Vatan (gazete, 1940)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Vatan
Vatan 7.12.1942.PNG
7 Aralık 1942 tarihli, Vatan gazetesinin kapatılmasına sebep olan haber.
Tür Günlük gazete
İmtiyaz sahibi Ahmet Emin Yalman
Kuruluş tarihi 19 Ağustos 1940
Dil Türkçe
Son yayım tarihi 1976
Genel merkez İstanbul, Türkiye

Vatan, Ahmet Emin Yalman tarafından kurulan ve 1940-1975 yılları arasında yayımlanan Türk gazetesi.

Kuruluş[değiştir | kaynağı değiştir]

Ahmet Emin Yalman bir sürü akrabaları, dostları ve tanıdıkları sermayeleriyle elli bin lira toplamış bir limited şirket kurarak Vatan'ı 19 Ağustos 1940'ta çıkarmıştır. Gazetenin matbaa ve idaresi için Çağaloğlu'nda Molla Fenari Sokağı'nda 32 numaralı bina, iki bin iki yüz metrekare arsasıyla beraber önce kiralanmış sonra yüzbin liraya satın alınmıştır. Gazetenin M.A.N. marka Alman rotatif makinası da Atina'da çıkan Ethnos gazetesinden on yedi bin liraya alınmıştır.[1] Vatan Neşriyat Türk Limited Şirket nizamnamesinin 38'inci maddesinde hissedar olanların gazetenin neşriyatında hiç bir müdahale ve mesuliyetleri olmayacağı kayıt geçirilmişti.[2]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Vatan önce tutmadı. II Dünya Savaşı'nda Batı dünyasının tarafını tutuyordu halbuki Türkiye'nin umumi efkarın meyli Almanya'nın tarafındaydı. Memlekette canlı bir isyan hırsı, bir demokrasi hasreti bulunmamak üzere, gazetenin sık sık hükümetin hoşuna gitmeyecek tenkit yazıları hem halk tarafından ilgisiz kalıyordu, hem hükümet tarafından üç gün, on gün gibi tatil cezalarına sık sık uğruyordu.[3] 21 Ekim - 4 Aralık 1941 arasında "Berraklığa Doğru" başlığı altında bir dizide laikliğin sayesinde aydın bir din anlayışı ortaya çıkmaması, dinin kara kuvvetlerin elinde bulunması davasını ortaya koymak dolayı, Vatan'ın o zamana kadar görülmemiş 45 günlük bir tatil cezasına uğrattı.[4]

Vatan'ın 7 Aralık 1942 tarihindeki Pazar sayısında Charlie Chaplin’in New York Radyosu'nda Hitler'i alay eden konuşmasını haber olarak yayımladı. Chaplin, konuşmasında "Öyle bir dünyada yaşıyoruz ki, biz de kime inanacağımızı şaşırdık. Eşeklere mi? insanlara mı?" Hitler’e "eşek" diyen Chaplin'i haber yapan Vatan gazetesi, haberin yanında da Hitler'i, eşeğe benzeten bir karikatüre yer verdi. Bu haberin yayımından sonra Vatan gazetesi, 60 gün süreyle kapatıldı. Gazetenin başyazarı Ahmet Emin Yalman söz konusu yazının ve karikatürün gazeteye geçmesine farketmemiş ancak her şey olup bittikten sonra gazetede görmüş olduğunu ifade ederek "eğer farkında olsaydım muhakkak olan riski boş yere göze almaz, resim ve yazının neşrini önlerdim" demiştir.[5]

25 ile 27 Eylül 1944 arasında Ahmet Emin Yalman'ın üç yazısında Varlik Vergi'ni "Nazilik ve Faşizm'e doğru kapını açan" tanımlamak üzere, gazetenin müddetsiz olarak tatili kararı verildi. Vatan 1 Ekim 1944'ten 22 Mart 1945 gününe kadar kapalı kalmış,[6] nihayet, Vatan gibi tatil halinde bulunan Tasvir-i Efkar ve Tan gazeteleriyle beraber Başbakan Şükrü Saracoğlu'dan tatile son verilmesi istemek taleplerine icap cevabi verilmek dolayı açılmıştır.[7]

Dörtlü Takrir'in Meclis'e verildiğinden dolayı, Vatan gazetesi tek partilik düzenine ve CHP'ye karşı cephesinin öncüsü gibi rol oynamağa başladı. Ahmet Emin Yalman sekiz gün süren bir yazı dizisiyle çok partili gidişe ait esaslı savaşını açtı.[8] Fuad Köprülü'nun tek partiye karşı ilk açık isyan hareketi diye kabul edilen "Açık Konuşalım" başlıklı makalesi 25 Ağustos 1945'te Vatan'da çıktı.[9]

1946'dan sonra gazetenin satışı yüz on beş bin gibi, o zamana kadar Türkiye'de görülmemiş bir rekora yükseldi. 1947 yılında yüzde yüzelli safi kar sağlayarak altı yüz bin lira sermayeli bir anonim şirket meydana geldi ve Almanya'da M.A.N. Fabrikası'na 32 sayfayı, dört reng olarak basabilen bir rotatif makine ısmarlandı.[10] 1951'ten Vatan otuz iki sahifelik dört renkli yeni makinasında basılmaya başlamış, renkli Pazar ilaveler çıkarıyordu.[11] 1952'de Pan-American Havacılık Grubu ile Universal Film Şirketi'nin tertip ettiği milletlerarası güzellik müsabakasına Türkiye'nin ilk defa katılmasının yürütmesini Vatan gazetesi ele aldı.[12]

27 Mayıs'tan sonra, önceden gazeteye almış olduğu ortaklarıyla ayrışan Yalman, 1961 yılında ayrılıp, Hür Vatan isminde bir gazete kurdu, fakat bir sene sonra kapatmak zorunda kaldı.[13] Vatan gazetesi ise 1962'den itibaren tümüyle Naim Tirali tarafından satın alındı ve 1975 yılına kadar yayın hayatını sürdürdü.[14]

Kapatılmasının ardından, 1976 yılı itibarıyla farklı bir yayın kadrosu ile yeni bir Vatan gazetesi, Numan Esin tarafından çıkartıldı.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Yalman, Ahmet Emin (1997). Yakın Tarihte Gördüklerim ve Geçirdiklerim. 3–4 (2 bas.). İstanbul: Pera Turizm ve Ticaret A.Ş. 
  1. ^ Yalman 1997, ss. 1115-1116.
  2. ^ Yalman 1997, s. 1119.
  3. ^ Yalman 1997, ss. 1122-1123.
  4. ^ Yalman 1997, ss. 1142-1143.
  5. ^ Yalman 1997, ss. 1225-1226.
  6. ^ Yalman 1997, ss. 1258-1260.
  7. ^ Yalman 1997, s. 1282.
  8. ^ Yalman 1997, s. 1306.
  9. ^ Yalman 1997, s. 1310.
  10. ^ Yalman 1997, ss. 1124-1125.
  11. ^ Yalman 1997, s. 1566.
  12. ^ Yalman 1997, ss. 1583-1584.
  13. ^ Türk Siyasal yaşamında Vatan Gazetesi̇ (1950-1960) 8 Şubat 2017 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Sanem Gök, Ankara Üniversitesi Sosyal Bı̇lı̇mler Enstı̇tüsü Yüksek Lisans Tezi (2003).
  14. ^ biyografi.net Naim Tirali