeni Ragıp Duran iki hafta sonra bu görevden ayrıldı, yerine Haluk Gerger ve Hasan Bildirici geldi. Gazetenin sahibi Yaşar Kaya idi. Yayın Kurulu ise Haluk Gerger, Arslan Başer Kafaoğlu, Taner Kutlay, Yavuz Şimşek, Hasan Bildirici ve Veli Özdemir'den oluşuyordu. Yazarlar arasında, Mehmed Uzun, Ali Fırat, Zafer Üskül, Ercan Kanar, Ertuğrul Kürkçü, Yalçın Küçük, Fikret Başkaya, Sedat Yurtdaş, Cemil Gündoğan, Mehmet Yılmazer, Mustafa Erdoğan, Nihat Behram, Hüseyin Ergün, Mete Tunçay, Server Tanilli, Faik Bulut, Arslan Başer Kafaoğlu, Ayşenur Arslan, İsmail Beşikçi, Veli Yılmaz, İbrahim Gürbüz, Sezai Sarıoğlu, Suat Bozkuş, Mihri Belli, Temel Demirer, Engin Erkiner ve M. Can Yüce bulunuyordu.

Merkez ofisi İstanbul'da olan gazetenin bu dönemdeki ulusal tirajının 45.000 civarında olduğu tahmin edilmektedir. Gazetenin ilk yayın döneminde, aralarında yazar, muhabir ve dağıtımcıların da bulunduğu 27 çalışanı çoğu faili meçhul bir şekilde öldürüldü.[4][5] Yayınlanan toplam 580 sayısının 486'sı hakkında dava açıldı ve gazete çalışanları toplam 147 yıl hapis cezasına mahkûm oldu.[6]

Gazete 683 günlük yayını süresince üç kez 30 gün, 15 kez 15 gün, iki kez 10 gün olmak üzere toplam 335 gün kapatıldı. Gazete yetkilileri toplam 147 yıl hapis ve 21 milyar lira para cezasına çarptırıldı.[7]

Öldürülen çalışanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yayımlandığı dönemde Özgür Gündem ile bağlantılı gazetecilere, dağıtımcılara ve diğer kişilere yönelik çeşitli saldırılar düzenlenmiştir. Bu olaylarda gazetenin 8 muhabir ve yazarı ile 19 dağıtımcısı, çoğu faili meçhul bir şekilde öldürülmüştür. Gazeteci Hafız Akdemir 8 Haziran 1992 tarihinde Diyarbakır'da, Yahya Orhan 31 Temmuz 1992 tarihinde Gercüş'te, gazeteci Hüseyin Deniz 10 Ağustos 1992 tarihinde Ceylanpınar'da, köşe yazarı Musa Anter 20 Eylül 1992 tarihinde Diyarbakır'da, gazetenin Şanlıurfa temsilcisi Kemal Kılıç 18 Şubat 1993 tarihinde Akçakale'de ve Yeni Ülke muhabiri Cengiz Altun 24 Şubat 1992 tarihinde vurularak öldürülmüştür. Özgür Gündem muhabiri Burhan Karadeniz, 5 Ağustos 1992 tarihinde Diyarbakır'da uğradığı silahlı saldırı sonucu 19 yaşında felç olmuştur. Yeni Ülke muhabiri Mecit Akgün 2 Haziran 1992'de Nusaybin'de bir telefon direğinde asılı olarak bulunmuştur. Üzerinde "ihanet ettiği için cezalandırıldığını" yazan ve PKK adına imzalanmış bir not bulunmuştur. Özgür Gündem Bitlis muhabiri Ferhat Tepe 28 Temmuz 1993 tarihinde kaçırılmış ve 4 Ağustos 1993 tarihinde ölü olarak bulunmuştur. Gazeteci Salih Tekin'in gözaltında iken insanlık dışı ve aşağılayıcı muameleye maruz kaldığı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne yapılan başvuru sonucunda belirlenmiştir. Gazetenin 17 yaşındaki muhabiri Nazım Babaoğlu, 12 Mart 1994 tarihinde bir haber için Siverek'e gitmiş, kendisinden bir daha haber alınamamıştır.[8][9][10] [11]

Diyarbakır'da 16 Kasım 1992'de gazeteyi dağıtan bir stand kundaklanmış, 15 Ocak 1993'te ve 15 Haziran 1993'te de iki gazete bayii silahlı saldırıya uğramıştır. Aynı yıl gazeteyi dağıtan çocuklara yönelik bıçaklı saldırılar düzenlenmiştir. 17 Kasım 1992'de Bingöl'de bir bayii işletmecisinin arabası kundaklanarak tahrip edilmiştir. Ekim 1993'te Yüksekova'da gerçekleşen bir bombalama eyleminde bir gazete bayii hasar görmüştür. Ardılı Özgür Ülke'nin İstanbul ofisinde 2 Aralık 1994'te meydana gelen bombalı saldırıda bir gazete çalışanı ölmüş, onsekiz kişi de yaralanmıştır.

Gazetecilerinden Gurbetelli Ersöz, Mehmet Şenol ve Behzat Eraslan PKK'nin dağ kadrosuna katılıp yaşamlarını yitirdiler.[5]

Binanın bombalanması[değiştir | kaynağı değiştir]

Gazetenin İstanbul Kadırga'daki teknik binası, Cağaloğlu'ndaki merkez bürosu ve Ankara bürosu 3 Aralık 1994'te bombalı saldırıya uğradı. Kadırga bürosundaki ulaştırma görevlisi 32 yaşındaki Ersin Yıldız öldü, 23 çalışan yaralandı.[12] Tempo dergisi yıllar sonra bombalama emrini dönemin Başbakanı Tansu Çiller'in verdiğine ilişkin belgeler yayınladı.[13]. TBMM Darbe ve Muhtıraları Araştırma Komisyonu tutanaklarına göre, Çiller “Başta Özgür Ülke olmak üzere bölücü örgütlere destek verici yayın yapanlarla etkin mücadele yöntemlerinin derhal uygulanması” için 30 Kasım 1994'te gizli bir yazı ile talimat verdi ve bu yazıdan birkaç gün sonra, Özgür Ülke bombalandı.[14] Bu yönde Susurluk Raporu'nde ifadeler yer aldı.[15]

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararı[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, 2000 yılında verdiği bir kararda gazetenin ifade özgürlüğünü müspeten korumayla yükümlü olan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti'nin bu yükümlülüğü yerine getiremediği ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 10. maddesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (§46). Mahkeme, Hükümet'in gazete ve çalışanlarının PKK'yı desteklediklerine dair güçlü bir kanaate sahip olmasının, araştırmaların yürütülmemesine ve gerektiğinde şiddet içeren yasa dışı eylemlere karşı korunmaları için etkili adımların atılmamasına gerekçe sağlamadığını belirtmiştir (§45).

2011'den sonra[değiştir | kaynağı değiştir]

Özgür Gündem, 17 yıl aradan sonra 4 Nisan 2011 tarihinde yayına yeniden başladı.[16] Gazetenin 18-24 Nisan 2016 tarihleri arasındaki toplam tirajı 7.139 adettir.[2]

PKK yanlısı yayın iddiaları[değiştir | kaynağı değiştir]

Gazetenin PKK yanlısı yayın yaptığına dair iddialar bulunmaktadır.[17][18][19][20] PKK propagandası ve Kürdistan Topluluklar Birliği (KCK) üyeliği suçlamaları nedeniyle gazeteci, köşe yazarı ve çalışanları tutuklandı ve yargılandı.[21][22] 2008 yılında Wikileaks belgelerinde ABD'nin Türkiye Büyükelçisi Ross L. Wilson'in Özgür Gündem gazetesinin PKK yanlısı yayın yaptığına dair iddiaları yer aldı.[23] Ayrıca PKK'nın yönetim kadrosunda yer alan ve KCK Yürütme Konseyi üyesi Mustafa Karasu, "Hüseyin Ali" takma adıyla Özgür Gündem Gazetesi'nde köşe yazarlığı yapmaktadır.[24]

Toplatma ve tedbir kararları[değiştir | kaynağı değiştir]

Gazete hakkında bir çok defa toplatma kararı verildi.[25]

24 Mart 2012'de İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesi'nin aldığı kararla gazetenin 24 Mart 2012 tarihli sayısının 1, 8, 9, 10 ve 11. sayfalarında "örgüt propagandası" yapıldığı iddiasıyla 1 aylık kapatma cezası verdi.[16] Bianet'in haberine göre Özgür Gündem'in 24 ve 25 Mart 2012 tarihli sayılarına da el konuldu.[16]

14 Mart 2016'da, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı gazete hakkında “terör örgütü propagandası” yaptığı iddiasıyla soruşturma başlattı ve 14 Mart tarihli nüshasının toplanması için Sulh Ceza Hakimliği’nden talepte bulundu. Soruşturmaya gerekçe olarak, gazetenin birinci sayfasında 13 Mart'ta gerçekleşen Ankara saldırısının fotoğrafı ile verilen "Newroz'un ayak sesleri" sürmanşeti ve "Baharı erteleyemezsin" manşetlerini, içeriği ve fotoğrafları ile birlikte değerlendiren Başsavcılık, Kızılay'da düzenlenen bombalı intihar saldırısına atıf yapılarak, terör eylemini övücü nitelikte yayın yapıldığını belirtti.[26][25] Talebi değerlendiren Ankara 1. Sulh Ceza Hakimliği, gazetenin toplatılması yönünde karar verdi.[25]

Meclis araştırma önergesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Halkların Demokratik Partisi Iğdır milletvekili ve Grup Başkanvekili Pervin Buldan Haziran 2014'te TBMM'ye verdiği Meclis araştırma önergesinde 1992'den itibaren gazete çalışanlarının uğradığı saldırıları söz konusu etti.[27]

Erişim yasağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Gazetenin internet sitesine Türkiye'den erişim Temmuz 2015'te yasaklanmıştır.[28]

Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]

10 Mart 2016 tarihli baskısında Halil İncesu imzalı, bir kadının bir erkeğin ayakları altında resmedildiği ve üstünde "Cennet kadının ayakları altındadır!.." ifadesi ile bir karikatür yayımlandı. Karikatürde İslam peygamberi Muhammed'e ait "Cennet annelerin ayakları altındadır" hadisine atıf yapılarak hakaret edildiği iddia edildi.[29] Gelen tepkiler ve eleştiriler üzerine gazete şu açıklamayı yaptı: "Karikatür son derece açık bir biçimde erkeklerin kadınları ezmesiyle ilgilidir ve buradan Hz. Muhammed'e yönelik bir hakaret anlamı çıkarılması da mümkün değildir. İnsaf ve vicdan sahibi her insan, karikatürde Hz. Muhammed'in sözü hatırlatılarak, erkeklerin kadın üzerindeki baskısının eleştiri konusu yapıldığını, Hz. Muhammed'in hadisinin yüceltildiğini anlar. Ancak, hiç istemediğimiz halde, duyarlı müslüman okurlarımızı da üzdüysek eğer, özür dileriz." [30]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Yaşar Kaya yaşamını yitirdi". Cumhuriyet. 9 Mart 2016. http://www.cumhuriyet.com.tr/m/haber/turkiye/494706/Yasar_Kaya_yasamini_yitirdi.html. Erişim tarihi: 23 Nisan 2016. 
  2. ^ a b "18 Nisan 2016 - 24 Nisan 2016 haftası Tiraj Tablosu". www.medyatava.com. http://www.medyatava.com/tiraj. Erişim tarihi: 26 Nisan 2016. 
  3. ^ "Özgür Ülke 20 Yıl Önce Bombalandı, Failleri Bulunamadı". http://bianet.org. http://bianet.org/bianet/ifade-ozgurlugu/129057-ozgur-gundem-17-yil-sonra-yeniden-hos-geldin. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  4. ^ "İki yılda 27 çalışanı öldürüldü". www.radikal.com.tr. http://www.radikal.com.tr/kultur/iki-yilda-27-calisani-olduruldu-1043304/. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  5. ^ a b "Halkarın Sesi Özgür Gündem 20 Yaşında". Özgür Gündem. 30 Mayıs 2012. Son erişim tarihi: 12 Ocak 2013.
  6. ^ "114 Yıl, 76 Şehit 106 Tutuklu". Özgür Gündem. 22 Nisan 2012. Son erişim tarihi: 12 Ocak 2013.
  7. ^ "Özgür Gündem 17 yıl Sonra Yeniden; Hoş Geldin!". http://bianet.org. http://bianet.org/bianet/ifade-ozgurlugu/129057-ozgur-gundem-17-yil-sonra-yeniden-hos-geldin. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  8. ^ "10 Aralık 1993: Özgür Gündem gazetesi yüzlerce polis tarafından basıldı". http://marksist.org. http://marksist.org/icerik/Tarihte-Bugun/3395/10-Aralik-1993:-Ozgur-Gundem-gazetesi-yuzlerce-polis-tarafindan-basildi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  9. ^ "Susurluk Raporu'ndaki "Sansürlü Bilgi" Perinçek'ten mi Çıktı?". http://bianet.org. http://bianet.org/biamag/ifade-ozgurlugu/108949-susurluk-raporu-ndaki-sansurlu-bilgi-perincek-ten-mi-cikti. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  10. ^ "Şüphelendiğimiz herkesi infaz yetkimiz var". http://www.birgun.net. http://www.birgun.net/haber-detay/suphelendigimiz-herkesi-infaz-yetkimiz-var-42158.html. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  11. ^ "Sol melankolinin ilacı". http://www.radikal.com.tr. http://www.radikal.com.tr/yazarlar/berrin-karakas/sol-melankolinin-ilaci-1073210/. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  12. ^ "Özgür Ülke 20 Yıl Önce Bombalandı, Failleri Bulunamadı". http://bianet.org. http://bianet.org/bianet/medya/160472-ozgur-ulke-20-yil-once-bombalandi-failleri-bulunamadi. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  13. ^ "Tansu Çiller Sadece Mağdur mu?". http://bianet.org. http://bianet.org/bianet/ifade-ozgurlugu/158837-tansu-ciller-sadece-magdur-mu. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  14. ^ "20 soruda Tansu Çiller Türkiye'sinin karanlığında işlenen o cinayetler". http://t24.com.tr. http://t24.com.tr/yazarlar/dogan-akin/20-soruda-tansu-ciller-turkiyesinin-karanliginda-islenen-o-cinayetler,9709. Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  15. ^ "Susurluk Raporu (Sönmez Köksal)". https://tr.wikisource.org. https://tr.wikisource.org/wiki/Susurluk_Raporu_(S%C3%B6nmez_K%C3%B6ksal). Erişim tarihi: 20 Nisan 2016. 
  16. ^ a b c Nilay Vardar (26 March 2012). "Özgür Gündem Gazetesi'ne Kapama". Bianet. http://www.bianet.org/bianet/ifade-ozgurlugu/137182-ozgur-gundem-gazetesine-kapama. Erişim tarihi: 29 March 2012. 
  17. ^ Lois Whitman (1993). The Kurds of Turkey: Killings, Disappearances and Torture. İnsan Hakları İzleme Örgütü. s. 20. ISBN 1564320960. 
  18. ^ Amerika Birleşik Devletleri Senatosu Dış İlişkiler Komitesi (2007). Country Reports on Human Rights Practices for 2007. Washington, DC: Government Printing Office. s. 1707. ISBN 0160813999. 
  19. ^ Ali Kemal Özcan (2012). Turkey's Kurds: A Theoretical Analysis of the PKK and Abdullah Ocalan. Routledge Advances in Middle East and Islamic Studies. s. 143. ISBN 1134211309. 
  20. ^ USAK Books (2010). Terörün Ekonomik Maliyeti: Diyarbakır Olayları Örneği. Uluslararası Stratejik Araştırmalar Kurumu. s. 34. ISBN 9786054030231. 
  21. ^ "Özgür Gündem eski editörü Kişin tutuklandı". Evrensel (İstanbul). 2 Ocak 2012. http://www.evrensel.net/haber/20459/ozgur-gundem-eski-editoru-kisin-tutuklandi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  22. ^ "İşte tutuklu gazetecilerin listesi". Vatan. 7 Mart 2012. http://m.gazetevatan.com/News/Article?ID=435339. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  23. ^ "ANKARA MEDIA REACTION REPORT MONDAY, OCTOBER 27, 2008". WikiLeaks. 27 Ekim 2008. https://search.wikileaks.org/plusd/cables/08ANKARA1871_a.html. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  24. ^ "Karasu: Ankara’da çevik kuvvet polisleri hedef alındı". Al Jazeera Türk. 15 Mart 216. http://www.aljazeera.com.tr/haber/karasu-ankarada-cevik-kuvvet-polisleri-hedef-alindi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  25. ^ a b c "Özgür Gündem gazetesi hakkında toplatma kararı". Hürriyet. Anadolu Ajansı. 14 Mart 2016. http://m.hurriyet.com.tr/ozgur-gundem-gazetesi-hakkinda-toplatma-karari-40068810. Erişim tarihi: 15 Mart 2016. 
  26. ^ Araca, Asuman (14 Mart 2016). "Özgür Gündem'e soruşturma". Ankara. http://www.sozcu.com.tr/mobil/home/detay?post_id=1136656&cat_id=1&loadMore=true. Erişim tarihi: 15 Mart 2016. 
  27. ^ "TBMM Meclis Araştırma Önergesi". http://web.tbmm.gov.tr. http://web.tbmm.gov.tr/gelenkagitlar/metinler/317829.pdf. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  28. ^ "Özgür Gündem'e Erişim 17 Gündür Yasak". http://bianet.org. http://bianet.org/bianet/medya/166690-ozgur-gundem-e-erisim-17-gundur-yasak. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  29. ^ "ÖZGÜR GÜNDEM GAZETESİ’NE ’KARİKATÜR’ TEPKİSİ". Milliyet. 11 Mart 2016. http://m.milliyet.com.tr/Local/Article?ID=1260213. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016. 
  30. ^ "Özgür Gündem o karikatürü için özür diledi". Gerçek Gündem. 13 Mart 2016. http://m.gercekgundem.com/medya/196067/ozgur-gundem-o-karikaturu-icin-ozur-diledi. Erişim tarihi: 22 Nisan 2016.