Semerkant
| Semerkand Samarqand |
|
 soldan sağa: Uluğ Bey medresesi (1420- ), Tilla-Kari medresesi (1660- ) ve Şir Dor medresesi (1636- ) |
|
 |
|
| Koordinatlar: 39°39′15″N 66°57′35″E / 39.65417°N 66.95972°E | |
| Ülke |  Özbekistan |
|---|---|
| İller | Semerkand ili |
| Yönetim | |
| - Vali | |
| Rakım | 702 m (2.303 ft) |
| Nüfus (2005) | |
| - Toplam | 319.404 |
| Alan kodu | 662 |
| Website: http://www.samarqand.uz/ | |
Semerkand, (Özbekçe: Samarqand, Самарқанд; Farsça: سمرقند ; Rusca: Самарканд/Samarkand; eski Türkçe: Semizkend) Özbekistan'ın güney kesiminde kent. Zeravşan ırmağının vadisinde, Taşkent'in 275 km güneybatısında yeralan Semerkand'ın nüfusu 566,000'dir. Önemli bir sanayi (otomotiv sanayisi; traktör yedek parçaları yapımı; besin sanayisi; gübre fabrikaları; dokuma sanayisi; vb.) ve öğretim (Semerkand Üniversitesi) merkezi olan kent, Timur döneminden kalma tarihsel anıtlarıyla (Bibihanım Medresesi, 1399-1404; Timur'un türbesi Gur Emîr, 1405; Uluğ Bey, vb.) çok sayıda turist de çekmektedir.
Konu başlıkları |
[değiştir] İsim kökeni
Semerkand sözü eski Farsça'da asmara: "taş", "kaya" ve Soğdça kand: "kent", "kale" birleşmesinden gelir.[1]
".. Yine böylece "صآمِز كآند Semiz kend" denir; büyük olduğu için böyle denilmiştir. Farsçada سمرقند derler."[2] İngilizcesinde Semerkand adının Türkçe olması söylentisinin geçersiz olduğu belirtilmesine rağmen maddeyi Türkçe'ye tercüme eden arkadaş neden bunu atlamış,mana vermedim.
[değiştir] Tarih
Dünyanın en eski şehirlerinden biri olan Semerkand, antik Yunanlıların Marakanda (eski Yunanca: Μαράκανδα) isminde tanıdığı, M.Ö. 14. yüzyıllarında Zeravşan'nın (Yunanca: Polytimetos) verimli ovasında bir vaha şehri Persler tarıfından kurulmuş ve uzun süre Ahameniş İmparatorluğu'nda önemli bir rol oynamıştır. Eskiçağ'da Soğdlar'ın yaşadığı, M.Ö. 329'da Büyük İskender tarafından alınmştır. Semerkand 6. yüzyılda bir Türk Yabguların etki alanları içindeydi.[3]
İpek Yolu'nun önemli bir kavşağında kurulan kent, tarih boyunca gezginlerin uğrak noktası olmuştur. 14-15. yy'lar Semerkand'ın altın dönemi olarak kabul edilir.
[değiştir] İslâm Dönemi
Semerkand, 712'de Müslüman Araplar tarafından fethedilip, Abbasiler zamanında bir mucize olur [4]. Çok gizli olan kâğıt imalâtı 751 yılında Talas savaşından iki Çin tutuklusundan öğrenilir ve İslâm dünyasında ilk kâğıt değirmeni Semarkant'ta yapılır. Bu icat diğer İslâm ülkelerine, daha sonra da Avrupa'ya yayılır. Semerkant, Samanoğulları döneminde iktisadi açıdan hızla gelişmiştir.
1220'de Cengiz Han'ın kontrolüne geçti, şehri tamamen harap etti. Timur'un Semerkant'ı başkent ilan etmesiyle şehir önemli ölçüde gelişti ve önemli bir kültür merkezine dönüştü.
1500'de göçebe Özbekler'den Muhammed Şiban (Şeyban) tarafından Şiban Hanedanlığı kurulmuştur. Muhammed Şiban Cengiz Han'ın ilk karısı olan Börte Ujin Hatun'dan olan en büyük oğlu Cuci'nin (Moğolca: Зүчи, Züchi) beşinci oğludur. 1282 yılında Şiban (Şeyban) sülâlesi İslâm dinini benimsediler, basamak ve basamak Özbek adını aldıkları varsayılır. Şiban sülâlesinin kurduğu bir başka Şiban Hanlığı olan Sibir Hanlığı (Tatarca: Себер ханлыгы / Seber xanlığı, Себер йорты / Seber yortı) İbak tarafından kurulmuş, ve onların en son Hanı Kuchum 1598 yılında görevinden alınıp Rusların kontrolüne geçti.
1499 yılı içinde Özbek Türkleri Semerkant'ı kontrolüne aldı [5]. Şiban sülâlesi Özbekler'e yaklaşık olarak bu zamanda liderlik yapmıştır.
1784 yılında Semerkand Buhara emiri'nin buyuruğuna girmiştir.[5]
[değiştir] Çarlık Rusyası ve Devrim
Semerkand, 1868'de Ruslar'a geçerek Türkistan'a bağlandı. 1924'ten 1930'a kadar Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin başkenti oldu.
[değiştir] İklimi
Tipik iklim; siması güneşli, sıcak, bazen rüzgarlı ve genellikle kurudur. Kışları yumuşak geçer ve hafif don görülür. Yaz ayları sıcak ve kurudur. Temmuz'daki ortalama gündüz sıcaklığı + 34 °C, ortalama gece sıcaklığı + 18 °C'dir. Ocak ayında en sıcak + 7 °C ve en soğuk - 4 °C olur.
[değiştir] Semerkand'ta tarihi eserler
Semerkand'ta İslâm Mimarisinin en güzel örnekleri bulunur. Şehir UNESCO Dünya Miras Alanları Listesi'ne eklenmiştir.
Registan antik Semerkand'tın kalbidir. Anlamı "Kumlu yer" demektir.
- Uluğ Bey Medresesi (1417-1420).
- Sher-Dor (Ser-dar) Medresesi (1619-1636).
- Tilya-Kari Medresesi (1646-1660).
- Uluğ Bey Rasathanesi (1421-1449).
- Semerkand Afrasiyab müzesi
- Timur'un Gur Emîr türbesi
- Shakh-i Zinda (Şah-ı Zinda) türbesi
- Bibi Hanım Camii
- Hazreti Hızır Camii
- Davud Peygamber türbesi
- Zümrüt Hoca Camii
- Bibi Hanım türbesi
- Kok Camii
- Chorsu (Çarsu) antik ticaret merkezi
- Abu Mansur Matridiy (Ebu Mansur el-Matüridî) türbesi
- Rukhobod türbesi
- Aksaray türbesi
- Nisbatdor Hoca Cami
- Abdu Darun Hoca türbesi
- Ishrat-Khana (Ishrathona - İşrethane)
- Namazgâh Cami
- Kok Saray kalıntıları
[değiştir] Kardeş şehirler
Horasan'daki Kardeş Şehirler;
Diğer Şehirler:
İstanbul Türkiye- İzmir Türkiye
Olympia Washington Amerika Birleşik Devletleri
Cusco Peru
Lahor Pakistan
Lviv Ukrayna
[değiştir] Notlar
- ^ Room, Adrian (2006). Placenames of the World: Origins and Meanings of the Names for 6,600 Countries, Cities, Territories, Natural Features and Historic Sites, 2nd edition, London: McFarland, p. 330. ISBN 0-7864-2248-3. “Samarkand. City, southeastern Uzbekistan. The city derives its name from that of the former Greek city here of Marakanda, captured by Alexander the Great in 329 B.C.. Its own name derives from the Old Persian asmara, "stone", "rock", and Sogdian kand, "fort", "town".”
- ^ Atalay, Besim (2006). Divanü Lügati't - Türk. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi. ISBN 975-16-0405-2, Cilt I, sayfa 344.
- ^ Encyclopedia Britannica (Chicago: University of Chicago Press, 1984) Cilt 16, sayfa 204
- ^ S. Quraishi, "A survey of thedevelopment of papermaking in Islamic Countries", Bookbinder, 1989 (3): 29-36.
- ^ a b Columbia-Lippincott Gazeteer, sayfa 1657
[değiştir] Dış bağlantılar
 |
Wikimedia Commons'ta Semerkant ile ilgili çoklu ortam kategorisi bulunur. |
